Суапле пашам шукта

Надежда Геннадьевна туныктышо лияш йоча жапыштыжак кумылаҥын. Нерге ялысе кыдалаш школым тунем пытарымеке, Благовещенск оласе педагогический училищыш тунемаш пурен.
Тудым тунем лекмеке, Марий кугыжаныш университетыште тунемын. Высший образованийым налмеке, 2000 ийыште, 2 №-ан Мишкан кыдалаш школышко туныкташ толын. Тиде школышто уже 26 ий ышта.
Мутшо почеш, Надежда Геннадьевна могай профессийым илышыште ойырен налме шотышто шуко шонен огыл, тудлан школышто туныктышо ача-аваже пример лийыныт. Изиж годым эре нунын студент жапыште возалтме фотографийыштым ончен да шкат Йошкар-Олашке тунемаш каяш, тушто марий писатель, поэт, артист-влак дене палыме лияш шонен пыштен. Университетыште тунеммыж годым дипломный пашаже Валентина Изилянова нерген лийын – тиде поэтессам тудо сайын пала.
Надежда Геннадьевна студентше годым «Эрвел марий» муро да куштымаш калык ансамбльын участницыже лийын. Тудлан Венгрий да Финляндийыште эртыше фестивальлаште выступатлаш пиал шыргыжын. Икманаш, йоча жапысе шонымашыже шукталтын.
Йӧратыме пашажым Надежда Геннадьевна тыршен ышта, йоча-влакым шочмо йылмыштым йӧраташ да тунемаш кумылаҥда. Краеведческий библиотека, «Келшымаш» газет пашаеҥ-влак, Мишкан селасе историй да тӱвыра рӱдерын специалистше-влак дене пырля тӱрлӧ мероприятий-влакым эртара. Ача-ава-влак дене пеҥгыде кылым куча, нунат тӱрлӧ мероприятийлаште участвоватлат, поснак – кидпашазе-влак.
Шочмо йылме, йӱла калык тӱвыран ойыраш лийдыме ужашыже улыт. Калыкын йылмыштыже, келгын шоналташ гын, тудын историйжат, койыш-шоктышыжат, илыш философийжат аралалтыт. Надежда Геннадьевна чыла тидым почын ончыкташ тырша – тудо творческий шӱлышан туныктышо улеш. Пашаштыже инновационный технологий-влаклан эҥерта. Занятий-влакым оҥайын эртараш тырша. Мутлан, урок-путешествий, урок-йомак, урок-конференций-влакым эртара. Занятийлашке чӱчкыдын верысе самодеятельный поэт да писатель-влакым, моло лӱмлӧ еҥым ӱжеш. Пашаштыже тыгак краеведческий материаллан эҥерташ тырша.
Сайын тунемше йоча-влак дене посна внеклассный пашам шукта. Тыгай паша сай лектышым пуа. Мутлан, тунемшыже-влак «Агидель» тӱнямбалсе полилингвальный олимпиадыште участвоватлат. Лиза Аликаева, Алиса Алтынбаева да Яна Ибагишева «Оҥгырйӱк» республиканский вокальный конкурсын дипломантше лийыныт. Дима Саляев, Гордей Шайдуллин, Вера Ибаева да Алиса Алтынбаева «Бик лудмаш» лудшо-влак конкурсын призержо лийыныт. Яна Ибагишева «Тукай муро» всероссийский лудмаш конкурсышто сеҥен. Тунемшыже-влак марий йылме дене ОГЭ-м кумылын сдатлат да сай результатым ончыктат.
Надежда Салиева районыштына шочмо йылмым туныктышо-влак коклаште кугыраклан шотлалтеш, тудо марий йылме да литературым туныктышо-влак РМО-м вуйлата. Пашам кужу жап тыршен да моштен ыштымыжлан ятыр гана тӱрлӧ кӱкшытан чап кагаз да тауштыме серыш дене палемдалтын. 2025 ийыште «БР-се шуко профилян полилингвальный общеобразовательный организацийлаште билингвальный да полилингвальный йӧн дене пошкырт, руш, шочмо йылме да литературым эн сай туныктышо-влак» республик кӱкшытан конкурсышто вийжым терген да БР правительство деч окса приз дене палемдалтын.
- Шочмо йылме – тиде кугу сандалык, калыкын историйже, тӱвыраже, йӱлаже, - ойла Надежда Геннадьевна. – Лач шочмо йылме полшымо дене ме йӧратымаш, порылык, сылнылык нерген пален налына. Шочмо йылме тыгак вес калык культура дене палыме лияш полша, вес таҥастарыде ме ойыртемым умылен она керт. Шочмо йылмым мыняре сайын палена, йот йылмым тунемашна тунаре куштылгырак.
Шочмо йылме – мемнан ойыртемна. Тудо кугезына-влак дене кылым кучаш, йӱланам аралаш полша. Тиде пашам, тӱҥ шотышто, шочмо йылмым туныктышо шукта. Тудо шке калыкышт, йылмышт, тӱвырашт, йӱлашт дене кугешнаш тарата. Икманаш, шочмо йылмым туныктышо калыкын тӱвыра югыпогыжым аралыше улеш. Нунын пашашт нимучашдыме шерге. Нунылан кӧра мемнан элна, пеледыш-влак кушмо сад-пакчала, тӱрлӧ деч тӱрлӧ сынан. Шочмо йылмым туныктышо-влак лач тиде мотор садын сылнылыкшым арален кодаш полшат.