«Жап шуэш, чыла лиеш»

Евгений Валитов Корак ялын шочшыжо. Тудо «Кубок Урал логистики Вороново» тюнямбал танасымаште адак сенышыш лектын да Российын чемпионжо лумым эше ик гана пенгыдемден, мильыш куржмаште у рекордым ончыктен: 4:02.11. Танасымаш чынжымак пеш кугу лийын. Тушто Казахстан, Узбекистан, Эфиопий, Кений, Тунис, Уганда, Марокко, Испаний да Румыний гыч спортсмен-влак участвоватленыт. Мемнан землякнан тюн соперникше Егор Лимонов, кумшо верым налын, да Евгений Волков, кокымшо верым налын, лийыныт. 26 ияш профессиональный спортсмен куштылго атлетике дене спорт мастер улеш, Российын сборный командышкыже пура. Ынде латик ий Российын рюдº олаштыже ила. Индеш класс деч вара Евгений Москвасе 2 №-ан олимпийский резерв училищыште тунемын: тюнямбал кюкшытан танасымаште кумшо верым налмыже ты тунемме учрежденийыш пураш йºным ыштен. Тидлан ача-аваже поснак куаненыт. Эргыжын участвоватлыме кажне танасымаш нунылан тургыжландарыше тат улеш. - Мыйын ешем – энертышем да ушанем, - манеш спортсмен. - Йºн лекме семын вигак ачаавам деке толаш тыршем, шужарем-влакым сагынем. Пытартыш танасымаш годым тудын верч родо-шочшыжо гына огыл, а шкенжын воспитанникше-влак тургыжланеныт. Евгений Станиславович ойла: - Шукерте огыл мый куштылго атлетике дене тренер пашам шукташ тюналынам, куржталме клубым почынам. Мый декем профессиональный спортсмен-влакат, куржталаш йºратыше-влакат толыт. Тренерын полышыжлан энертыше-влакын ийготышт тюрлº: студент-влак да 35 ий деч кугурак-влак. Икте куандара, тунеммым, пашам ыштымым шотыш налде, тренировкылан жапым муыт. Тидыже кугу пагалымашым шочыкта. Любительский манме кюкшыт кажне ийын кугем толеш. Вич ий ончычсо ден тачысе кече коклаште ойыртем пеш кугу. Марафонын чапше кюза. Йодмаш-влак икмыняр кече коклаште лу тюжем нарыш шуыт. Ен-влак еш дене толыт. Самырык тренерын мутшо почеш, спортсменым кугу танасымашлан ямдылымаш икмыняр этап гыч шога: кумыландыше, базовый, танасымаш деч ончычсо да танасымаш. Тудо умылтара: - Тюн нагрузка базовый этаплан логалеш. Тушто организмым пенгыдемдаш кугу вер ойыралтеш. Тидын дечын танасымаш сезонын лектышыже шога. Ик ий мучко тренироватлалтын, сайын ямдылалт шуаш лиеш. Валитовмыт ешыште спортым йºратымаш шукертак вожым колтен. Станислав Шашиевич, Евгенийын ачаже, тренер пашам тюналмылан 45 ий теммым палемда. Йоча-юношеский спорт школын преподавательже улеш, тыгодымак Корак ялыште йоча-влакым физический культурылан туныкта. - Ончыч эргым ечызе ыле, районный, республиканский танасымашлаште участвоватлен, сай результатым ончыктен, - шарналта Станислав Шашиевич. – 6-7 класслаште тунеммыж годым кечыште коло километр дене коштын. Варарак кюлынак куржталаш тюналын. Ечызе-влакын лектышышт материально-технический база деч шога. Инвентарьым эре уемден шогыман, а тидлан шагал огыл окса кулеш. - Куржталмаш – тиде спортын ик справедливый манме видше, - манеш Евгений Станиславович. – Кузе те куржын толыда, результат тугай лиеш. Илышысе семынак, нºлталалтме да шунгалтме жап-влак лийыт. Чыла тидыже тюрлº амал да ситуаций дене кылдалтын. Училищыште психологийым туныктышо ойла ыле, илышыште кум цель уло: эн лишыл, кокла да эн тора. Чыла тидыже тендам ончыко нангая. Те сай состоянийыште огыда ул гынат, ончык каяш вийым муза, шкем кидыш налза. Спортышто вуйым сакаш огеш кюл, рекорд-влак кугемыт, соперник-влак тренироватлалтыт, вияныт, сандене шкем вияндыде, кеч-могай пашаштат, ончык каяш огеш лий. Тюналше тренер спорт деч посна эше курык туризм дене заниматлалтеш. Пюртюс лонгашке йолын лектын коштмаш, чодырасе маршрут-влакым эртымаш – оласе илыш деч каналташ эн сай йºн. Кызытсе статистике ончыкта, у тукым йоча-влак ончычсо тукым деч лушкыдырак улыт. Самырык ача-ава-влак тиде проблемым умылат, сандене икшывыштым изинекак тюрлº секцийлашке пуаш тыршат. Школышто туныктымо пашат йоча-влакым спорт илышыш ушымаш дене кылдалтын. Тидланже школ кºргыштº, районный, республиканский, всероссийский танасымаш-влак полшат. Южгунам йоча-влак, танасымаште сай результатыш шуын огыт кертат, спортивный секцийыш коштмыштым чарнат. - Тыгай годым йочам кумыланден моштыман, вурсыман, йукым кугемдыман огыл, - манеш Евгений Станиславович. – Ача-ава-влак умылышаш улыт, кызыт тюнжº икымше вер огыл, а йоча яра жапшым пайдалын эртарышаш. Самырык годым морально-волевой качествым пенгыдемдыман: цельыш шуаш тыршыман, шкем ушандарен моштыман, ответственностьым шижман. Эре полшаш шонымо кумылым шижын шогыжо. Лишыл ен-влак деч тетла нимо ок кюл. Тек йоча тунемеш, опытым пога. Жап шуэш, чыла лиеш. Йочалан умылтарыза, физический культура кюлеш, эн ончычак тазалыклан. Варажым, подростко ийготышто, тудо профессиональный спортыш куснаш кумыланеш гын, результат верч пашам ышташ туныктыман. Тунемме идалык тюналтыш гычак йоча-влакым кече режимлан туныктыза: тунемаш, спортлан, сурт сомылым ышташ, ача-авалан полшаш, да мутат уке, канаш жапым ойырыман. Дисциплина илышын чыла сферыштыжат кюлеш. Спорт мастер тренер пашам умбакыжат шуяш шона: - Спортсменын профессиональный карьерым кызытеш чарнаш ом шоно, уло кушко шуаш, шке рекордым саемдаш лиеш. А варажым тюрыснек тренер пашашке куснаш шонем. Тиде паша мыланем келша. Ужам, кузе тунемшем-влак кушкыт, вияныт. Икманаш, пашам ышташ тюналына. Тыландат тидымак тыланем. Физический культура, спорт дене заниматлалтса, шкендан да икшывыда-влакын тазалыкыштым шуарыза. Виктория ИШМУРЗИНА.