Шорыкйол пайрем нерген

Шорыкйол пайрем нерген

Кўшныжат йўксӧ чоҥештылеш,

Ӱлныжӧ шордо йорталеш...

Калык муро

Шочьйол пайремым ме Шорыкйол манаш тунемынна да тудо молан эртаралтмым, мом ончыктымыжым монденна, манаш лиеш. Кызыт шукынжо лўмжӧ пайрем годым шорыкын йолжым кучен мужедмылан кӧра шочын манылдат.

Но акрет жапыште финн-угор-влак шорыкым ашнен огытыл, а сонарлен веле иленыт, сандене «шорык» мутшымат пален огытыл. Йылмышкына тудо, очыни, чуваш йылме гыч пурен. Чуваш-влак эн кужу йўдым (21 гыч 22 декабрьыш) «Сурхури» маныт. Южо шынчыеҥ тиде шомакым лач «шорык йол» - «сурах ури» манын кусара, молышт - «шемыш шўведымаш» маныт. Келгынрак шымлаш гын, «йол» шомакше шорык йол ден огыл, а индоевропейский «йоль» шомак дене кылдалтын. Эн кужу йўд ятыр йылме дене икгайрак йоҥга: персла – «Шаб-е Ялда», «Шаб-е Челле», рушла - «Коляда», латинла - «calendae» . «Шаб-е» мутшо, иран (перс) йылме гыч кусараш гын, «кас» лиеш, «Ялда» мутшо – «у кече шочмаш». Тыште марла «шорыкйол водо» - «шочйол водо» шомакым шарналташ уто огыл.

Ятыр шанчыеҥже тиде «йоль» шомак акрет жапыште «орава» манмым ончыктен манеш (тышечын – «кол», «колесо»). Икманаш, тудо йўд каваште шўдыр-влак пӧрдмӧ дене кылдалтын.

Финн-угор-влакынат эн кужу йўд дене кылдалтше пайремышт тыгерак манылтын. Мутлан, финн-влак Йоулу маныт. Тышечын Йоулупукки (фин. Joulupukki) персонажышт шочын. Ожно тудо тудо казатага сынан, вара веле айдеме сыным налын. Но кызытат финн-влакын Йўштӧ кугызашт воктене эре казатага коштеш.

«Йоулупкки» шомак кок мут гыч шога: «Joulu» - кўшнӧ палемдыме Йоль пайрем да «pukki» - казатага. Молан лач казатага? Тидым тўрлӧ миф-влак рашемдат. Вольыкым ончышо але мланде пашам ыштен илыше калык-влакын Перке Юмышт – Вольык, Шурно Ильянышт лач тага але казатага сынан лийын.

Перке Юмо – Кугу Илыш Шочын юмын посна сынже улеш. Акрет жапыште марий-влакын, тыгак моло калыкынат, ик юмынак ятыр лўмжӧ лийын. Мутлан, Кугу Илыш Шочын юмым кугезына тыгак Юмын Он, Илыш Шочын Ача, Чодыра Он, Перке Юмо, Вольык Ильян, Шурно Ильян, Йомшеҥер да молыча манын кертыныт. Коклан Кугу Илыш Шочын Пўрышылан моткоч лишыл улеш. Йўд каваште нине юмо-влак Кава меҥге (Полярный шўдыр), Юмын эҥер (Млечный путь), Куку шўдыр (Малая Медведица), Шордо шўдыр (Большая Медведица) дене кылдалтыныт. Южо тўрыштӧ (символышто) Пўрышӧ ден Кугу Илыш Шочын посна ончыкталтыт, моло тўрыштӧ иктыш ушненыт. Пўрышын символжо нӧлӧ (пикш умдо) але шўдыр, пушеҥге лийыныт. Кугу Илыш Шочын Ават шукыж годым пеле пушеҥге, пеле шордо-ўдырамаш семын ончыкталтын, а воктенже эре шордо, имне, але маска-влак шогеныт.

Кугу Илыш Шочын Авалан кидышкыже шўдырым кучыктеныт гын, тудо Пўрышыш савырнен, манын кертына.

Тидын шотышто Кугу Илыш Шочын финн да карел-влакын Хийси юмыштлан лишыл. Хийси – шордо сынан пўртўс да чодыра оза улеш. Марлаже Кўсӧ лиеш. Тугеже, марий-влакат ожно шордо сынан пўртўс оза - Кўсӧ Юмышт лийын. Кўсӧ Юмо эн кужу йўдым шочын, эн кўчык йўд - кўсӧ пайрем годым эн виян жапше лийын, тылеч вара олян шоҥгемаш тўҥалын, 21 декабрьыште вес тўняш каен да 25 декабрьыште, кече кужемаш тўҥалмеке, уэшын шочын.

Кўсє (Хийси) мут дене кече, кўкшӧ, кеҥеж, кўсле шомак-влак кылдалтыныт. Кўсӧ ден кўсле арам огыл икгай йоҥгат. Карел ден финн-влакын мифышт почеш, Вяйнямёйнен (Кугыеҥ) кантеле - кўслем кугу нужгол гыч (Йомшеҥер) ыштен, а кылжым – Хийсин межше гыч. Тыште ешараш гына кодеш: нужгол сынан Йомшеҥерат, шордо сынан Кўсат кугу Илыш Шочын Юмын посна сынже-влак улыт. Тудо тыгак каваште йўксӧ але орёл семын, мландыште – маска семын, вўдыштӧ – умдыр але моло вўд янлык семын кончен кертын.

Ожно кугезына-влак Кўсӧ Юмылан лўмлалтше вер-шӧрыштє – чодыран посна ужашыштыже сонарлен огытыл. Финн ден карел-влак тыгай верлам, пўртўс юмо семынак, Хийси маныныт, марий-влак – Кўсӧ.

Мланде пашам ышташ тўҥалмеке, кугезына-влак чодырам кутленыт, но кўсотым логалын огытыл. Тыге, илен толын, Кўсӧ Юмылан лўмлалтше чодыран ужашыже отыш савырнен. Шелык шотыштат тыгаяк сўрет. Кутлымо мландын ужашыжым Агавайрем Юмым (тудымак Шурно Ильян манаш лиеш) жаплаш коденыт да курал-тырмален огытыл. Шелык мут, очыни, славян «целый», «целина» мутла гыч шочын.

Но Кўсӧ деке пєртылына. Финн-угор да индо-арий-влакын мифышт почеш, ожно каваште юзо шордо илен. Индо-арий тўшкаш пурышо индиец-влак (Индийыште илыше-влак) кандаш йолан юзо шордым, кудыжым ятыр жап нигӧ поктен шуын кертын огыл, «шарабха» маныт, хант ден манси-влак - шор(е)п, сарп, шарп. Нунын юзо шордыш куд йолан лийын. Шордо мут икгай йоҥгымаш калыкна-влак коклаште ожно пеҥгыде кыл лиймым рашемда. Миф-влак почеш, тиде юзо шордым (Шордо шўдыр – Корка шўдыр), шўшкан ечым чиен, кавасе тале сонарзе – айдеме-влакын кугезышт кучен да уто йолжо-влакым руал шуэен. Тылеч вара Кавасе шордо мландышке вола да чодыраште илаш тўҥалеш. Кавасе сонарзе – тиде Орион.

Угр-влак Кайыккомбо корным (Млечный путь) лач тиде сонарзын ече кышажлан шотлат. Марлаже Орион Кугыеҥ але Мер Юмо лиеш. Угр-влак тудым Мось але Мир-Сусне-Хум (Мер Юмо) маныт.

Моло миф-влак почеш юзо шордо дене Кугыеҥ кажне кечын да идалык еда кучедалыт. Шордо кастене але эн кужу йўдым (21-22 декабрьыште) кечым нелеш, Кугыеҥ тудым йўдвошт (25 декабрь марте але тиде кече деч вара у тылзе шочмешке) покта да кечым утара. Тыге кече уэшын нӧлтеш але кужемаш тўҥалеш.

Эвенк-влакын легендышт почеш, Кавасе шордо айдеме-влак деч кечым шолыштеш да тыге мландўмбалне йўд лиеш. Мани лўман сонарзе тудым кавашке поктен кўза да кечым калыклан пєртылта. Мани ден Кавасе шордым эвенк-влак ик тўшкашўдырлан (Шордо шўдыр - Корка шўдырлан) шотлат. Сибирьысе Алдан эҥер воктене курыкпомышто сўретлыме тиде миф почеш оҥай сўретым мумо. Тыште шордын кече дене кылдалтмыже раш коеш.

Икманаш, сонарзе ден кавасе шордо да кавасе сонарлымаш нерген мифым чыла калыкат пален да кече ден йўд вашталтмашым кок вий кучедалме дене умылтарен. Коклан сонарзе шордо олмеш маскам сеҥа, коклан шордым, сонарзе олмеш, маска покта, коклан орёл але пўркыт шордо дене кучедалеш.

Грек-влак Шордо шўдырым Кугу Маска (Большая Медведица) манмат финн-угор миф-влак дене келшен толеш. Вет кугезына-влакын ойышт почеш, Кугу илыш Шочын Юмо шошым да кеҥежым (22 март гыч 22 сентябрь марте але апрель мучаш гыч октябрь мучаш марте) маска сынан улеш, телым – шордо сынан.

Маска - телылан малаш вочшо, жаплан колышо пўртўсын символжо лийын. Шорыкйол, Шочьйол, Шортйол годым тудо уэшын шочын. Кугезына-влак Маска пайремыште маскам уэш вияҥын шочшо манын пуштыныт. Тиде пайремын кышаже Шорыкйолышто раш шижылтеш.

Кугезына-влак тиде пайрем годым, моло янлык да вольык сынан кара-влак дене пырля, эре маска шўрган мєчєрым вўден коштыныт. Кумдан палыме шымлызе В. А. Акцоринын ойжо почеш (Шорыкйол/ В.А.Акцорин. – Йошкар-Ола, 1991. – 82 с.), «Шорыкйол пайрем каслан тўрлє вольык, янлык, кайык кара-шамычым ыштеныт. Южо имне, южо Маска, кумшыжо Каза, нылымшыже Сєсна патыр, визымшыже Турня (комбо) лийыт улмаш... Пеш кугун ожно Пўчӧ, Шордо, Рывыж, Кўдырчӧ юмо, Чоклышо кара-влак модмаште кучылталтыныт...», «Кара коклаште тыгак кугу капан Марий патыр, шемемдыме шўргым чийыше Ия, ошемдыме кумыж шўрган ош тўсан, ош чиеман Колышо (Азырен огыл – тудет йўлашкына шукерте огыл пурен, -ред.), ўш кидан Кырыше кара, Онар патыр да молат лиеденыт...» Тиде кўшнӧ олйымо мифласе персонаж-влак огыл мо? Шорыкйол пайрем годым акрет жапыште мӧчӧр-влак кавасе сонарлымашым модын очныктеныт, кудо гыч кудышко тыглай еҥ-влак огыл, а Юмо-влак коштыныт. Маска да Шордо, Пўчӧ – тиде Кугу Илыш Шочын Юмо, Юмын Он, Кўсӧ Юмо (Корка шўдыр – Большая медведица), Мари патыр але Онар – Кавасе сонарзе (Вўдвара шўдыр - Орион). Ӱш кидан Кырыше карат Орионымак ушештара.

В. А. Акцорин возымо персонаж-влак коклаште поснак Турням (Комбым) палемден кодымо шуэш. Ожно финн-угор-влакын эн кугу пайремышт – Маска пайрем лийын. Турня тиде пайремын ик эн тўҥ персонажше улеш, тудо пайрем мучаште маскам пыжашыжым тошкымыжлан титакла. Марий Шорыкйол Маска пайрем дене чак кылдалтын, сандене тиде персонажат йўлаштына аралалт кодын.

Ик жап гыч, кугезына-влак мланде пашам ышташ да вольыкым ончаш тўҥалмеке, нине Юмо-влак коклашке тага, казатага, ўшкыж сынан персонаж-влак пуреныт. Нунышт Агавайрем Юмо, Перке Юмо да Вольык Ильян лийыт, но каваште садак Корка шўдыр дене кылдалтыныт.

У ий годым кож йыр пӧрдмашат шўдыр-влак Кава меҥге йыр пєрдмым ончыкта. Но кугезына-влак ожно пушеҥге йыр огыл, а тул йыр пєрдыныт. Тиде В. А. Акцорин возымо модышышто раш коеш: «Пеш ожно йоча-влакшат шорык коваштым чиеныт: пєръеҥ йоча-влак тага вуян, тўкан коваштым упшалыныт, ўдыр йоча-влак – шорыкын коваштыжым... Иктаж-могай озан шорык тўлет уке гын, тудо тумнам шорык вўташ шолтен да йоча-влакым кычкыралын. Пӧръеҥ йоча-влак ныл йола тагала магырен, тул йыр савырненыт, ўдыр йоча-влак, шорыкла ломыжын, тыгак савырненыт...»

Ынде тыгай иктешлымашым ыштен кертына: тага але казатага сынан персонаж, тыгай Шорыкйол мутат, йўлашкына вольыкым ончаш да мланде пашам ышташ тўҥалмеке пуреныт. Тулеч ончыч тиде – Илыш Шочын Юмет Шордо але Маска сынан гына лийын. Арам огыл эн кужу йўд деч вара (25 декабрьыште) маска вес ӧрдыжкыжӧ савырнен возеш маныт.

Шорыкйол годым шўргеш чийыме кара (маска) мутшат лач маска дене кылдалтын. Тидын шотышто адак гынат В. А. Акцоринын пашажлан эҥертена да Шорыкйол нерген книгаж гыч эш ик ужашыжым лудаш темлена: «Марий коклаште маска лўм тўрлӧ лийын: мӧчӧр (морко марий), «кара» (шернур марий), «шўргӧ» (Свердовск областьысе арти марий), «мӧтьовльа» (Пермь областьысе суксун марий), «шыри», «сьыри» (Киров областьысе малмыж марий), «Сӓвалай» (Башкир республикысе Нуриман районын Тошто Педи ялысе марий) да вес семынат маныныт. Киров область, Уржум районысо Тўм-Тўм ялыште Васли кува карам эше «мечка» маныныт. Мечка мутшо болгар калык йылмыште маскам ончыкта. Икманаш, тўрлӧ марийын кара лўмжӧ тўрлӧ-тўрлӧ лийын, южо лўмжын кушеч лиймыжым кызыт каласашат огеш лий. Кара мутым налаш гын, тудо эстонын кару, финнын карху шомак деке лишыл да маскам (янлыкым) ончыкта манын шонаш лиеш. Шыри, сьыри мут Средний Азийыште илыше калык-влакын йылмыште улшо мут-влак деке лишыл. Нуно коклаште тиде мут маскам ончыкта. Тошто марийын историйжым налаш гын, мемнан кугезына нуно денат кылым кучен, ятыр шўдӧ ий дене торгаен илен. Мӧчӧр, мечка мут-влак эстонын метса (чодырасе маска) деке лишыл улеш. Кумдан шымлымеке, тыгай кыл-влакым муын лукташ лиеш...»

Илен толын, Юмо-влак айдеме сыным налыныт. Калык Пўртўс Юмо деч утларак Мер Юмым жаплаш тўҥалын, манын кертына. Тидлан кӧра 25 декабрь тыгак Мер Юмын шочмо кечыжлан шотлалташ тўҥалын. Символыкыште маска да шордо сынан серлагыш-влакым имнешке сынан Мер Юмо вашталтен. Имньым кушкыжмаш, очыни, пўртўс дечын лўдын огыл, а тудын дене келшен илыме нерген ойлен. Имньыже тыште Кугу илыш Шочыным ончыкта, манын кертына.

Ынде «Васли кува-кугыза» шотышто рашемдаш кўлеш. Нунышт вара кӧ тыгай улыт? Вашештена. Революций деч ончыч У ий кызытсе стиль дене14 январьыште тўҥалын, а тиде кече, калык календарь почеш, Васли кече але Сӧсна пайрем. Коляда – святки пайремышт ончычрак (7 январьыште) тўҥалын да Вўд йўкшымӧ кече (19 январь) марте шуйнен гынат, тиде кечым нуно поснак палемденыт. Марий Шорыкйол Васли кече дене кылдалташ тўҥалмылан кӧра марий мӧчӧр-влак коклашке руш Сӧсна патырат пурен.

Ожно руш-влак Васли кечын ушкал, шорык, юто сынан кочкыш-влакым кўэштыныт. Калык ой почеш, шнуй Васли вольыкым арален. Лўмжӧ, конешне, маска але ўшкыж сынан Велес юмо дене чак кылдалтын. Рашрак лияш гын, Русьыш христианство толмеке, Велес шнуй Васлийыш савырнен. 14 январь ден 25 декабрь коклаште кыл пеҥгыде – нуно пўртўс да кече дене кылдалтше Велес – Кугу Илыш Юмо дене кылдалтыныт. Вет, чын лияш гын, тиде кечын тыглай маска огыл, а Велес юмо шошо велке савырна. 25 декабрь – астрономический У ий, 14 январь – Юлиан календарь почеш У ий.

Ожно ўшаненыт: 21-25 декабрьыште тўня-влак коклаште омса почылтеш да мемнан деке тўрлӧ шўлыш, ӧрт-влак чоҥештен толыт, тыгак кава гыч Юмо-влак волат.

Тыште ешараш веле кудеш – Юмо-влак дене пырля кугезына-влакат толыт. Марий калык ой почеш, мӧчӧр-влак мемнан деке ер йымачын лектын толыт. А ер але эҥер йымалне, кугезына-влакын ойышт почеш, вес тўня верланен. Тидлан кєра «кол» ден «колышо» шомак-влак ик мутвожан улыт.

Акрет жапысе ўшанымаш почеш, колышо еҥын чонжо эҥер дене йўдвел кундемыш ийын кая (миф кугезына-влакын Обь эҥер воктене илымышт годымак шочын), сандене ятыр ожно колышым пушыш пыштен колтеныт, Йўштӧ кугыза кундемыште ынже кылме манын сайын чиктеныт. Ӱшанымышт почеш, Йўдвел кундемыште кугу Мер курык шога (ятыр жап Мер курыклан Тельпозис шотлалтын), курыкышто кугу пушеҥге кушкеш, пушеҥге дене чон, сулыкдымо улеш гын, кавашке кўза да Тўҥ Юмо (ожно тўҥ Юмылан Кугу Илыш Шочын - Пўрышӧ шотлалтын) деке логалеш. Чон тиде пушеҥгыш кўзен кертше манын, колышын пеленже маска йолым, маска кўчым але маска йол сынан серлагышым пыштеныт. Тўҥ Юмо кава рўдыштӧ - Полярный шўдырыштӧ илымылан ўшаненыт. Тудет уло алнде ден кавам пєрдыкта маныныт.

Мӧчӧр-влак семын менан деке кугезына-влак толмым финн-угор тўшкашке пурышо саам-влакын йўлаштат акрет жапысе оҥай йўлашт пеҥгыдемда.

17-ше курымышто саам-влакын илышыштым немыч шымлызе Иоанн Шеффер шымлен. Тудо книгашкыже саам-влакын Юлей пайремышт нерген ожсо шымлызе Самуил Реенын серышыжым пуртен. И. Шеффер книгаштыже возен: «Ынде икмыняр мутым Юлей (Juhl) шўлыш-влак нерген (полчища привидений Юлей манын куарыме, но ожно привиденийлан кугезе-влакын чонышт шотлалтын, - ред.) калассаш кодеш, нуным тыгак Juhlafolnet маныт. Нуныланат, ман-влак (кугезе-влакын чонышт – поро шўлыш-влак) семынак, нимогай идол огеш шогалталт.

Юлей-влаклан омаш (кудо) шеҥгелне кушшо, йып (копьё) чоҥештыме кутыш тораште, могай-гынат пушеҥге лўмлалтеш. Нуным кузе жаплыме нерген Самуил Реенын возымыж гычын пале: «Юлей пайрем водын, лопарь влак (саам-влак) - Роштым тыге маныт, да пайрем кечын нуно южышто чоҥештыл коштшо Юлей (Juhl)-влак лўмеш посна йўлам шуктат, нунын ўшанымышт почеш, Юлей-влак чодыра ден курык ўмбалне чоҥештен коштыт. Йўлаже тыгай: Юлей водын нуно шылым огыт коч, кажне моло кочкыш дечын ужашыжым налыт да аралаш пыштат, пайрем кечынат тидымак ыштат. Кок кече погымо кочкышым парусан да кольман пуш сынан кумыж эртньыш пыштат, варажым изиш шелым пыштат. Варажым нине, кочкышым оптымо, пуш-влакым суртышт шеҥгелсе пушеҥгыш – южышто, чодара да курык ўмбалне чоҥештыл коштшо Юлей-влаклан кочкашышт сакалат». Тиде йўла гений-влаклан (латин-влакын Шочын Ава ден Шочын Ачалан – Суксо серлагышлан лишыл шўлышышт) лўмлалтше йўлам ушештара. Молан кочкышым изи пушыш оптымым, нуно шкат огыт умыло да умылтарен огыт керт...»

Но ме, ожсо финн-угор йўла ден миф-влакым шымлымеке, палена: ожно финн-угор-влак колышым тоен огытыл, а пушыш пыштен колтеныт. Тидлан кӧра саам-влак нунын чоныштлан кочкышым кумыж гыч пыштыме изи пушыш оптеныт. Оҥай – тиде йўла але мартеат аралалт кодын, манын ертына. Шуко вере У ий але Рошто кожышко тўрлӧ сийым сакалат. А вет тиде йўла лач кугезе-влакын чоныштым пукшымаш гыч шочын.

Кызыт Полярный шўдырлан α Малой Медведицы шотлалтеш, но ожнырак кава рўдыштӧ Кохаб (β Малой Медведицы) лийын, а тулеч ончыч - эше вес шўдыр-влак.

Ынде Шрыкйолын вес лўмжым – молан Шортйол манылтмыжым рашемдена. Коклан шоҥгыеҥ-влак лумым тошклат гын, йол йымалне «шорт» шокта, сандене пайрем тыге манылтеш манылдат. Но ожно тудет Шортйол огыл, а «Шырт йол» манылтшаш лийын. А «шырт» - тиде кугезе-влакын чонышт. Тудо кок ужаш гыч шога: аш, ош, шу – тазалык, вий, сай (аш лийже - пусть будет на пользу) да ӧрт – чон. Лўмжӧ саам-влакын Юлей пайремышт дене лач келшен толеш. Вет ме уже рашемдышна: тиде кечын мемнан коклашке Юмо ден кугезына-влакын чонышт толыт.

Тугеже мӧчӧр-влак мемнан кугезына улыт. Ме уже возышна: эн кужу йўд пайрем годым кок тўня коклаште омса почылтеш да кугезына-влак мемнан деке унала толын каен кертыт. Нуным вес тўнясе оза – Сокыр Тага (Юмын Тага сынан Кугу Илыш Шочын Юмын вес тўнясе сынже) конда... Но, ме уже палемдышна, тага йўлашкына вараш пурен. Ончыч кугезына-влакым Йоль пайрем годым Юмо-влак поген конденыт: маска але шордо сынан Кугу Илыш Шочын, тага але казата сынан Перке Юмо, имньым вўдышӧ Мер Юмо – Кугыеҥ. Икманаш, кўшнӧ возымо мифын – Кавамеҥге – Шўдыр (Мер кўсӧ – тўня покшелне кушшо Мер пушеҥге) йыр пӧрдшӧ персонажше да кугезына-влак. Вет ожсо ой почеш, каваште шўдыр-влак семын лач кугезына-влакын чонышт йўлат.

Эше 25 январь нерген каласен кодыде ок лий. Католик ден протестант-влак тиде кечын Иисусын шочмо кечыжым – Роштым палемдат. Но тудын кунам шочмыжым нигӧ раш ок пале. Рошто пайремым тиде кечын 300-шє ийлаште ийлаште палемдаш тўҥалыныт. Тылеч ончыч 6 январьыште (Юлиан календарь почеш – 19 январьыште) тынеш пурымо кечын палемденыт. А 25 январьыште Рим империйыште Митра – Кече да Келшымаш Юмын (Мер Юмын) шочмо кечыже лийын. Тиде юмым тыгак «Чыла сеҥыше кече» маныныт. Рошто пайремым 25 декабрьыш кусарымеке, Иисус Митра Юмын сынжыман шкаланже поген налын. Тыге калык ожсо юмыжым монден. Мо оҥай, Митрат кавасе сонарзым ушештара, тудо эре ўшкыжым сеҥыше семын ончыктылтын.

Ынде иктешлымашым гына ышташ кодеш: молан Шорыкйол годым йоча-влаклан тумнам шолтен пукшеныт. В. А. Акцоринын книгаж гыч «Иктаж-могай озан шорык тўлет уке гын, тудо тумнам шорык вўташ шолтен да йоча-влакым кычкыралын...» шомакым лудмеке, виклан тумна сынан финн-угор серлагыш-влакым шарналтышым.

Тумна колымашын да йўын символжо улеш да вес тўня дене кылдалтын. Санедене лач тудо айдемын чонжым налын кая. Серлагышыште тиде раш коеш. Тумнам пуштмаш да шолтен кочмаш колымаш ден йўдым сеҥымым да у илыш шочмым оныктен.

Эсен ЭЛАЙ, Эрвел марий мушан.