Шочмо кундемнан геройжо

Неле жапыште шочмо элнам аралыше-влак нерген чыланат палышаш улыт. Нуно мемнан тыныс илышна верч л¢дде кредалыныт да шучко, виян тушман-влакым сенен кертыныт. Таче ме ик тыгай салтак – Кокымшо т¢нямбал сарын участникше Байгуза Янышевич Янышев нерген возена. Тудо неле жапыште элнам аралаш кайыше-влак кокла гыч иктыже лийын. Байгуза Янышевич 1926 ий 9 мартыште Уялыште тыглай кресаньык ешыште шочын. Ачаж ден аваже – Яныш Калитович ден Самига Петровна – ондак тыглай кресаньык лийыныт, варажым «Уял» колхозышко пуреныт – колхозышто пашам ыштеныт. Аваже шала пашаен лийын коштын, ачаже ондак полеводческий бригадын бригадирже лийын, варажым – строительный бригадын. Ешыштышт чылаже ныл икшыве лийын: 1918 ийыште шочшо Аймыш, 1923 ийыште шочшо Айгуза, 1926 ийыште шочшо Байгуза. Нылымше икшыве Ольга шужарышт лийын, нуно Алевтина дене коктын иканаште шочыныт - йыгыр икшыве лийыныт улмаш, но пытартышыже шочмыж деч вара колен. Эрге-влакын да шужарыштын йоча жапышт, неле гынат, тыныс лийын. Но Кугу Отечественный сар тиде тыныс илышым лугыч ыштен. Байгузан Аймыш изажым армийыш 1939 ийыштак налыныт. Тудо пограничник лийын, сандене сарым икымше кечыла гычак ужын. Туге гынат Сенымашымат ужашыже пуйыралтын – Аймыш сар гыч илыше пºртылын, но ик жап гыч сусыржо-влак дене орланен колен. Байгузан Айгуза изаже сар деч ончыч туныктышо лийын ыштен. Фронтыш 1942 ийыште каен, отделений командир лийын. 1944 ийыште Польшым утарыме годым колен – ужын шуктыде, немыч миным тошкалын. 1943 ий октябрьыште шочмо элнам аралаш Байгуза Янышевичат каен. Тудо Приморьеште верланыше 25-ше армийын 105-ше стрелковый дивизийжын 53- шо стрелковый полкыштыжо служитлен. Япон сар тюналмешке туштак лийын. Японий дене сар 1945 ий 9 августышто тюналын. Байгуза Янышевич служитлыме частьлан задачым шынденыт – Корей дене чек деке юватылде миен шуаш. Но, чек деке миен шумеке, чыла тюналын веле. 25-ше армий Харбино-Гиринский наступательный операцийыште (1945 ий август гыч 1945 сентябрь марте шуйнен) участвоватлен. 10 августлан армийын дивизийже-влак тушманын Дуннинский, Дуньсинженский да Хуньчуньский укрепрайонжо-влакым налыныт, 11 августышто – Лаохэйшань да Хуньчунь ола-влакым утареныт, 12 августышто – Юки (Унги) да Расин (Наджин) портвлакым. Тылеч вара дивизий Корей-Китай чек гоч вончен да 3-шо, 34-ше япон армий-влакын частьыштым кырен шалатен. 15 авустышто Вацин олам утарыме, 16 августышто - Сайсин олам, 17 августышто – Ранан да Яньцзи ола-влакым. Приказым сайын шуктымыжлан Байгуза Янышев служитлыме соединенийлан Генераллисимус Сталинын 1945 ий 23 августысо 312 №-ан приказше почеш тауштымашым увертарыме. Байгуза Янышевичат награде деч посна кодын огыл. Тудым «За победу над Японией», Отечественный сарын орденже дене палемдыме. Ончыкыжым ветеран тыгак КПРФ ЦК-н Чап кагазше да моло награде дене палемдалтын. Япон сар пытымеке, Байгуза Янышев служитлыме часть Совет Союзыш мº‰- геш пºртылын. Вашке частьшым расформироватлыме. Байгуза Янышевичым 105-ше посна стрелковый учебный батальоныш тунемаш колтеныт. Ик ий гыч тунеммашыже пытен да салтаклан сержант званийым пуымо. Байгуза Янышев армийыште 1950 ий 23 сентябрь марте служитлен. Шым ий служба деч вара мº‰геш – шочмо ялышкыже пºртылын. 1950 ий декабрьыште тудым райисполком пеленсе спорткомитет председательлан шогалтеныт. Районысо спортым вияндыме верч Байгуза Янышевич кандаш ий тыршен. Пашам сайын ыштымыжлан СССР министр-влак совет пеленсе физический культура да спорт комитетын 1957 ий 12 августысо приказше почеш «Отличник физической культуры и спорта» знак дене палемдалтын. Тылеч вара, рашрак лияш гын, 1958 ий ноябрь гыч 1961 ий 31 март марте, Байгуза Янышевич ДОСААФ-ын районысо комитетшын председательже лийын. Тиде пашаште Байгуза Янышевич самырык-влакым патриот шулышеш куштымо, военный пашалан туныктымо верч кугун тыршен. 1965 ийыште район советын депутатше Байгуза Янышевым Мишкан корно участкын начальникышлан кусареныт. Тудын тиде организацийым вуйлатымыж годым Мишкан селаште урем-влакым, организаций оралте-влакым асфальт дене вакшаш тюналме, ДСПМК-н шкенжын асфальто-бетонный заводшо чоналтын. 1986 ийыште Байгуза Янышевич сулен налме канышыш лектын. Пенсийыш лекмекыже тудым Мишкан сельсоветысе ветеран-влак советын председательжылан шогалтеныт. Икманаш, сулен налме канышыш лектын гынат, паша деч посна шинчен огыл – ветеран-влакын илышыштым саемдыме верч тыршен – нунылан эмым муаш, илыме верым налаш полшен. Байгуза Янышевич Янышев 2012 ий 24 декабрьыште колен. Мишкан районысо Уял ш¢гарлаште тоялтын. Ме Байгуза Янышевич Янышев гай айдеме-влак дене кугешнен илена, нунын нерген шарнымаш ш¢м чоннаштына курымеш илаш тюналеш.

Д. АЛКЕЧЕВА.