Ончыкылыкна могай лиеш?

Ончыкылыкна могай лиеш?

Янаул районысо Тумна ялыште «Марий кумалтыш» религиозный общинын научно-практический конференцийже эртен

Концеренцийышке чылаже 55 е‰ым ўжмє. Мишкан район гыч тушко ныл е‰ гыч шогышо делегаций миен. Тиде Марий историй да культура рўдер вуйлатыше А. Ибулаев, верысе карт кугыза В. Шакмаев, мер пашае‰ Р. Ялаева да тиде серышын авторжо.

Сай гычын тў‰алына. Янаул районышто марий шўлыш виян улмаш. Марий яллаште арулык озалана, Тумна ялыште чапле школ чо‰алтын, тушто пошкудо ялла гычат марий йоча-влак тунемыт, марий шымлызе, фольклорист, этнограф, каревед да мер пашае‰ Валериан Михайлович Васильевлан чай музей пашам ышта. Марий культурым вия‰дыме верч «Эрвел марий» МНКА председатель А. Гайсин кугун тырша. Чимарий йўлат вия‰ толеш: Янаул районышто иктым огыл, икмыняр «Марий кумалтыш» религиозный общиным регистрироватленыт да идалык еда кумалтыш-влакым эртарен шогат. Тыште верысе онае‰-влак Г. Пастиев ден П. Ямиевын надырышт кугу. Краснокам районыштат марий йўла вия‰еш, туштат онае‰ В. Шайдуллин вуйлатыме дене религиозный организацийым регистрироватлыме.

Конференций годым «Марий йўлан калыкын илышыштыже рольжо» тема почеш йыргешке ўстелым эртарыме да тушто республикыштына «Марий кумалтыш» региональный общиным ышташ пунчалме...

Ик могырчын ончалмаште чыла сай: марий йўла вия‰ толеш, вашке мемнан региональный религиозный организацийна лиеш... Но...

Ынде уда могырко куснена. Мишкан районышто марий шўлыш чылт йомын мо? Молан ме районыштына шкенан организацийнам але мартеат ыштен она керт. Тў‰алаш Янаул да Краснокам-влак деч ончыч тў‰алынна, но пашана ончык ок кай. Амалже тыгай: кєлан тиде кўлеш – кўсенже вичкыжрак, жапшат шыгыр (регистрацийым ыштен пытарымешке ик гана огыл Уфашке миен толман да ятыр кагаз пашам шуктыман). А оксан е‰ ден верысе тєра-влаклан тыгай организаций йєршын ок кўлла чучеш. Мом ойлаш? «Мишкан марий-влаклан нимогай религиозный организаций ок кўл, вет ме тыгат эн чын марий улына», - манше-влакат улыт. Чын лияш гын, мемнам пытартыш верышке лач тыгай шонымаш шуктен. Ме ятыр ий «чын марий» улмына дене «кугешнен» иленна, но тидын годым йўланам вия‰дыме верч нимом ыштен огынал. Тыге эн ше‰гелан, манаш лиеш, кодынна. Вет Марий Элыште марий йўлам шуктышо организаций-влак шукерте ончыч ышталтыныт, пытартыш ийлаште Пошкырт кундемысе моло районлаштат ыштышт… Ме гын але мартеат верыштына тошкештына.

Ынде «йыргешке ўстел» деке пєртылына. Тудым эртарымаш, конешне, пеш сай паша, но Тумна ялыште эртыше погынымашым тыге манаш неле. Мый Ййыргешке ўстелыште» нимогай ка‰ашымашым ужын омыл: докладым лудшылан 7 минутым пуэныт, содокладчиклан – 5 минутым, молылан – 3 минутым, тыгодым докладым лудшо-влакым ончылгноч палемдыме. Икманаш, погынышо-влак ончылгоч палемдыме доклад-влакым колыштшаш да тудым вўдышє-влакын ойышт дене келшышаш лийыныт. Но вет тиде «йыргешке ўстел» огыл!

Эше. Кажне религиозный общинын негызше – ўшанымашын рўдыжє! Верысе «Марий кумалтыш» общинын ўшынамыш рўдыж дене шочмо йылмым туныктышо И. Ильин палдарен. Район кўкшытан организаций конешне, мом шона, тудым ыштен кертеш. Но региональный кўкшытан организацийын ўшанымашын рўдыжє йєршын вес кўкшытыштє лийшаш. И. Ильинын выступленийыштыже гын келшаш лийдыме тат-влакат лийыныт. Тилан кєра, лукан-лукан «йыргешке ўстел» годым, мутым пуэн огытыл гынат, лекташ да, региональный организацийым ыштыме деч ончыч ўшанымашын рўдыжє, философийже шотышто посна ка‰ашымашым эртараш, тушко историк, философ да моло шымлыше-влакым ўжаш темлымашемым ойлышым. Темлымашемым колыныт гын, сай лиеш, уке гын, Янаул ден Краснокам районлаште ик тўрлє Юмылан, Мишкан районышто – вес Юмылан, Пўрє районышто – кумшо Юмылан ўшанаш (Ош Кугу Юмо нерген умылымашышт тўрлє лиеш) тў‰алыт да тиде региональный организаций тўрлє районышто илыше марий калыкым ушаш огыл, а ойырен шогаш тў‰алеш. Чын лияш гын, ме, районысо организацийым ыштыде, тушко ушненат она керт. Но вет тиде организацием уло пошкырт марий лўм дене пашам ышташ тў‰алеш.

Туге гынат, погынымаш пайдалын эртен. Тудын сайже уда деч шукырак лийын. «Йыргешке ўстел» годым карт-влак коклаште кыл пе‰гыдемын, нуно икте-весым колышташ, ойыштым шотыш налаш сєреныт. Йўланам келгынрак шымлаш кўлмє денат чыланат, манаш лиеш, келшеныт.

Эсен ЭЛАЙ.