Март марлаже кузе лиеш

Март тылзе марлаже кузе лиеш

Март римлян-влакын Марс юмышт лӱмеш лӱмлалтын. Ондак тудо Рим олалан негызым пыштышылан, икманаш римлян-влакын кугезыштлан шотлалтын - марий Кугыеҥлан але Мер Юмылан лишыл лийын манын кертына.

Акрет Италийыште Марс ожно Перке юмылан шотлалтын, тудо вольык ден шурно лектышым арален да марий Вольык Ильян ден Шурно Ильянлан лишыл лийын. Тидлан кӧра акрет жапыште Марс кок юмын (вольык ден шурным аралыше юмын да юзо кугезын) функцийыштым иктыш ушен шоген, манын кертына. Рашрак лияш гын, юзо кугезылан шотлалтше юмо лектыш ден вольыкым аралыше

юмынат (Фебруус – Луперкын але Фавнын (Панын) - тудын нерген кодшо тылзын возенна) функцийжым поген налын. Тидлан ӧршаш уке: Ригведыштат Варуна (Кугу Илыш Шочын) ден Митрам (Мер Юмо) чӱчкыдын Митра-Варуна манын возеныт да ик юмо семын ужыныт. Марий Ош Юмат лач тыгаяк сынан улеш – Мер Юмын да Кугу Илыш Шочын Юмын функцийыштым иктыш ушен шога.

Илен толын Марс грек-влакын Арес юмышт (Сар Юмо) сыным налын. Арес ондак, очыни, фракиец-влакын (ожно кызытсе Болгарий олмышто илыше индоевропейский калык) юмышт але кугезышт лийын.

Римлян-влак мартыште – Марс юмылан лӱмлалтше тылзыште Телым поктен колтеныт. Марс Римлан негызым пыштыше изак-шоляк-влак Рем ден Ромулын ачаштлан шотлалтеш. Марсын символжо йып (копье) лийын. Символикыж дене тудо Кава меҥге дене кылдалтше марий Тӱҥ Юмо – Пӱрышӧ деке лишыл.

Тыште ешараш веле кодеш: Пӱрышӧ ден Кугу Илыш Шочын Юмо коклаште раш чек уке, нуно иктак улыт манашат лиеш.

Руш-влак ожно тиде тылзым сухий, зимобор, протальник, грачевник, капельник маныныт. Молан тыге манмыштым, умылтарышаш уке, лўмышт гыч чыла раш.

Марий-влак мартым Кылме тылзе, Рошто тылзе, Шошо тылзе маныныт. Лӱм-влак чыла марла улыт. Икымшыже игече дене кылдалтыт. Мартыште чӱчкыдын йӱштӧ шога да йӱдым моткоч кылмыкта. Кокымшыжо шотышто раш вашмутым пуаш нелырак. Лӱмжӧ, очыни, марий У ий дене кылдалтыныт. Ожно кугезына-влак У ийым мартыште – кече ден йӱд иктӧр лийме жапыште (тений - 20 март, калык календарь почеш – 21 март) палемденыт. Рошто (Рождество) руш-влакын У ийышт дене кылдалтын. Тынеш шукерте огыл пурышо марий-влак Рошто У ий тӱҥалмеке пура манын умылен кертыныт да тиде пайремым шкеныштын У ийышт дене кылденыт. Ик жап гыч тыгай лугалтмаш пытен да мартым Шошо тылзе манаш тӱҥалыныт.

Одо-влак мартым ош толэзь – ӱшкыж тылзе, куака толэзь – корак тылзе, вӧй толэзь - Ӱярня тылзе маныт; эрзя-влак – ловбрама ков – лум луммо тылзе; коми-влак – кос тӧлысь – кукшо тылзе, рака – корак тылзе; финн-влак - maaliskuu (maallinen kuu гыч) – мланде (почылтмо) тылзе; манси-влак – мааньполь ээтпос – изи йӱштӧ тылзе, йаш йоҥеп – ече тылзе; ненец-влак – сие ниць ирий – пӱчӧ-влак

шояк презылыме тылзе, ты саполана ирий – пӱчӧ-влак эр презылыме тылзе; саам-влак - нюххч манн – йӱксӧ-влак толмо тылзе.

Эсен ЭЛАЙ.