Калык календарь 9 апрель - 15 апрель

Калык календарь

Кече арня мучко Кол тўшкашўдырыштє лиеш, тылзе – тоштемеш.

9 апрель – Кўседык пєртылмє кече. Тиде кечын кўседык-влак пєртыл толыт да поч мучашыштышт вўдым кондат. Кўрт пе‰гыдемме

кече – тиде кече гыч кўрт эрдене моткоч пе‰гыде лиеш. Вынерым ошемдыме пытартыш кече – тиде кече деч вара вынерым ошемдыман огыл. Реве нєшмым ямдылыме (пелреве) кече – сайрак ревыжым нєшмылан ойырыман, молыжым – кочкаш кодыман. Калык ой почеш, тиде кечын нужгол почшо дене ийым пудырта, а шўльыгайык о‰ай мурым мура: «Терым кудалте, орвам лук!»

Кўседык кастене кычкыра гын, игече ояр лиеш.

10 апрель – Кайык-влак тўшка дене пєртылмє кече. Тиде кечын ятыр тўрлє изи кайык пєртылеш. Изватышудо (вўдлопшудо, папашудо –

мать-и-мачеха) кече – тиде кече гыч олыклаште изватышудо пеледаш тў‰алеш.

11 апрель - Куэм колыштмо кече. Тиде кечын куэм колыштман да эмле куэ вўдым пуаш йодман. Вет куэ илышым пуышо пуше‰гылан шотлалтеш. Ожно кажне марий ўдырлан посна куэ лўмлалтын (эрге-влаклан – тумо), черланымеке але неле жапыште кугезына-влак лўмлымє пуше‰гышт деке миеныт да полышым йодыныт. Кє пала, ала куэм жаплымаш лач кугезына-влак дечын руш калык деке куснен? Вет «Во поле березка стояла» руш калык муро сем чылт марий кумалтыш семла шокта.

Шертне сайын пеледеш гын, шошо ага паша годым игече сай лиеш.

12 апрель – Кудыводыж туманлыме кече. Калык ой почеш, тиде кечын, тўрлє амаллан кєра, кудыводыж (ожно оралтыште верланыше

кудышто илен) туманла, йўклана да изирак осалым ыштен кертеш. Кече шичме деч вара тудо поснак осал лиеш, сандене кече нєлтмешке амал деч почна оралтышке лекман огыл, вольык ден ютымат сайынрак петырыман. Ик ой почеш – кудыводыж коваштыжым вашталта, вес ой почеш – шўкшондалым марлан налаш тырша. Тиде, конешне, шоя. Вет кудыводыж але кудерт – мўндыр кугезын чонжо. Кумылжо йєршын вес амаллан вола – вет ты жапыште оралтыште лавра да корем-влак йогат. Арулык пурымешке, тудет моткоч тургыжлана.

13 апрель – Албаста коштмо кече. Тиде кечын ялла мучко албаста коштеш да малыше е‰влакым пикта. Пиктен ынже керт манын, каза парням тарватыман. Но коклан тидым ышташ моткоч неле, вет албаста лишеммеке, айдемын могыржо тў‰еш. Шўкшондал кєрвеч гыч лекме кече. Калык ой почеш, тиде кечын кєрвеч гыч шўкшондал лектеш. Кє тудын кум ўпшым кўрлеш, чыла тўрлє погым йодын кертеш. Но тыште иктым мондыман огыл – уда чонан улат гын, погыжо кум кече гыч кумыжыш савырна, а ўпшым кўрлын от керт гын, нелын сусырта. Шўкшондал лекме деч ончыч, йыгыжге ўпш лектеш маныт. Кугезына-влак, очыни, тудет кумыж вуян кишке сыным налын

кертмылан ўшаненыт. Вет тудет пєртыш пура гын, виклан йыгыжке ўпш шарла, а вуйжо кумыжым ушештара. Икманаш, кучен кертат гын, кидыштет «кумыж» кодеш. Шўкым йўлатыме кече.

14 апрель – Вўд нєлталалтме кече. Тиде кечын э‰ерлаште вўд нєлталалтеш да ий тарвана. Южо вере кудыводыж лач тиде кечын кынелеш маныт. Амалже раш: 14 апрель - Юлиан календарь почеш 1 апрель лиеш. А теве гына кынелше кудыводыж, удан мален гын, чўчкыдын изи осалым ышта. 12, 13 апрельыште туманлымыжат лач мален кынелмыж дене кылдалтын.

Вўд тиде кечын ташла гын, шудо ума. Ий э‰ер серыште кодеш гын, идалык неле лиеш.

15 апрель – Вўд ташлыме кече. Сузо-влак кўдырлаш тў‰алме кече14 апрель гыч 15 апрельышке йўдым вўд нєлталалтеш да ташла гын, шудо ума. Карш кычкыра гын, ке‰еж лектышлан поян лиеш; карш деч ончыч пулдырчо кычкыра гын – шурно ден шудо умат. Ий вўд йымаке пурен кая гын, идалык неле лиеш.