Май тылзе марлаже кузе лиеш

Май тылзе марлаже кузе лиеш

Май Майя юмын лўмжым нумалеш. Тудет грек юмо Атлант ден Плейона ватыжын шым ўдырышт-влак кокла гыч иктыже улеш.

Нуным чылаштымат Плеяды маныт. Мая ўдыр-влак кокла гыч эн кугуракше да моторракше лийын. Тудо курык нимфылан шотлалтын.

Римлян-влак гын Майям Майеста юмылан – Мланде Авалан шотленыт. А ме уже возенна ыле: Мланде Ава ™жара шўдыр (Венера) дене

чак кылдалтын, тыгак тылзе дене пе‰гыде кылже уло. Келгынрак шымлаш гын, грек-влакын Майя нимфыштат ™жара шўдыр да тылзе дене кылдалтын. Вет Плейонан ўдыржє-влак шымытынат Артемида юмын эксортшылан шотлалтыт. А Артемида ™жара шўдыр (Венера) да тылзе дене кылдалтше юмо да адак гынат марий Юмынўдырлан да вавилонян-влакын Иштар юмыштлан лишыл улеш.

Римлян-влак Артемидам Диана маныныт да кушкыл ден янлык, кайык, кол-влакын, перке, ўдырамаш-влаклан азам ышташ полшышо юмылан шотленыт. Дианан лўмжє ведийский Дьяус юмын (Ош Кава Юмо) лўмжылан лишыл. Тидат тудым марий Юмынўдыр да финн ден карел-влакын Ильматарышт дене лишемда. Йўд каваште гын Диана тылзе дене чак кылдалтын.

Но Диана, Артемида, Иштар, тыгак марий Юмын ўдыр ден Вичыўдыр иканаште ™жара шўдыр да тылзе дене кылдалтмылан єрман огыл. Акрет жапыште кажне планета (чо‰ештыл коштшо шўдыр), тыгак кече да тылзе пєръе‰ сынанат, ўдырамаш сынанат лийыныт гын, илен толын пєръе‰ але ўдырамаш сыныштым веле арален коденыт. Тылзе ден ™жара шўдыр утларакшым ўдырамаш юмо-влак семын ужылташ тў‰алыныт да ик юмышко ушненыт, манаш лиеш. Арам огыл финн-угор йомак-влак гыч вожым налше кумдан палыме руш йомак персонаж - А. Пушкинын «Сказка о царе Салтане...» йомакше гыч йўксє-ўдыр ™жара шўдыр денат, тылзе денат кылдалтын. Шарналтена тиде йомак

гыч корно-влакым: «Днем свет божий затмевает, Ночью землю освещает, Месяц под косой блестит, А во лбу звезда горит».

Шымлаш тў‰алат гын, мифласе тўрлє юмо-влак каваште ик шўдыр але планета дене кылдалтыныт. Тидлан єршаш уке. Вет ожно Эр ўжара шўдыр (эрдене койшо Венера) пєръе‰ сынанлан – Юмын эргылан шотлалтын, Кас ™жара шўдыр (кастене койшо Венера) - то Юмын

Авалан, то Юмынўдырлан. Ик планетынак могай юмылан шотлалтмыже эр да кастене коймо деч веле огыл, тыгак тылзе дечат, моло планета дене лишемме дечат шоген. ™жара шўдыр тылзе деке лишемын гын, йєршын вес юмыш савырнен кертын. Пушкин возымо йомакыште

йўксє-ўдыр – тылзе деке лишемше - вўд дене кылдалтше ™жара шўдыр. Тиде персонаж марий Вичыўдырлан пеш лишыл улеш.

Марий мифлаштат Плеяды шоктешўдыр – Лудо пыжаш (Шокте шўдыр) ™жара шўдыр (Эр да Кас) дене чак кылдалтын. Вет кас ўжара

шўдыр кава гыч (Лудо пыжаш гыч) волышо да илышлан негызым пыштыше Лудо улеш. Икманаш, ожсо йўлам умылашлан астрономийым

сайын палыман.

Руш-влак ожно май тылзым травный, травник, цветень маныныт. Марий-влак – Ага тылзе, Саска пеледме тылзе, Мланде кошкымо тылзе. Икымше лўмжє чуваш йылме гыч кусаралтын манаш лиеш: май чувашла – Ака уйахе. Лўмжє, конешне, шошо ага паша дене кылдалтын. Кокымшо ден кумшо лўм-влак пўртўс дене кылдалтыныт – май тылзыште тўрлє пеледыш-влак пеледыт да мланде кошка.

Май одыла турын потон толэзь – шудо кушмо тылзе, тулыс толэзь – шошо тылзе, куар толэзь – лышташ тылзе, гож толэзь – ке‰еж тылзе,

гырын толэзь – куралме тылзе лиеш; эрзяла – видема ков – ўдымє тылзе; комила – эж петан тєлысь – шудо кушмо тылзе, орд кора – ужарге тўвыргымє да лышташ тылзе; финла – toukokuu – шошо ага паша тылзе; литвала - gegužė – куку; мансила – йанг н³тне – ий кайыме тылзе; ненец йылмыла – нёвды ирий – значенийже раш огыл, манг ты ирий – кайык-влак пыжашым оптымо тылзе; саамла – кыдт манн – шошо тылзе.

Эсен ЭЛАЙ