«Арака деч поснат моторын илаш лиеш»

Теве конкурсын муниципальный этапше мучашлалте. Тений Мишкан районышто ныл ял – Монар, Кульчубай, Раевке да Пєкленде арака дене чеверласаш кумыланын. Кудыжо йєршынак аракам йўаш ок тўнал – тидым кажне ялже шке презентацийыштыже публично аралышаш да ўшандарышаш. Муниципальный этапыште сенышыш лекше ял районын чапшым републик кўкшытыштє аралаш тўналеш. Конкурсант-влакым экспертный комиссий аклен. Тушко тўрлє структура ден ведомство-влакын, районысо пошкырт-влак курултай исполкомын представительышт пуреныт. «Айык ял» лўмым сулен налшаш верч претендент-влак шке илыме кундемыштышт аракам йўде илымын сай могыржо нерген умылтарыме пашам, таза илыш-йўла дене кылдалтше моло мероприятий-влакым эртареныт. Экспертный комиссийын членже-влак палемденыт, тиде конкурс районышто ий гыч ийыш чапланен толеш. Конкурсант-влак шке презентацийыштым публично аралаш кўлынак ямдылалтыныт. Тенийсе участник-влак коклаште икымше гана участвоватлышыжат, опытан-влакат лийыныт. Конкурс таза илыш-йўлам пропогандироватлаш, арака йўмє ваштареш кучедалше ялвлакым кумыла‰даш виктаралтын. Конкурсыш ушнышо-влак шке ялыштышт калык дене мутланымаш-влакым, рейд-влакым эртареныт, аракан энгекше нерген умылтарыме листовка-влакым луктыныт. Конкурс кышкарыште ешым пенгыдемдыме, тазалыкым шуарыме акций-влак эртаралтыныт. Профилактический группа-влак пашам сайын ыштеныт. Неле илыш ситуацийыш логалше ешвлак дене пашам ыштыме. Аракам шолып ужалыше-влакым полицийын участковый уполномоченныйже дене текшырыме. Ял калыкым ушыман тўрлє мероприятий-влак эртаралтыныт. Конкурсын участникше-влак шуктымо пашаштым очыктыман видеопрезентацийым районный комиссийлан аклаш пуэныт. Шке презентацийыштым аралаш тўрлє йєным кучылтыныт. Тиде мероприятийыште сельский поселений вуйлатыше-влакым ужаш поснак кўмыллє лийын. Палемден кодаш кўлеш, Монар сельсовет сельский поселений тиде конкурсышто эн чолган участвоватла. Ушештарена, 2021 ийыште Нерге ял, 2022 ийыште Корак ял, 2023 ийыште Андреевка муниципальный этапыште сенышыш лектыныт. А тений Монар ял нунын кўкшытыш нєлталалташ ямдылалтын. Ме сельский поселенийын пашажым виктарыше Дина Аликова дене вашлийна. - Арака эн кўлешан продукт радамыш ок пуро, тудын деч поснат моторын илаш лиеш, - манеш тудо. – Мемнан яллаште уш кайымешке йўшє-влак укелыт да лийынат огытыл. Республикыште черетан «Айык ял» конкурсым увертарымеке, монар-влак тушто участвоватлаш кумыланыныт. Тиде сельский поселенийын ямдылыме видеопрезентацийже моштен чумыралтын. Конешне, вет нунын тыгай опытышт кугу. Ялын мотор сынжым ончыктымо видеороликыште монар-влак шке ялыштым моктен ойленыт: «Монар – Башкортостанын картыштыже изи точка веле, но тушто поро чонан, шочмо мландыштым йєратыше да тудын волгыдо ончыкылыкшылан ўшаныше ен-влак илат!». Презентацийыште ялын илышыжым тўрыс почын ончыктымо. Ялыште илыше ен-влакын чотышт 494. Тыште сайын илаш чыла йєн уло: школ, ФАП, Тўвыра пєрт, библиотека, йоча сад. Айык илыш-йўлам ял калык шке ойырен налын. Сандене монар-влак ты конкурсыш лўмжылан гына огыл ушненыт. «Мемнан икшывына-влак таза да пиалан кушкышт манын шонена», - ойлат ялыште илыше-влак. Чын, ялыште самырык-влаклан виянашышт, шке мастарлыкыштым шуараш чыла йєн ышталтын. Вет тыште палат, ялын ончыкылыкшо – самырык-влак кидыште. Сандене ялыште волгыдо да таза, орвуян илыш озаланыже манын, пашам кыртмен ыштат. Ял калык шке вийже дене шуко мероприятийым эртарен. Мутлан, «Айста тазан илена!», «Ошо лўддымє, шеме коштеш», «Калык вургем кече», «Модыш гыч спортыш», «Самогон аппаратым сдатле», «Таза капыште – таза чон» да шуко моло. Социально лўдыкшє положенийыште улшо еш-влак дене пашам ыштат. - Монар – тиде айык ял гына огыл, тудын культурыжо поян, уста енже-влак шуко улыт, - мутшым умбакыже шуя Дина Аликова.- Тыште шке пашаштын мастарже-влак илат. Мемнан спортсменна-влак тўрлє кўкшытан танасымашлаште ялнам чапландарат, поэтна-влак шочмо кундемым моктен мурат. Ме шкенан талантан е‰на-влак дене кугешнена, нунылан шке мастарлыкыштым тўрыснек почаш чыла йєным ышташ тыршена. Ял пашам йєратыше енже-влаклан энерта. Тыште ял озанлыкын чын патриотшо-влак илат – тўкан кугу вольыкым, имньым, шорыкым ашныше, шурным куштышо амалкалче-влак. Нуно ял калыклан пашам пуат, экономикым нєлталмаште суапле надырым пыштат. Нунын тыршымыштлан кєра ялна тўзлана. Нуно икте-весыштлан полыш кидым шуяш эре ямде улыт. Ме тўрлє программыште – ППМИ, «Раш паша», «Атайсал» - участвоватлена. Специальный военный операцийыште участвоватлыше землякна-влаклан полшена. Гуманитарный полышым погена, маскироватлалтме сеткым пидына, поро кумыл концерт-влакым ончыктена. Ме шкенан марий культурынам, йўланам, йылмынам аклена да пагалена. Икшывына-влакым тидлан кумыланден шогена. Ялыште илыше кажне ен шочмо кундемжым тўзатыме пашаште вийже шутымо семын тырша. Ме шкенан историйна, культурына, шкенан сенымашна-влак дене кугешнена. Раевка ден пєкленде-влак сай презентацийым ямдыленыт. Мероприятийыште Чорай сельсовет СП вуйлатыше Галина Саймулукова лийын. Нине яллаште уремлам тўзатыме паша-влак сайын шукталтыт. Пєклендыште 235 ен, Раевкыште 136 ен илат. Нине ялыште илыше-влак деч примерым налын, сельский поселенийысе моло ял-влакат аракам йўмым чарнат, таза илыш корныш шогалыт манын ўшанена. Кульчубай-влакат ты конкурсыш кугу кумылын ушненыт. Ялыште 284 ен ила. Чылан пашам йєратыше, тыршышан улыт. Уремым эрыкташ тарваныме годым нигєм ўжын коштшаш уке, чылан рўжге тарванат. Тиде ялыште тўрлє спортивный да культурный мероприятий-влак чўчкыдын эртаралтыт. - Мыланна эн тўнжє – икшывына-влак таза илыш дене илаш тунемышт, илышыште аракалан вер ынже лий. А тидланже самырык-влаклан ме шке примерым ончыктышаш улына, - манеш Тымбай сельсовет СП вуйлатышын пашажым шуктышо Галина Абдулина. Сенышын лўмжє эше палыме огыл. Но ме таче пенгдын каласен кертына, нуно чыланат сеныше улыт. Вет шке ялыштышт арака йўмым чарненыт. А Мишкан районын чапшым республик кўкшытыштє кє аралаш тўналеш, лишыл жапыште пален налына. - Вашке ме муниципальный этапыште сенышын лўмжым каласена да 50000 тенге оксам ялым тўзаташ кучыктена, - каласен экспертный комиссийын председательже, Мишкан район МР совет секретарь Ольга Биктубаева. - Эше тўрлє номинацийыште палемдалтше кум ял окса полышым налеш.

Светлана ТОЙМУРЗИНА.