Конга - пєртын шўмжє

Конга - пєртын шўмжє

Марий калык – пашаче да мастар калык. Тидыже ко‰гам оптен моштымаштат палдырна. Ко‰га еш илыш дене ойыраш лийдымын кылдалтын. Суртышто йоча шочмо годымат марий-влак тудо «ко‰га гай виян, ко‰га гай пе‰гыде лийже» манын пелештеныт, шинча

вочмо деч аралаш манын, азан са‰гашкыже ко‰га шўчым йыгалтеныт. Пєртым чо‰ымо годымак, кўварым шарыме деч ончыч, ко‰галан негыз ямдылалтын – ко‰га олмо. Ожныракше тудым пу гыч ыштыме ныл йол семын келыштареныт. Кўварым пыштымеке, ко‰га верым ямдылыме сомыл тў‰алын. Тидын годым ко‰га оптышо але суртоза тыге пелештен: «Ко‰гажым ыштена – шокшо

лийже, мелнажымат, киндыжымат тамлын кўэштын шогыжо, пєртымат ырыктен шогыжо…» Верым ямдылыме деч вара тушан о‰ам шареныт, о‰а коклаш ошмам колтеныт. Палемдыман, о‰алан руымо пуше‰гым калык тылзе кушмым да катлымым шотыш налын ойырен. Умбакыже ко‰га мастар радам дене кермычым оптен кўзен.

Ожно марий калыкын кырыме ко‰га лийын. Кермычым кугезына-влак пєрт олмым ямдылыме годым кўнчымє ошма ден шун гыч ыштеныт. Ошма лончышко вўдым опталыныт да, тудым шун дене варен, чарайолын тошкеныт. Тиде вартышым кермыч калыпеш оптен, кечеш коштеныт. Марий калык пален: шке ыштыме кермыч дене веле ко‰га эн сай лиеш. Кермычым оптымо годым кучылтшаш шун

вартышым шулыктараш манын, вўд дене варымеке, тудым ик кече наре шинчыктыман улмаш. Кермыч да шун икгай улмыштлан кєра ко‰га пе‰гыде лийын, шелышталт волен каен огыл.

Ко‰га оптымаште шке шот-ратше уло. Тидым ко‰га мастар палышаш. Ик тў‰ ужаш – ко‰гамаска (ко‰га кєргє савыртыш). Тудым шикш кайыме верышке оптен кўзыман. Лач тиде верыште тул йўлаш тў‰алеш гын, тудын шикшыже пєртышкє ынже лек манын, кєргє

могыр кўкшака, а ончыл могыр лапкарак лийшашым шотыш налман. Ко‰гамаска ко‰гаа‰ дене ушалтын. Тудыжо марий калыкын кеч-кунамат эр кече могырышко ончен. Тидыже пўртўслан кумалме да кечын вийжылан ўшаныме дене кылдалтын. Ко‰гаончыл деч

кўшнырак – ко‰гаса‰ган верже. Пум кошташ ко‰га ше‰гелне але єрдыжтє ко‰гарож ышталтын. Южыжо пум кўшнє верланыше мурляште коштен. ™лнє ко‰гайымал лийын. Тыгак южгунам ко‰га воктене салмавондым, тулвондым да кєршєквондым аралыме верымат ыштеныт. А ко‰га пелен возакым оптеныт. Тушкыжо кочкаш шолташ але вўдым ырыкташ йєнештарыме под шинчын. Ко‰гам ырыктымеке, шикш лекме корно гыч шокшо юж ынже кай манын, тудым тўньык салма дене петыреныт. Ончычрак тудо тыглай пышты-

ман салма лийын, варарак шупшылман салмам ышташ тў‰алыныт. Ко‰га тул гыч лекше шикш тўньыкыш кая.

Ко‰га нерген ойлымо годым ко‰гамбалым палемдыде кодаш лиеш мо? Ко‰гамбалым авырен чо‰алтше верым марий калык ко‰гашулдыр манын лўмден. Кузе кайыквусо шке игыжым шулдыр йымалне єндал ырыктен, туге марий айдеме пўртўсын пуымо яндар шун да ошма дене чо‰ымо ко‰га помышеш капкылжым тўрлє чер деч эмлен.

Кызытсе пагытыште ко‰га икмыняр вашталтын, тудым чо‰аш кучылтмо вартышат, кермычат ожнысо гай огытыл, пєртымат канде тулын шокшыжо ырыкта, но ятыр марий е‰ таче мартеат «пєртын шўмжым» арала, тамле сийым ямдылен, чевер мелнам да когыльым кўэштын, шке суртышкыжо илыш ямым пуртен шога.

А. ЯКОВЛЕВА. ("Марий Эл" газет гыч).