Жапын воштончышыжо

Кажне айдемын шке ўмыржє, кузе тудым илаш, шке пала. Но ту пагытысе тукымын, ме нуным «сар жапысе йоча» манына, ты корным кузе эрташ – ойыраш йєнжє лийын огыл. Нуно кузе-гынат илен лекташ тыршеныт. Неле текшырымаш-влак гоч эртен, ўдыр-рвезе-влак изинекак шочмо элым тўзатыме пашаште тыршеныт, йол ўмбаке пе‰гыдын шогалыныт, сай йоча-влакым ончен-куштеныт. Пўнчер ялыште илыше Надя Сабирован пўрымашыже тидым раш пенгыдемда. Надя Шагиевна 1935 ий 13 ноябрьыште шочын. Шке ачааважым кызытат порын да сагынен шарна. - Ачамын ешыже, тушто 9 эрге да 2 ўдыр кушкын, Кужнур ялыште илен. Нунын озанлыкышт кугу лийын, имньым, ушкалым икте дене веле огыл ашненыт. 1933-1934 ийлаште ешым раскулачиватленыт (чыла погым поген налыныт) да Белорецкыш колтеныт. Корнышто ик эргышт – Шагий - шылын куржын. Тудо тўрлє ялыште шылын коштын, мончаште, вичаште илен. Пўнчер ялыште ончыкылык ватыже - Амина дене палыме лийын. Пырля илаш тўналыныт, но ачам кудывече гыч нигуш лектын огыл. Вольыкым ончен, сурт кєргысє моло сомылым ыштен. Сар тўналме годым мыланем вич ий лийын. Ик пошкудо ўдырамаш авам дене раскулачиватлыме енын эргыже ила манын, вуйым шийын. Шарнем, ачам, вашке тудым налаш толмым шижын, мыйым кидышкыже налын да омсам пералтымешке колтен огыл. Кайымыж деч ончыч мыйым тєрза ончык шогалтен. Мый денем, авам дене да кум ияш шольым дене чеверласен. Тєрзаончылно шоген, ачамын тупшо йоммешке, шинчаончалтышем дене ужатенам, - шинчавўд йєре ойла Надя Шагиевна. - Авана кочамым эре шарнен, тудын нерген мыланна шуко ойла ыле, - мутланымашке Вячеслав Александрович эргыже ушна. – Сандене ме тудым тойымо верым муаш шоненна да муынна. Тудо ончыл линийыште, кулак эрге семын штрафбатыште лийын. 1943 ий 12 августышто Смоленск воктене колен да туштак тоялтын. - Авана колхозышто дояркылан ыштен, шала пашашке коштын, - мутшым умбакыже шуя Надя Сабирова. - Тудо ушкалым арален кодаш тыршен, шужен ийлаште ушкал мемнам ашнен. Пєръен-влак фронтыш каеныт. Чыла паша шонго, ўдырамаш да йоча-влак ўмбаке возын. 6 ияш школыш каенам, но кум класс деч вара тунеммым кудалташ пернен – умбакыже тунемаш йєн лийын огыл. Сенымаш кечым шарнем – чылан куаненыт, куанымышт дене шортыныт. Но мемнан куанна ойган лийын, вет паленна – ачана ок пєртыл. Ялыште тыгай-влак шуко лийыныт. Надя Шагиевна 12 ияш шала пашашке кошташ тўналын, вара доярке лийын. Самырык пагытше пашаште эртен – 4 шагат эрдене кынелын, фермыш каен. Моло доярке-влак миен шумешке, шке группысо ушкалже-влакым лўштен пытарашат лишемден. 20 ияш районышто ончыл доярке лийын, сандене, очыни, Мишкан район советыш Тєргымдўр избирательный округ деч депутатлан сайлалтын. Кугу Соказа ялыште спайле капан, мотор рвезе Александр Сабиров армий гыч пєртылмеке, ўдыр чоныш йєратымаш тул пурен. Рвезыланат ўдыр келшен. Самырык-влак вашла келшеныт. 1963 ийыште ешым чумыреныт да 2018 ий марте икте-весым йєратен, пагален иленыт. 2018 ийыште пелашыже ош тўня дене чеверласен. Кугу Соказа ялыште 55 ий пырля илен, Сабировмыт шкеныштын вич йочам да ашнаш налме ик ўдырым ончен-куштеныт. Лида, Сергей, Раиса, Вячеслав, Владислав да Павел ача-ава йєратымашым ужын кушкыныт. - Кунам акамын ўдыржє мемнан дене илаш тўнале, - шарналта Надя Шагиевна, - комиссий тольо, илыш условийым шымлаш. Вара каласышт, сельсоветыште мемнан эн сай условий да эн ару пєрт. Тунам жап тугай лийын, чылан колхозышто пашам ыштеныт, сурт озанлыкым кученыт. Марием ончыл комбайнер лийын, вара ферма вуйлатышылан ыштен. Тудым пашам йєратымыжлан пагаленыт, єрдыктарышаш ўшкыж-влак сай нелгытым погеныт. Зоотехник-влак тудын деке канашым йодын толыныт. Мый кечеш кум гана 15 ушкалым лўштенам. Тунам кид дене лўшталтын, шке ушкалнам шкеак пукшенна. Ушкалым мыняр сайрак пукшет, тунар шукырак шєрым налат. Пенсийыш лекмешке тыге пашам ыштенна. Ту жапым чўчкыдын шарналтем. Колхоз председатель-влак, поснак Изелай Иванов ден Алексей Аптулманов пашаен-влакым пеш жапленыт. Надя Шагиевна нерген колхозын ончычсо председательже Алексей Аптулманов шарналта: - Ту годсо жапым сайын шарнем. Надя Сабирова пашам йєратыше, тыршышан, ончыл доярке ыле. Кызытат тудым пеш пагален гына шарналтем. Ты йєн дене пайдаланен, уло кумылын юбилейже дене саламлем. Сабировмыт кугу пєртым чоненыт. Ту жапыште чонышаш материал чўдє лийын гынат, пєртышт кугу да йонгыдо лийын. Пакча, вольык, сурт оралте - ялысе моло-влакын деч чотшак ойыртемалтын огыл. Сайын илынет, пашам тыршен ышташ кўлын. А вате-марий пашам чот ыштеныт, икшывыштымат паша деке шўманден куштеныт. Кажныже илышыште шке корныжым муын. Кызыт латкок уныка кумда илыш корныш лектын. Сабировмыт тукымым латкок кугезе уныка шуя. Надя Сабирован пашажым кўкшын аклыме. Шуко грамота да тауштымаш дене палемдалтын. Пашан ветеранже «Материнство» медаль дене наградитлалтын. Надя Шагиевна 90 ияш юбилейжылан районысо ветеран-влак организацийын Тауштыме серышыжым налын. Тудым районысо ветеран-влак совет председатель Юлия Балахнина кучыктен. Шуко икшыван ава, пашан ветеранже Надя Шагиевналан уло мо дене кугешнаш. Ме тудлан пенгыде тазалыкым, чон ласкалыкым да чыла шонымаш шукталтмым тыланена.

Фирдаус КАДИКОВА.