«Серлагыш», калыкнам серлаге

«Серлагыш», калыкнам серлаге

Шукерте огыл районыштына «Кушталташ йодеш чонемже» III виш марий куштымаш фестиваль эртен

Муро – калыкын шўмжє, а куштымаш – чонжо. Арам огыл фестивальлан лач тыгай лўмым пуымо – «Кушталташ йодеш чонемже». Чаманаш кодеш, кызытсе саманыште ме куштымашын значенийжым раш огыл умылена.

Куштымаш утларакшым жапым йомартлын эртарыме йєнышкє савырнен. Калык мифологий да марий йўла дене кылже кўрлынак шуктен огыл гынат, вашке кўрлын кертеш.

А вет ожно куштымашын значенийже моткоч кугу лийын. Тудо кажне марий йўлаште посна рольым модын шоген. Мутлан, Кугече годым кугезына-влак мужыр дене куштеныт, сўан годым куштымаш еш-влак кокласе кылым ыштымым рашемденыт. «Кандырам пунымаш» еш-влакым веле огыл, тыгак тукым, тиште, эсогыл, тўрлє калык-влакымат ушен.

Куштымаш мландышке, кайык сыным налын, юмо-влак волымо нерген ойлен, юзо лў‰галтыш дене Юмынўдыр ден Юмынэрге волымо нерген палдарен. Куштымаш тыгак нунын мландўмбалне уло чонаным ышташ полшымышт нерген ушештарен. Марий куштымаште калыкын кугезыштлан шотлалтше янлык ден кайык-влакын тарванылмышт раш шижылтеш.

Ондак маска ден вўдкайыкын – кайыккомбын. Молан лач нуно, єршаш уке. Вет ожно тў‰ юмылан шотлалтше Кугу Илыш Шочын, калык ой почеш, мландышке волымеке, лач маска сыным налын.

А Илыш Шочын Ава лудо але комбо лийын волен. Арам огыл марий ўдыр да вате-влак шкеныштым лач ош комбо дене та‰астареныт. Марий калык куштымаште тыгак имне тавалтыме раш коеш. Вет ожно калыкна имньым (ожныракшым – шордым) кугун жаплен илен.

Тудо айдемын шулдыржылан шотлалтын. Имньым жаплымаш Мер Юмо (вес лўмжє-влак – Кугече Юмо, Кугые‰, Юмо Серлагыш) дене кылдалтын. Тиде юмо мландышке юзо имньым кушкыжын волен, ожно тудым тыгак Кавасе имнешке маныныт. Археолог-влак ятыр вере шагал огыл мумо имне сынан серлагыш-влак лач тиде юмылан лўмлалтыныт. Имне сынан серлагышым пєрт вуйлаштат (вуйволак, кумыктыш) вера‰деныт.

Арам огыл вуйволак рушлаже лач «конёк» манылтеш. Єрмаш, но тўрлє ыраш оксалаште лач тиде юмым сўретлыме, лўмжым веле

вашталтыме... Куштызо-влак, конешне, чыла тидым огытат пале, но нуно тукым гыч тукымыш куснышо куштымашым ожсо семынак

куштат да куштымашышт гоч шукерте ончыч эртыше жап да калык мифологий дене палдарат.

Но фестиваль деке пєртылына. Тушто Мишкан, Калтаса, Краснокам, Нуриман да Пўрє районла гыч 11 коллектив вийжым терген.

Фестиваль Пўнчер мландыште мотор тумер воктене эртышаш ыле, но игече изишак вашталтышым пуртен: яндар кавам шем пыл вузалын да чарныде йўр йўраш тў‰алын. Изишак ка‰ашымеке, пайремым Кугу Соказа ялысе Культура пєртышкє кусараш пунчалме. Ик жап гыч машина-влак черет дене Соказа могырко тарваненыт.

«Кушталташ йодеш чонемже» марий куштымаш фестиваль тений лач тушто эртыш. Конкурсант-влакын усталыкыштым Башкортостан Республик культурын заслуженный пашае‰же Виталий Сагадеев, Башкортостан культурын заслуженный пашае‰же, Россий Федераций культурын заслуженный пашае‰же Яныбай Янгубаев да кодший тиде фестивальыште Гран-прим се‰ен налше «Эрвий» куштышо калык

ансамбльын (Калтаса) балетмейстерже Алла Семенова акленыт.

Фестивальым чолга куштымаш-влак дене «Вўд толкын» ансамбль ден Пўнчер ялысе «Юго» куштышо калык ансамбль почыныт. Салам шомакым Мишкан район муниципальный район администраций вуйлатышын заместительже Л. Александрова, жюри председатель Я. Янгубаев да Кугу Соказа сельсовет сельский поселений вуйлатыше И. Айгузин ойленыт.

Участник-влак дене палдарымеке, сценышке фестивальын эртыше ийысе се‰ышыже – «Эрвий» куштышо калык ансамбль лектын. Чолга куштымаш деч вара нуно сценышке пайремын тистыжым луктыныт. Тылеч вара усталыкыштым конкурсант-влак ончыктеныт.

Куштымаш нерген возаш келшыше мутым муаш неле. Тудым ужаш кўлеш. Рвезе-влакын чолгалыкыштым, ўдыр-влакын шыман шыргыжмыштым, илалше-влакын алал кумылыштым мут гоч умылтараш моткоч неле.

Иктым веле каласен кодем: жюрилан се‰ышым рашемдаш моткоч неле лийын. Посна мутым жюри ка‰ашыме жапыште клубын фойештыже «Тывырдыкым» куштымаш нерген веле каласынем. Самырык ўдыр-рвезе-влакын «кандырам чулымын пунымыштым» ончен, кумыл нєлтын да чонышто калыкна верч кугешнымаш вия‰ын. Куштымашым ончен, шўмыштє ўшан пе‰гыдемын – самырык тукым

«Кандырам» ончыкыжат тыге кушта гын, калыкна ок йом! Вет тиде куштымаш мемнам икте-весына дене веле огыл, тыгак тўрлє тукымым, юмына да кугезына-влак дене ушен шога. «Тывырдык» мемнан, эрвел марий-влакын, посна «гимнна» улеш, манаш лиеш.

Ка‰ашымаш деч вара жюри иктешлымашым ыштен. Се‰ыше-влакым тўрлє номинацийлаште палемдыме. «Мужыр дене куштымаш» номинацийыште Нуриман районысо Тошто Бедей ял гыч Асеевмыт еш ансамбль се‰ен. Нуно гармонь да тўмыр сем почеш «Савуш ден

оръ剻, «Вашлиймаш» куштымаш-влакым устан куштеныт. «Соло» номинацийыште – Алина Асеева эн уста лийын. Нине номинацийлаште тыгак Корак ялысе артист-влак сайын выступатленыт. Нуно «Соло» номинацийыште 3-шо степенян диплом дене палемдалтыныт, «Дуэт» номинацийыште – 2-шо степенян диплом дене.

«Изи ансамбль» номинацийыште III степенян диплом дене «Арама» ансамбль палемдалтын (Пўрє район, Изи Соказа ял), II степенян диплом дене – «Яндар» фольклорный куштышо коллектив (Калтаса район, Шоръял) ден «Акарт» еш ансамбль (Ардаш). «Кугу ансамбль» номинацийыште III степенян диплом дене «Рвезе пагыт» куштышо коллектив (Кугу Соказа), «Марий кумыл» фольклорный куштышо

коллектив (Калтаса район, Кугу Агытан), «Вўд толкын» фольклорный куштышо коллектив (Пўнчер) палемдалтыныт, II степенян диплом дене – «Рвезылык» куштышо коллектив (Тынбай), I степенян диплом дене – районышто кумдан жаплыме да йєратыме Пўнчер ялысе «Юго»

куштышо калык ансамбль. «Кушталташ» йодеш чонемже-2018» III виш марий куштымаш фестивальыште Гран-прим Краснокам районысо Мера‰ ялысе «Серлагыш» («Талисман») образцовый хореографический коллектив се‰ен налын. Ме ўшанена: тиде коллектив марий

калыкын ўшанле серлагышыже лиеш да марий культура ден йўлам вия‰даш полша.

В. КАМИЛЯНОВ.