Калык календарь 8-14 апрель

Калык календарь 8-14 март

8 апрель – Шӱдырым шӱдырен чарныме кече. Тиде кече деч вара шӱдырым шӱдырыман огыл – пайдаже ок лий.

9 апрель – Кӱседык пӧртылмӧ кече. Тиде кечын кӱседык-влак пӧртыл толыт да поч мучашыштышт вӱдым кондат.

Кӱрт пеҥгыдемме кече – тиде кече гыч кӱрт эрдене моткоч пеҥгыде лиеш.

Вынерым ошемдыме пытартыш кече – тиде кече деч вара вынерым ошемдыман огыл.

Реве нӧшмым ямдылыме (пелреве) кече – сайрак ревыжым нӧшмылан ойырыман, молыжым – кочкаш кодыман. Калык ой почеш,

тиде кечын нужгол почшо дене ийым пудырта, а шӱльыгайык оҥай мурым мура: «Терым кудалте, орвам лук!»

Кӱседык кастене кычкыра гын, игече ояр лиеш.

10 апрель – Кайык-влак тӱшка дене пӧртылмӧ кече. Тиде кечын ятыр тӱрлӧ изи кайык пӧртылеш.

Изватышудо (вӱдлопшудо, папашудо – мать-и-мачеха) кече – тиде кече гыч олыклаште изватышудо пеледаш тӱҥалеш.

11 апрель - Куэм колыштмо кече. Тиде кечын куэм колыштман да эмле куэ вӱдым пуаш йодман. Вет куэ илышым пуышо пушеҥгылан шотлалтеш. Ожно кажне марий ӱдырлан посна куэ лӱмлалтын (эрге-влаклан – тумо), черланымеке але неле жапыште кугезына-влак лӱмлымӧ пушеҥгышт деке миеныт да полышым йодыныт. Кӧ пала, ала куэм жаплымаш лач кугезына-влак дечын руш калык деке куснен? Вет «Во поле березка стояла» руш калык муро сем чылт марий кумалтыш семла шокта.

Шертне сайын пеледеш гын, шошо ага паша годым игече сай лиеш.

12 апрель – Кудыводыж туманлыме кече. Калык ой почеш, тиде кечын, тӱрлӧ амаллан кӧра, кудыводыж (ожно оралтыште верланыше кудышто илен) туманла, йӱклана да изирак осалым ыштен кертеш. Кече шичме деч вара тудо поснак осал лиеш, сандене кече нӧлтмешке амал деч посна оралтышке лекман огыл, вольык ден ютымат сайынрак петырыман. Ик ой почеш – кудыводыж коваштыжым вашталта, вес ой почеш – шӱкшондалым марлан налаш тырша. Тиде, конешне, шоя. Вет кудыводыж але кудерт – мўндыр кугезын чонжо. Кумылжо йӧршын вес амаллан вола – вет ты жапыште оралтыште лавра да корем-влак йогат. Арулык пурымешке, тудет моткоч тургыжлана.

13 апрель – Албаста коштмо кече. Тиде кечын ялла мучко албаста коштеш да малыше еҥ-влакым пикта. Пиктен ынже керт манын, каза парням тарватыман. Но коклан тидым ышташ моткоч неле, вет албаста лишеммеке, айдемын могыржо тӱҥеш.

Шӱкшондал кӧрвеч гыч лекме кече. Калык ой почеш, тиде кечын кєрвеч гыч шӱкшондал лектеш. Кӧ тудын кум ӱпшым кӱрлеш, чыла тӱрлӧ погым йодын кертеш. Но тыште иктым мондыман огыл – уда чонан улат гын, погыжо кум кече гыч кумыжыш савырна, а ӱпшым кӱрлын от керт гын, нелын сусырта. Шӱкшондал лекме деч ончыч, йыгыжге ӱпш лектеш маныт. Кугезына-влак, очыни, тудет кумыж вуян кишке сыным налын кертмылан ӱшаненыт. Вет тудет пӧртыш пура гын, виклан йыгыжке ӱпш шарла, а вуйжо кумыжым ушештара. Икманаш, кучен кертат гын, кидыштет «кумыж» кодеш.

Шӱкым йӱлатыме кече.

14 апрель – Вӱд нӧлталалтме кече. Тиде кечын эҥерлаште вӱд нӧлталалтеш да ий тарвана. Южо вере кудыводыж лач тиде кечын кынелеш маныт. Амалже раш: 14 апрель - Юлиан календарь почеш 1 апрель лиеш. А теве гына кынелше кудыводыж, удан мален гын, чӱчкыдын изи осалым ышта. 12, 13 апрельыште туманлымыжат лач мален кынелмыж дене кылдалтын.

Вӱд тиде кечын ташла гын, шудо ума. Ий эҥер серыште кодеш гын, идалык неле лиеш.