Кокымшо шӱлыш

 Районысо ветеран-влак советын паша планже почеш, молыгунамсе семынак августышто «Эн сай ветеран оралте» конкурс иктешлалтеш. М. Ханов ден районысо ветеран-влак совет председатель Ю. Балахнинан вуйлатыме конкурсный комиссий член-влак ветеран-влакын 13 озанлыкыштым терген лектыныт. Кажне оралте шке шотан, икте-весышт деч мо дене гынат ойыртемалтеш. Ме илыме пӧртым кузе кучымым, оралтысе строений-влакым, урожайын лктышыжым, пакча саска ден емыжын качествыштым, вольык улмым, участкым сєрастарымым акленна.

Тӧҥгак ялыште ме Байрамовмыт ешын пеледалтше оралтыштышт лийна. Мемнам муро да почеламут дене коча Александр Миксонович, кувава Елена Мандияровна уныкашт-влак дене пырля вашлийыч. Сурт оза ўмыржӧ мучко Мичурин лўмеш колхзышто механизатор лийын ыштен, колхоз шаланымеке, Ижевск олаште чоҥымо пашаште тыршен. Сурт озавате – тўҥалтыш класслаште туныктышо. Оралтыште пеш шуко пееледыш, йоча-влаклан модаш келыштарыме площадке, фонтан, тўрлє саскам пуышо шуко пушеҥге, пакча саскам куштымо теплице верланеныт. Еш музей чылам  ӧрыктарен. Тыште совет пагытысе илышым шарныктыше атрибут-влакым чумырымо: книга, газет, школьный  формо, пионер галстук, Ленинын бюстшо да креесаньык оралтыште кучылтмо арвер-влак. Байрамовмыт 45 ий ваш келшен илат. Кум ўдырым ончен-куштеныт, коча ден кувавам куд уныка куандара. Кажне кеҥежым нуно ялыш толыт. Байрамовмытын суртышт тўжвал могырымат, кӧргӧ сынже денат мотор. Озанлык пеҥгыде, тўкан кугу вольыкым, шорыкым ашнат, шуко ютым кучат. Пошкудышт дене келшен илат. Чыланат тўрлыман марла тувырым чиеныт.

Ял клубым вуйлатышее Инга Дигитаева чыла вере шуэш: пошкудо-влак декат, ял клубым олмыкташат. Мемнан мийыме кечын Валентина Иликаеван вуйлатымыж почеш ўдырамаш-влак кевыт пырдыжым тўжвачын чиялтат ыле. А теве кодшо кечылаште кевыт леведышым чиялтен пытареныт. Теве тыгай ўдырамаш-влак илат Тӧҥгакыште! (Валентина Иликаева нерген мый «А иначе зачем на земле живем» книгаште возенам ыле).

Пӧкленде ялыште мемнам Зоя Байбердина вашлие. Пенсийыш лекмешкыже тудо кужу жап почтальонка лийын ыштен. Оралтыже кугу огыл, но чатка, мотор пеледыш-влак кушкыт. Пакча кугу, теплица уло Володя плашыж дене кок ўдырым ончен-куштеныт. Нуно кызыт Питерыште илат. Мотор марла тувырым чийыше Вика уныкаже  оралте мучко мылам экскурсийым эртарыш. Пайрем годым але унала мотор марла тувырым чиен мийыше-влакым мый пеш йӧратем да пагалем. Нуно пайремлан посна шўлышым пуртат. Тиде гана Зоя деке пошкудыж-влак полшаш миеныт.

Чорайыште мемнам Любовь Калугина вашлие. Тудо ты конкурсышто ик гана веле огыл участвоватла. Озаватын пашам йєратымыже вик коеш. Тений тудо пеш поян  урожайым – киярым, помидорым, укырам, пурысым поген.  Суртыштыжо эре ару, порядок, йоҥгыдо. Кажне ийын тудо шкаланже пашам муынак шога:  пӧрт общивкым капитально олмыкта, плиткым вакшеш, фонтаным шогалта, тўрлӧ йомак негызешг ямдылыме оборудованийым заказатла. Тений тудын киярым кушташ парникше уэмдалтын, пеш мотор гладиолус пусак, кўкшӧ меҥгыште аист пыжашыште игыж-влак дене шинча, пеледыш-влак коклаште йомакысе герой-влак верым муыныт, чонан фонтан, эҥер гоч вончымо кўвар ышталтын.

Кугу Соказаште ме кок пошкудын – Альфира Сергеева ден Галина Сайпашеван - оралтыштым ончышна. Альфира Андреевнан оралтыштыже «Беларусь» трактор, иомарке машина шогат. Умбалнырак йыраҥ-влак, теплица верланеныт. Пеш кугу сад уло. Кажне пушеҥге икте-весышт деч 7-8 метр тораште шындалтын. Кажне олмапу йыр пеледыш-влак кушкыт. Тыште улшо чыла моторлыкым ойлен да возен мошташ огешат лий, тудым шке шинча дене ужаш кўлеш. 30 ий ончыч мый тыгай сўретым Марий Элысе Курык марий районышто Кожважи ялыште ужынам ыле. Ял мучко тўрлє саскан пушеҥге-влак ошын койын шогеныт. Кажне суртын садше пел гектар наре верым айлен. Тау, Альфиралан. Тудо мыйым торасе 90-шо ийлашке пєртылтен. Мут тлмашеш, Альфира пошкудо Балтач район гыч улеш.

 Тудын пошкудыжо Галина Кучукаевнан оралтыжат образцовый. Пеш шуко пакча саска, пеледыш-влак. Комиссий член-влак нине оралтылаште ужмо сўретлан пеш йывыртен ӧрыныт. А ўмбалан чийыме мотор марий тувырышт могай лийын. Кажныжым ончен йӧратет.

Корак ялыште Любовь Салишеван оралтыже мемнам чотак єрыктарен-куандарен. Тудын ийготшо кугу, ўмыржӧ мучко Аптыкаев лўмеш колхозышто сєснам ончен, пашан ударникше лийын. Тудо Галина ўдыржӧ дене ила, ўдыржӧ тўҥалтыш класслаште туныктышо улеш. Александр веҥыже Норильск олашке сезонный пашаш коштеш. Кок эргым куштат. Пакчаште йыраҥ-влакым ончен куанет, ик шўк пырчымат от уж. Пеледыш клуба-влак посна план почеш вераҥдалтыныт. Посна ойырымо верыште Любовь Павловнан творчествыжым ончыктышо выставке верланен: тєрлє ийготан еҥ-влаклан марла пӧръеҥ да ўдырамаш тувыр-влак

Монар ялыште мемнам кугу да келшен илыше Иргубаевмыт еш вашлие. Евгений Павлвич кужу жап Аптыкаев лўмеш колхозышто комплексный бригадир лийын, вара мўкшым ончен. Тудын ватыже Зина Кигазытамак ял гыч, кевытыште сатучыла ыштен. Нунын оралтыштын планировкышт молын деч палынак ортемалтеш. Пакчаште шуко емыж, саскам пуышо пуше‰ге-влак кушкыт, шуко чывым да комбым ашнат. Кеҥежымсе мотор бееседке шога. Вате-марий 41 ий пырля илат, кум ўдырым ончен-куштеныт, ынде нуным 7 уныка куандара. Мемнан мийыме годым кок ўдырышт икшывышт дене унала толыныт ыле. Нунын кокла гыч иктыжым – Иринам палышым. Тудо мемнан район администрацийыште пашам ыштен. Тыгай вашлиймашлан пеш куанеенна.

Арзамат ялыште мемнам Исеметовмыт еш кугу уна семын вашлие. Шонен єрат, кузе шоҥго еҥ-влак шрыкым ашнат, нунылан шудым ямдылат, кок теплицыште киярым, помидорым, пурысым куштат. Ик олмапушт пеш тамле олмам пуа. Нунын 1,5 гектар шудылыкышт уло. Оралтыште шке ыштыме пеледыш кєршєк-влак, тєрлє чия дене сєрастарыме изорва шога. Тиде  суртоза Константин Анатольевичын пашаже. Сурт озавате Рафиля пеш уста повар да кулинар. 30 ий ваш келшен илат. Вич йочам онче-куштеныт, 6 уныка да 3 кугезе уныка куандарат.

 Арзаматыште вес сурт – Салмияровмытын. Геннадий Семенович – ончычсо геофизик. Ирина пелажыж дене 39 ий илат. Кум ўдырым куштеныт, а нунышт кум уныкам пєлекленыт. Сурт оза чыла вийжым да мастарлыкшым суртшым тўзаташ да 52 сотык кумдыкан пакчажым ончаш пуа. Тудо суртышто кучылташ кўлшӧ мебельым ышта. Заказ почеш диваным, теҥгылым, пуфикым ышта. Ушкалым, пашмакым ашнат, чывышт шуко. Ватыже Ирина Андрияновна – медпашаеҥ, кажне кечын Мишкан больницыш шке машинаж дене коштеш. Эм шудым пога, мєрым, поҥгым телылан шуко ямдыла. Мотор беседкыште комиссий член-влаклан шудо да пеледыш гыч сўретым ыштыме мастер-классым ончыктен. Нуно шӧр продукцийым ужалат.

Йылыш ялыште Аймурзинмыт 32 сотык кумдыкан пакчашт мучко экскурсийым эртарышт. Тушто тўҥ шотышто пареҥге кушкеш. Сай лектышым пуа. Кечывєртемым шуко шындыме. пакчаште лимон пушеҥге кушкеш. Тушто икмыняр лимон моторын да тамлын койын кеча. Саскам пуышо шуко пушеҥге ден вондер кушкыт. Сурт оза Игорь вахте йӧн ден йўдвел кундемыште пашам ыштен, сурт озавате Йылыш школышто туныктен. 44 ий пырля илат. Кум йочам ончен-куштеныт, шым уныкашт уло.

Ирсай ялыште Дилбар Распаевна мемнам суртшо воктене уныкаже да Лидия ден Оксинья пошкудыжо-влак дене мелна ден вашлие. Дилбар Валериевна Янаул районын шочшыжо, Ирсайыш марлан лектын 35 ий школышто пашам ыштен. Марийже дене кок йочам ончен-куштеныт, кызыт 6 уныкашт уло. Сурт озавате пеш чолга ўдырамаш, ялыште эртарыме тўрлє мероприятийлаште эре участвоватла. 2025 ийыште «Супербабушка» районный конкурсышто участвоватлен. Почеламутым воза. Оралтыште да сад-пакчаште пеш шуко пеледыш кушкеш. пошкудыжо-влак дене келшен ила, вашла полшен шогат. Садыште СВО-лан лўмлалтше посна пусак уло. Тушто пакча-саскам шинчалтат, вареньым ямдылат. Дильбар Валериевна сетьым пидаш коштеш.

Метръялыште Михайловмыт оралтыште ме  у архитектурный йомакыш логална. Оралте мучко плиткым оптымо, мотор веранде, йоҥгыдо пӧрт. Чыла вере ару, порядке озалана. Оралтыште пеледыш пеш шуко, саскам пуышо пушеҥге ятыр. Сурт оза Дмитрий Килинбаевич ден сурт озавате Раиса Николаевнан мастар кидышт шижылтеш  нуно коктынат военный лийыныт, кызыт шочмо кундемышкышт пєртылыныт. СВО гыч эргыштын отпусклан толмыштым вучат. Вате марий 36 ий пырля илат, кок йочам ончен-куштееныт, уныкашт уло.

Мишканыште Айдугановмыт ешым чылан палат. нунын мотор суртышт Сабантуй олык воктене верланен. Оралте, монча, оралтысе строений-влак лўмын ямдылыме план почеш вераҥдалтыныт, пеледыш йыраҥ-влак куандарат. Пакчаште емыж, мєр, саскам пуышо вондер кушкыт. Шўкшудым нигушто от уж. Юрий Александрович ден Людмила Алексеевна 43 ий ваш келшен илат, кок йочам ончен-куштеныт, 4 уныкашт уло.

 Теве тыгай еҥ-влак «Эн сай ветеран оралте – 2026» конкурсышто участвоватленыт. Конкуурс 1 октябрьыште иктешлалтеш. Ме тудын дене газетнан вес номерыштыже палдарена.