Кугече нерген Ю. Вихманын возымыж гыч

Кугече нерген Ю. Вихманын возымыж гыч

Сорта чӱктыш

Сернур кундем

«Сорта чӱктыш» тошто еҥым уштымо пайрем лиеш. Кугече деч ожно лиеш изарнян; тудлеч ончычсо кушкыжмо ден вӱргечым мынят «кечыла кече». Кушкыжмо лиеш пел кон кече, а вӱргече аяр кон кече. Тиде кушкыжмын марий-влак мочаш пурат, пуым ямдылат. Изарнялан кужу когыльым ыштен ямдылат. Когыльо кӧргыжӧ лиеш пурса да шӱраш шӧр-лаеш шолтымо да виге пырля йӧрымӧ. Пурам шолтен ямдылат.

Да тиде вӱргечым пеш неле кече маныт (тидлан верчын «аяр кон кече» лӱмым пуымо). Тиде вӱргечын марий-влак пимогай пашам огыт ыште, ваш-вашпошкудышкат огыт пуро. Кӧ тиде эрдене пура гын, вольык-влак колаш тӱҥалыт манеш, эре зиян веле толеш манеш идалык мартен; а сай еҥ пура гын, нимат ок лий маныт. Тиде вӱргечын вуйымат огыт шер: вуйым шерат гын, пакча кєргым чыве удыраш тӱҥалеш маныт. Ӱдыр-влак тиде вӱргечын нимогай пашам огыт ыштешерым веле шерлат.

Вара изарнян лиеш сорта чӱктыш пайрем. Эр кынелыт. Шӱргӧ мушкаш тӱҥалыт гын, шӱргӧ машмашыш шийым пыштат. Вара каласен-каласен шӱргым мушкыт: «Ший гай волгыдо илышым, Юмо, пу!»

Тунамак суртышто ик еҥ кожла гыч содор лӱмегожым руэн конда. Вара тиде лӱмегожым пӧрт покшек кӱварвак пыштат да ылыжтат. Лӱмегожым ылыжтымӧҥгӧ тул гоч уло ешге кум гана гыч тӧрштат. Тул гоч тӧрштылмышт годым маныт: «Тул Ава, осал леч эрыкте! Вес идалык мартен модын-воштылын илаш, Юмо, пӱрӧ!».

Вара чесым ышташ тӱҥалыт: мелнам кӱэштыт, агытаным шӱшкыл шолтат; агытан уке гын, колшӱрым шолтат. Вара тиде чесым виге ӱстелбак погат: мелнам шындат, кужу когыльым пыштат, агытан шўрым але колшӱрым волтен шындат, торыкым шындат, шӧр-валым шындат, пурам шындат. Ӱстелбак погымо деч ожно виге ош вургемым чият ешге. Чоклен ушташ сортам шында шке оза пу комыля валан; сортам чӱктен чоклат омса тӱр олымбалне. Тушкак м кўлеш чесым ушташ шындат. Сорта чӱкташлан латшым сортам чӱктат (а семыклан – коло ик сортам чӱктат). Вара оза чоклаш тӱҥалеш, а моло-влак сукен шинчыт. Оза чоклен тошто еҥым ушта: «Ачайлан шужо! Виге родо калыклан шужо!» Вара оза тӱҥалеш катен-катен кышкаш олымлане шинчыше чесым. Чоклымӧҥгӧ уло ешге уштен-уштен кочкыт. Тылеч вара тӱҥалыт толшо толшо родыжо-влак уштен кочкаш-йӱаш. Сукен огыт шич. Уштымӧҥгӧ родо-калыкышт нылытын але визытын олымбалне чоклымо чесым тӱгӧ наҥгаят да пӧрт пусакеш кудалтат. Вара пӧртышкӧ пурат. Ик еҥ родо-урлыкшак ӱстел коклаш шинчеш да йодеш: «Кузе тошто еҥ-влак илаш кӱштен улыт?»

Вара пурышо еҥ коклаште ик еҥже каласаш тӱҥалеш: «Киндан-каванан лийза маныт, вольыкан лийза маныт, ешет дене сайын илаш кӱштышт, ида кредал, ида туманле маныт; вигелан сайын илаш кӱштышт!»

Тылеч вара изишак руштыт да тўдаты мураш, кушташ. Шӱвырым шоктат да вате ден марий тӱҥалыт кушташ. Вара моло-влак мужырын-мужырын куштат.

Вара тушечын каят чыланат вес суртышко. Тушто тугак тиде пайремым ыштат: уштат, йўыт, мурат да куштат.