«Ачан кечыже» сайын эртен

2021 ий гыч элыштына Ачан кечыже официально палемдалтеш, тудо октябрь тылзын кумшо рушарняштыже эрта. Тиде кечын ме шкенан ачана-влаклан мемнам ончен куштымыштлан, йол умбаке шогалташ полшымыштлан, илышыштына пенгыде энертыш улмыштлан тау мутым ойлена. Кажне пºръе‰ икшывыже-влаклан сай ача, чыла шотыштат пример лияш тырша. Коклан тукым-влак коклаште умылыдымаш лектеш гынат, ача садак ача кодеш. Радий Хабиров каласен: «Йоча-влакым воспитатлымаште эн шергыже – шкенан примерна. Шкем кузе кучымо нерген лекцийым кужу жап лудаш лиеш, но тый шомакетым шкендын примерет дене от пенгыдемде гын, нимогай пайдаже ок лий». Тудын дене мыланна келшаш гына кодеш. 2025 ийыште «Ачан кечыже» 19 октябрьлан логалын. Но ме тиде кечылан л¢млалтше урокым ончылгоч эртараш лийна. Мероприятий вашеш труд урокышто удыр-эрге-влак творческий пºлекым ямдыленыт. Нуно сурет да аппликаций полшымо дене ачаштлан мотор открытке-влакым ыштеныт. 3 Б классыште «Ачан кечыже» л¢меш тематический урок вургечын эртен. Тудо вашлиймаш сынан лийын – урокышко ача-влакым ужмº. Нуно мероприятийыш кумылын толыныт. Тематический урок тюналтыште йоча ден ача-влакым пайремын историйже дене палдарыме. Йоча-влак тиде кечын отечество мут лач ача (отец) мут гыч лекмым пален налыныт. Моло элыштат Ачан кечыжым палемдат. Мутлан, Австралийыште «Ачан кечыштыже» еш дене п¢рт¢сыштº канат, тыгай канымаш еш илышым пенгыдемда маныт. Балтик теныз воктенсе эллаште йоча сад ден школлаште йоча-влак ачаштлан аплликацийым але моло поделкым ыштат. Пºлекым тыгак кочаштлан пºлеклат. Японийыште «Эрге-влакын кечышт» уло. Тиде кечын эрге-влакым луддымº лияш туныктат. Мый йоча-влаклан сугынь мутымат ойлышым - ачаштлан поро шомакым чучкыдынрак ойлаш куштышым. Пайремын историйже дене палдарымаш деч вара ачавлак нерген туштым туштымо. Туштым туштымаш моткоч онайын эртен. Тылеч вара мутым пагален ужмº уна-влаклан пуымо. Нуно могай пашам ыштымышт, йºратыме сомылышт нерген ойленыт. Мутлан, Сергей Зандинов монтажник улеш. Тудо «Башкирэнерго» ОАО РЭС-ыште пашам ышта. Йоча-влак дене вашлиймашке паша вургемжым чиен толын. Мутым пуымеке, Сергей Григорьевич йодын: «Удыр-эрге-влак, те мыйын пашам кушто ыштымем паледа?». Тыште онайлык лектын: «Башкирэнерго» ОАО РЭС-ым калык коклаште «подстанций» маныт. Но шомакын вес значенийжат уло. «Подстанций» йоча-влаклан Мишкан селан ик – Инак вес могырно курык тºваште верланыше ужашыже веле улмаш. Тушто электросетьым эскерыше организаций верланыме нерген йоча-влак чыланат паленат огытыл. Петян ачажлан чыла раш умылтараш пернен. Тылеч вара мутым очычсо тунемшем – Александр Акбатыровлан пуымо. Тудо «Таймырнефтегаз» АО-што безопасность техника шотышто инженер лийын ышта. Александр Витальевич шкенжын пашаж нерген посна презентацийым ямдылен, йоча-влаклан Таймыр кундемын фотографийже-влакым ончыктен. Тушто йуштº теле пеш кужу жап шуйна – 10 тылзе марте, ке‰ежымат шокшо уке. Мланде ырен ок шукто - тушто курымашлык кылме. Йоча-влаклан полярый йуд да йудвелысе кава волгалтмаш нергенат колышташ онай лийын. Таймыр пелотрошто минус 60 градус йуштº нерген колмеке, чыланат кычкыралыныт: «Ой, ме минус 23 йуштº годым тунемаш она кошт, а минус 60 лиеш гын, йºршын кылмена». Анян ачажын ойлымыжо йоча-влаклан пеш келшен. Янан ачаже – Ярослав Саликовынат пашаже онай. Тудо предприниматель улеш. Ярослав Никитович шкенжын мастерскойжо нерген ойлен, тушто тудо турлº техникым пога, тыгак нунылан навесной оборудованийым ышта. Мастер ятыр мини-погрузчикым, мини-тракторым, самоходный шассим, снегоуборщикым, бетоносмесительым, экскаваторный установкым, самосвальный прицепым ыштен. Яра жапыштыже Ярослав Саликов СВО-н участникше-влаклан гуманитарный полышым погаш да намиен кодаш полша. Урокышкына тудо изишак вараш кодын тольо - корнышто лийын, но мероприятийлан сайын ямдылалтын – йоча-влаклан ончыкташ ятыр фотографийым конден. Мишкан селасе 1 №-ан лицейыште патриотический воспитаний сай кукшытыштº улеш. Йоча-влак СВО-н участникше-влаклан гуманитарный полышым погаш полшат. Ме ушанена: мемнан тыршымына салтакна-влакын моральный духыштым пенгыдемдаш полша. Классыштына ик тунемшемын ачаже СВО-што кредалеш. Тудын позывнойжо «Бармалей». Ме тудын дене чыланат кугешнена да вашкерак сенымаш дене пºртылаш тыланена. Такшым ачана-влак чыланат герой улыт, нуно икшывыштым виян да чулым лияш туныктат. Теве тыгерак классыштына «Ачан кечыже» эртен. Тыгай пайрем молан кулеш? Ондак, йоча-влакым ачаштым пагалаш туныкташлан, нунын дене кугешнаш тараташлан. Мероприятий йоча-влаклан веле огыл, мыламат моткоч келшыш. Тидлан кºра Сергей Зандиновлан, Александр Акбатыровлан да Ярослав Саликовлан кугу деч <кугу таум ойлем.

Ю. ЯНГУБАЕВА, Мишкан селасе 1 №-ан лицейыште т¢‰алтыш класслаште туныктышо.