Руш йылмым устан туныктышо

Тиде школышко тудо 1996 ийыште толын. Ондак Башкортостанын историйже ден культурыжым туныктен, пионервожатый лийын. Варажым тыгак технологийым, англичан йылмым туныктен, суртышко миен туныкташыжат пернен, директорын воспиатлыме паша шотышто заместительжат лийын. Руш йылме да литературым 2012 ий гыч туныкта. Школышто туныктымо-воспитатлыме пашан тўн сынже – урок. Тунемше-влак ончыкыжым кеч-кє лийыт, кеч-могай пашам ыштат гынат, нунылан мутланен да возен моштыман. Тидлан, конешне, школышто тунемман. Урок онайрак лийже манын, Лариса Семёновна тудын сынжым вашталташ, уэмдаш тырша, тўрлє приём ден методым кучылтеш. Тыгак краеведенийлан энерта. Тыгай паша уда огыл лектышым пуа. Тунемшыже-влак руш йылме дене ГИА-м сайын сдаватлат. «Чонан классика», Всероссийский сочинений конкурслаште, Туризм да краеведний арнялаште чулымын участвоватлат да призовой вер-влакым налыт. 2023-2024 тунемме ийыште Лариса Семёновнан кок тунемшыже руш йылме да литератур дене всероссийский олимпиадын муниципальный этапыштыже призер лийыныт. 2024-2025 тунемме ийыште кум тунемшыже – С. Акмурзин, М. Кансафарова, М. Султаншина – руш литертур дене всероссийский олимпиадын региональный этапышкыже логалыныт. Лариса Семёновнан мутшо почеш, йоча-влакым руш йылме да литературлан туныктымо годым нуным ондак тунемаш кумыланден моштыман. Йочан кумылжо лиеш да предметым йєратен шында гын, пашан лектышыже лиеш. Тунемше-влак экзаменыште гына огыл сай результатым ончыктышт манын, Лариса Семёновна кажне урокшым онайрак эртараш тырша, нуным тўрлє явлений, ситуаций, историй дене кылда. Йоча-влакым чыла тергаш - анализироватлаш туныкта. Класс вуйлатыше семын, Лариса Байдуганова йоча-влакым воспитатлыме пашаланат кугу верым ойыра. Удыр-эрге-влак дене мутланымаш, класс шагат-влакым да моло мероприятийым эртара. Тушто тунемше-влакым шонаш, тўням умылаш, йырым-ваш мо улым аклаш туныкта, шымлаш кумыланда. Тунемшыже-влак идалык еда кугу этнографический диктантым, Сенымаш диктантым возат, «Теле Фантазий», «Тўрлє тўсан мозаика», «Кўлдымаш арвер гыч миллион кўлешан арвер» да моло конкурслаште чулымын вийыштым тергат да призовой вер-влакым налыт. Мутлан, С. Акмурзин экологический сўрет всероссийский конкурсын региональный этапшын участникше да призержо лийын. Лариса Семёновнан мутшо почеш, тыгай конкурслаште участвоватлымашын пайдаже кугу, тыште тўнжє ўдыр-эрге-влакын чап кагаз да призовой вервлакым налмаш огыл, а опытым погымаш. Тыгай опыт ончыкыжым илышыште моткоч кўлешан лиеш. Лариса Байдуганова шкежат опытшым пойдарен шогаш тырша. Тидлан кєра тўрлє сынан мероприятийлаште чулымын участвоватла, районысо методический ушемын чолгаенже улеш. 2023-2024 тунемме ийыште август тылзыште эртыше конференцийын секционный занятийыштыже «Использование краеведческого материала на уроках русского языка и литературы» (по следам Анатолия Бика) докладым лудын. Районысо методический ушемын практический занятийыштыже виш урокым ончыктен, тыгак библиотекарь-влакын РМО-штышт мероприятийым эртарен. 2024-2025 тунемме ийыште туныктышо руш йылме да литературым туныктышо-влакын методический ушемыштын практический занятийыштыже мастер-классым ончыктен. Лариса Семёновна шкенжын шинчымашыжым эре ешараш, усталыкшым пўсемдаш, опытшым кугемдаш тырша. Шкенжын предметшым уло кумылын йєрата да тунемшыже-влакымат йєраташ кумыланден мошта. Шочмо школыштыжо Лариса Байдуганова самырык туныктышо-влакын наставникышт улеш, ятыр ий школышто гуманитарный циклан туныктышо-влак ушемым вуйлата. Тиде паша тудлан опытшым пойдараш, тудын дене самырык-влак дене пєлалташ полша. Шкенжын тымарте ыштыме педагогический пашажым терген лекмеке, Л. Байдуганова тыгай иктешлымашым ыштен: кажне урокышто кажне тунемше деке личностно-ориентировочный подход лийшаш. Коклан уданрак але икмарда тунемшын вашмутшо сайын тунемшын раш вашмутшо дечын шергырак. Кажне тунемшылан тудын поснак онай улмыж нерген ойлен шогыман, шкенжын сынжым йомдараш огыл таратыман. Кажне йочалан ончылныжо посна задачым шындаш да тушко шуаш тыршаш туныктыман. Кажне тунемшылан чыла шотыштат шкенжын ойжым рашемдаш туныктыман, вет кажне айдеме индивидуальность лийшаш.

А. ЗАЙНУЛЛИНА, Пўрємучаш ялысе школ директорын туныктымо паша шотышто заместительже.