Шелык ер

Шелык ер

О Поро Юмо, шем осалым,

Пычкемыш шўлышым поктен колтал.

Куатле кєргє вийым-алым,

Чон тымыкым кава гычын волтал.

Марий кумалтыш – пўтынь марий калыкым иктыш ушышо, вес калык да йўла коклаште варналт йоммо деч арален шогышо вий. «Кумалтыш пыта гын, калыкнат пыта», - ойленыт шо‰го-влак. Кумалтыш жапыште чыланат Юмын ончылно ик ешла илаш кўлмым раш умылат да калык чапым аралаш, вия‰даш кумыла‰ыт. Кумалтыш айдемын кап-кыл вийжым, куатшым, шўм-мокш тазалыкшым кодаш

да ешараш, ўмыржым шуяш, кид-йолжым лывырташ, шинчавылышыжым писемдаш, ушакылжым вия‰даш, шўм-чонжым порылык шўлыш дене лыпландараш, а калык коклаште татулыкым, тєрлыкым, чон тыныслыкым шараш полша. Кумал шогышо-влак пўртўс вий да Юмо деч полышым, аралтышым, серлагышым йодыт. Тыге йодмо деч вара айдемын шыртше, єртшє, чонжо, шўм-мокшыжо, ула

капше талештын вия‰ыт.

Нерге ялыште верланыше Шелык ер ожно кумалтыш вер лийын. Яндар кап-кылан, ош марий вургеман, калык йўлам саклыше, пагалыше поро е‰влакым тудо пырля ушкален. Шелык ерыш кугезе коча ден кова-влак туара – салмамуно да шере пура дене, тичмаш шыште сорта дене Ош Юмылан кумалаш коштыныт. Чыланат кумалтыш кечын ош вургем дене толыныт. Ер серыште кочкышым шолтеныт. Пайремым карт кугыза удылмаш дене тў‰алын. Тудо Юмо деч тазалыкым, пиалым, тыныс илышым, кужу ўмырым йодын.

Удылмыж деч вара калык яндар вўд дене шўргыжым мушкын. Кочкын-йўмеке, мє‰геш тарванымышт годым, ыр оксам кышкеныт.

Тыге кумалтышым эртарен колтеныт. Илышын тўрлє шєрынжын чын, шуко йо‰ылыш деч посна пе‰гыдын эртен марий калык

шкешотан йўлаже, поро Ош Кугу Юмыжо уло. Тудо калыклан ойыртемалтше кумылжым, тўвыражым перегаш полша, ончыкылык тукымлан кўлешан э‰ертыш лийын кодеш.

- Кызытсе саманыште ме отым арун кучымо нерген мондышаш огынал. Уто вондерым, черле але йєралтше пуше‰гым, кошкышо пундыш тў‰ым, кертме семын, ик верыш чумырен йўлатыман. Тиде сомылым кумалтыш деч арня ончыч ышташ лиеш. Шошым, шыжым рвезе пуше‰гым конден шындаш уто огыл.

Отышто сиреньым кушташ огеш лий. Пызлым, шолым, кугырўдывондым эреак иземден толман, - тыге ойла ковам. Тачысе тўняште шочмо калыкна йылме шот денат, йўла шот денат варналтын ила. Кызыт тыгай паша, чаманаш логалеш, пеш шагал кушто эртаралтеш.

Глеб ЯНСУБАЕВ, Нерге ял.