«Школ – мыйын илышем»

Кеч-могай школ директор деч тӱҥалеш. Тудо режиссер гай, чумыр спектакльым шында, а шкеже сценышке южгунам йӧршын ок лек. Директор чумыр школын пашажым виктара.
Ирина Айгузина – ӧрыктарыше да шуко шӧрынан айдеме, уста педагог, талантан вуйлатыше, ныжыл да сылне ӱдырамаш, азапланыше вате, йӧратыше ава да кувава. Тудын нерген коллегыже-влак теве кузе ойлат:
– Мемнан Ирина Васильевна виш чонан, поро кумылан, чылалан полшаш ямде, шкеж дечат, моло-влак дечат пеҥгыдын йодшан. Тудо школ илышым эре шинча ончылныжо куча. Чылам умыла, кўлеш гын, проститла, полыш кидым шуялта. Йоча-влакымат, коллегыже-влакымат, ача-ава-влакымат пагала. Мемнан вуйлашыланна школ – илышыже, чон ӱжмашыже да куанже.
Ирина Айгузина 1967 ий 3 августышто Пӱнчер ялыште шочын. Изи Ира шочмо дене Васильевмыт еш шуко икшываныш савырнен.
– Ешыште кум ӱдыр, мый эн изи улам, - ойла Ирина Васильевна. – Ачана лесник лийын, Бажан лесничествыште пашам ыштен. Но ўмыржє гына кўчык лийын – 1973 ийыште шӱм чер дене колен. Мыланем тунам вич ий веле лийын. Но чоныштем тудо эре поро шарнымашым гына коден. Ачана - Василий Васильеевич колымеке, аваланна, Алевтина Ямбулатовналан, шуко нелылыкым чыташ логалын. Кызыт тудлан 88 ий. Мемнан воктенак у пӧртыштӧ ила. Марием, Роман Альбертович, авамлан у пӧєртым чоҥаш темлен, тудо келшен. Адакшым авамын погымо оксажат шагал огыл лийын. Вет тудо озанлыкыштыже ушкалым, кок пашмакым ашнен. Государствылан кажне кечын 20 литр дене шӧрым сдатлен. Ӱшкыжым ӧрдыктарен, шыл комбинатыш колтен. Тыге шагал огыл оксаже чумырген. Авана пашам йӧратыше ӱдырамаш. Шке тыршымыже, ответственный улмыж дене мыланна эре пример лийын. Тудо пеш уста, талантан ўдырамаш. Кидпашалан уста. Изинекак шарнем, кас еда тудо пошкудо-влаклан марла тувырым тӱрлен, урген. Меат авана гай лийынна. Вич ий ончыч авана «СуперБабушка – 2021» районный конкурсышто участвоватлен. Кызыт тудын вич уныкаже уло - кум ӱдыр уныка да кок эрге уныка. Кувавам 9 кугезе уныка куандара.
Мый школышто пырля тунемме рвезе Роман Айгузинлан марлан лектынам. Тудо мыланем чыла – однокласник, марий, йолташ, каҥашым пуышо, судья, критик. Ме кок ӱдырым куштенна – Александра ден Эрви. Ынде нуно кугемыныт, шке ешышт уло. Мыланна ныл уныкам пӧлекленыт. Нунын школышто тунеммышт годым ме кумытын, ӱстелын кум велышкыже шинчын, урокым ыштенна. Ӱдырем-влак эре ойлат ыле, туныктышо огыт лий. Иктылан єрыныт: «Кузе ӱмыр мучко урокым ыштет?». Шкаланышт келшыше профессийым ойырен налыныт – медик улыт.
Ирина Айгузина нерген «кушто шочынат – туштак кўлеш лийынат» манын ойлаш лиеш. Школышто тунеммыж годымак изи Ира туныктышо лияш шонен. Шочмо ялыштыже кандаш классым пытарен, Кугу Соказа кыдалаш школыш 9 классыш каен. А вара Бирский государственный педагогический институт шке омсажым почын. Ирина йот йылме факультетым ойырен налын. Студент илыш эн ныжыл, поро, волгыдо шарнымашым гына коден. Визымше курсышто тунеммыж годым марлан лектын. Самырык специалист кужемдыме кече группышто воспитательлан ышташ тӱҥалын. 1990 ийыште Александра ӱдырышт шочын. Декретный отпуск гыч лекмеке, Ирина Васильевна шке специальностьшо дене пашам ыштен – немыч йылмым туныктен. Кодшо курымын 90-ше ийла кыдалне туныктышо-влак коклаште категорий да аттестаций умылымаш-влак шарленыт. Ирина Айгузина шке шинчымашыжлан да тунемшыже-влакын мастарлыкыштлан ўшанен, ик эн ончыч аттестацийым эртен да кокымшо категориян туныктышо удостоверенийым налын. 2007 ий майыште тудым квалификацийым нєлталме курсышко тунемаш колтеныт. Тиде курсышто школ директор-влак гына тунемыныт, нунын коклаште лач тудо гына тыглай туныктышо лийын. Курс деч вара Ирина Васильеевна Айгузинам Пӱнчер школ директорлан шогалтеныт. Тиде должностьышто тудо 2016 ий марте ыштен. Образовательный учрежденийлаште оптимизацийым ыштыме деч вара школ Чорай ялысе Я. Ялкайн лўмеш марий гимназийын филиалышкыже савырна. 2016 ий ноябрь гыч Ирина Васильевна филиалыште школ директорын туныктымо да воспитатлыме паша шотышто заместительже лиеш. Должость вашталтын гынат, Пўнчер школын илышыжым, пашажым ончычсо гаяк виктарен, вӱден шога.
Административный паша шуко гынат, Ирина Васильевна туныктымо паша деч кораҥын огыл. Кызыт тудо шочмо школыштыжо марий йылмым да литературым туныкта.
Шкенжын икымше туныктышыжо Никита Яметовым кызытат порын шарналта. Лач Никита Яковлевичын тыршымыжлан кєра тудо тӱҥалтыш класслаште тунеммыж годымак туныктышо лияш кумылаҥын.
– Тудо туныктышо-фронтовик лийын, – манеш Ирина Васильевна. – Тудо мемнам поро, ответственный лияш туныктен. Шкежат тыгаяк лийын. Школышто Никита Яметов лўмеш пеледыш йыраҥым ыштыме да тушакын таблицым возен сакыме.
Ирина Васильевна шкенжын тӱҥ пашаж деч посна ялын мер илышыштыже чолган участвоватла. Тудо верысе советын депутатше улеш.
Пӱнчер ялысе школышко мый тений кок гана миенам. Икымшыже – образовательный учреждений-влакын у тунемме ийлан ямде улмыштым текшырыме годым да мемнан районыш «Башкортостан Республикысе муниципальный образований-влак совет» ассоциацийын исполнительный директоржо Марат Галиуллинын паша визит дене толмыж годым. Школ оза кок ганажымат мемнам пеш порын вашлийын, школ мучко экскурсийым эртарен. У школым ялыште 2012 ийыште почмо. Жап шагал огыл эртен гынат, тудо кызытат у гаяк волгалт шинча.
– Кунам мый диркторлан шогалтыме нерген приказым кучен, школ оралтышке пуренам, икымше гана школын аварийный состоянийыште улмыжым ужынам, – ойла Ирина Айгузина. – Лач тиде тылзе мучаштак текшырыше орган-влак гыч толыныт да школ СанПиН йодмашыжлан келшен ок тол, сандене тудым петыраш логалеш, маныныт.
Тунам самырык директор квалификацийым нӧлталме курсышто тунеммыж годым ончычсо образований министр Рифкат Гарлановын директор-влаклан лекше проблемылам решатлаш полшаш сӧрымыжым шарналтен.
Тудын ойжо почеш, школым, йоча садым да клубым фотографироватленыт. Нине фото-влакым налын, школын завучшо Татьяна Сайфутдинова дене коктын БР образований министр Зиннат Аллаяров деке каеныт. Мутланымаш пӱсӧ лийын. Ирина Айгузина министрлан ялым арален кодышаш верч у школым чоҥаш кӱлмӧ нерген умылтараш тыршен. Зиннат Абдуллович, тӱткын колышт лекмеке, чылажымат шке шинчаж дене ужаш шонен, Пӱнчерыш толын.
– Мый тунам пеш ӧрынам ыле, мом, кушеч тӱҥалаш – пален омыл. Но Зиннат Абдуллович вачем гыч вӱчкалтен, кумылаҥден: «Нимат огыл, Те чыла сеҥеда!», – шарналта Ирина Васильевна.
2011 ийыште у школым чоҥаш тӱҥалыныт. Ялыште илыше-влак умыленыт, школ лиеш – ял илаш тӱҥалеш. Сандене тудым чоҥымашке кумылын ушненыт. Ял калыкын да СУ-10 компанийын пашаеҥже-влакын тыршымышт ден школым кӱчык жапыште чоҥен шуктымо.
Таче Пӱнчер школ районышто ик эн мотор школлан шотлалтеш. Тыште йоча-влакым туныкташ чыла йӧн уло. Тунемше-влак, кӱчык жап лийме группыш коштшо-влак, йоча садыш коштшо-влак школым кокымшо суртыштланак шотлат. Тушко кажне эрдене куанен толыт. Вет тыште йоча-влакым лудаш да возаш гына огыл, порылыклан, чын лияш, лишыл еҥ-влакым йӧраташ, шочмо кундемым аклаш да пагалаш туныктат.