Вий, лывыргылык да писылык

Шукерте огыл «Паша ден оборонылан ямде» (ГТО) всероссийский физкультурно-тазартыме комплексын норматившым Мишкан рўдє районный больницын пашаенже-влак сдатленыт. ГТО комплекс 1931 ийыште шочын. Ту жапыште элна куштылго огыл самныште илен – тушманна-влак ятырын лийыныт. Вашке сар ылыжшашат шижылтын. Тидлан кєра государство калыкым физически шуараш – паша ден оборонылан ямдылаш тўналын. Тиде паша ончыкыжым моткоч кўлешан лийын. Кугу Отечественный сар тўналме жаплан самырык-влак шукын физически шуаралтше лийыныт да винтовка дене лўйкален моштеныт. Совет Союз шаланымеке, ГТО мондалтын. Но 2014 ий гыч тудым шарналтыме да угычын илышыш пурташ тўналме. 2019 ий гыч ГТО «Спорт – илышын нормыжо» федеральный проектыш пурталтын, тиде проект «Демографий» национальный проектын ужашыже улеш. Мероприятийын тўн цельже – калыкым таза илышым илаш кумыландаш да ен-влакын тазалыкыштым пенгыдемдаш. Вет таза айдеме – тиде таза кугыжаныш. Медицина пашаен-влак ГТО нормативым сдатлымаш деч єрдыжеш нигузе кодын кертын огытыл. Вет медицина – тиде эмлымаш веле огыл, тыгак таза илышым илымаш. А таза илыш спорт да физкультура деч посна лийын ок керт. Здравоохранений пашаен-влак шкеныштын примерышт дене коллегышт да пациент-влаклан кажне ен таза илышым илаш тыршышашым ончыктеныт. Эше нуно шкеныштын примерышт дене ГТО нормативым сдатлымаш деч лўддымє улмыштым ончыктеныт. - Ме пациентна-влакым эмлымына годым эре таза илышым илаш кўлмє нерген ойлымо дене она серлаге, тыгай илышым илаш шкенан примерна дене ончыкташ тыршена, - ик ой дене ойлат ГТО-н норматившым сдатлыше медик-влак. – Тазалыкшым пенгыдемдаш манын, физкультура да спорт дене кеч-могай ен кылым кучен кертеш. Спорт дене кылым кучымаш кап-кылым веле огыл, тыгак айдемын кєргє чон вийжым ешара, илышлан ўшаным шочыкта. А спортивный модмаш-влак коллективыште ик ойым пуртат, коллективым пенгыдемдат. 25 июльышто «Триумф» физкультурно-тазартыме комплексыште калык шуко погынен. ГТО нормативым сдатлаш пўтынь район гыч 20 фельдшер толын. Нуно тиде кечын лывырге, виян, писе да чулым улмыштым ончыктеныт. Дисциплина-влак тыгай лийыныт: гимнастический тенгылыш шогалын, ончык пўгырнымаш, вер гыч кужытыш тєрштымаш, киен перекладиныште нєлталалтмаш, комдык возын капым нєлтымаш, спорт снарядым кышкымаш, 60 да 1000 метрыш куржмаш. Фельдшерна-влак тўрлє ийготан улыт. Эн самырыкше 20 ияш, эн кугужо 60 ийым эртен. Тыглай кечылаште нине ен- влак арам огыт воштыл, шкеныштым эре кидыште кучат. Вет нуно йўдшє-кечыже ял калыкын тазалыкшым эскерат. Фельдшер-влакым, энгек лиеш гын, йўдымат кынелтен нангаен кертыт. Нуно черле але сусыргышо-влаклан кеч-кунамат полышым ончыктат. Икмыше ошкылым ончыкташлан коклан йолын икмыняр уштышым эрташ перна. ГТО нормативым сдатлымаш медик-влакын кумылыштым палын нєлталын. Нуно шкеныштын физический тазалыкыштым, вийыштым, чулымлыкыштым кумыл нєлтын текшыреныт. Вет нормативым сдатлымаште сеныше ден сеналтше уке, а вий ден чулымлыкым тергымаш ыштен кертдыме паша огыл. Эше фельдшерна-влак пырля пеш шуэн чумыргат. ГТО-н норматившым сдатлымаш нунылан погынаш пеш сай амал лийын. Тидын годым палемдыде ок лий – нуно нормативым сдатлыме годымат кє улмыштым монден огытыл, эре икте-весышт дене опытышт дене пєлалтыныт, самырык-влак, йодыш лийын гын, кугурак-влак дечын йодыштыныт. Нормативым сдатлымаш деч вара судья-влак – Наталья Иксанова ден Лариса Петрова – фельдшерна-влак шкеныштым сай спортивный формышто кучымыштым палемденыт. Шаде Шогертен ялысе ФАПын фельдшерже Светлана Бикнязева кечымучко шкенжын коллегыже-влакым чолгарак лияш кумыланден шоген, тудын чолгалыкше да мыскара шўлышан улмыжо моло медик-влаклан вий ден чулымлыкым ешарен. - Ме шкенан вийна ден писылыкнам, чулымлыкна ден лывыргылыкнам кумылын текшыраш лийна, - ойла Светлана. – Ме кажне кечын шкенан тўн пашанам шуктена – калыкын тазалыкшым эскерена. Чўчкыдын шкаланна – шкенан тазалыкнам пе‰гыдемдаш, спорт дене кылым кучаш жапна ок сите. Туге гынат, нормативым сдатлымаш дечын ышна лўд. Лач лўддымє улмына чыла текшырымашым эрташ полшен. Рўдє районный больницын тўн врачше Валерий Гареев эре коллегыже-влак могырно улеш. - Мый фельдшерна-влакын ГТО-м сдатлаш тыршымыштлан куанен гына шогем! Пашаштына сай физический форма деч посна пашам ышташ ок лий. Медик ондак шке таза илышым илышаш. Икманаш, пациент-влаклан чыла шотыштат пример лийшаш. Коллективна дене кугешнем. Нунын дене пырля ГТО нормативым сдатлымашке моло енымат ушнаш темлем. Фельдшер-влакын результатыштым чумыр Спорт ФГИС системыш пуртымо. ГТО тестирований рўдер Валерий Юрьевичын шомакше дене тўрыснек келша да моло енымат ГТО-н норматившым сдатлымашке ушнаш ўжеш. Те нунын деке шкетын, пўтынь ешда але пўтынь паша коллективда дене миен кертыда. Таза-эсен лийза да спорт дене пенгыде кылым кучыза!

Венера АГЛЯМОВА