Калык календарь 6-12 май

Калык календарь 6-12 май

6 май – Вольыкым пасушко лукмо кече (Йогор кече). Калык ой почеш тиде кечын эрдене вочшо лупс юзо виян улеш. Тудо тӱрлӧ чер дечын эмла да шинча вочмо дечын арала. Но лупсым кече нӧлтмӧ марте гына погаш лиеш. Мер Юмым, Кугыеҥым, Пиямбарым, Вольык Ильяным да Агавайрем Юмым жаплыме кече. Мер Юмым але Кугыеҥын кавасе сынжым ме кажне йӱдым ужына, манын кертына. Ик ой почеш - тиде Орион тӱшкашӱдыр. Ожно тудлан лӱмлалтше серлагыш кок вуян имне але имнешке сынан лийыныт. Христианство сеҥымекат тиде образ йомын огыл. Мер Юмо - Кавасе имнешке (рушла – Даждьбог, скандиавла - Один) Йогор Юмыш (Георгий Победоносец) савырнен. Марий-влак тудым тыгак Кори маныт. Ме тудым кызыт 50 ыр марте оксаште ужын кертына. Мом манаш? Кок вуян орелжат саде Мер Юмымак ончыкта. Икманаш, ожсо юмо-влак йомын огытыл, нуно эре воктенна улыт! Иктым веле мондыман огыл, илен-толын Юмын Он - Мер Юмо (ожно Юмо гына маныныт) ден Кугу Илыш Шочыным ме кызыт ик юмо семын ужына да Ош Кугу Юмо манына. Илыш Шочын Ава ден Юмын Авамат ик юмо семын ужына. Юмынӱдыр веле поснарак улеш.

Эр лупсан гын, тар ума. Йӱр йӱреш гын, шемшыдаҥ удан шочеш. Эр ояр гын – эр ӱдалтеш, кас ояр гын – вараш. Куэ лышташ кугу гын, шурным Мланде Авам жаплыме кечылан (28 август) поген пытараш йӧн лиеш (шурно ума). Мер Юмо ош имньым кычка але кушкыжеш гын (лум пасушто кодын гын), - лектыш уда лиеш, шем имньым кычка (кушкыжеш) гын – шурно ума. Тиде эр йӱдым кылмыкта гын, эше нылле эр йӱштӧ лиеш. Йӱр йӱреш гын, шудо ума. Ӱвыра-влак тӱшкаш чумыргат гын, шокшо лиеш. Кечывал мардеж пуа гын, шурно ума. Йӱдвел мардеж пуа гын, шыжым вашке кылмыкта. Тиде кечын меж гыч ыштыме але ургымо нимогай вургем ден арверым чияш да кидыш кучаш ок лий – вольыкым пире-влак кочкыт.

7 май – Шӱльым ӱдымӧ кече. Тиде кечын шӱльым ӱдаш тӱҥалман. 7 майыште шочшо еҥ юзо виян лиеш маныт. Пӱртӱсым эскерыме кече. Тиде жапыште ваштар, тополь, куэ пеледыт. Тугеже, Шошым пайремым тиде кечынат палемдаш лиеш. Вет, кумдан палыме шымлызе И. Н. Смирновын возен кодымыжо почеш, марий-влак тиде пайремым лач ваштар пеледме годым палемденыт. Рашрак лияш гын, чын шошо толеш маныныт.

Тиде кечынат Илыш Шочын Авам жаплыман. Вет шошо тудын посна – йырваш чыла пеледмаш дене кылдалтше сынже улеш. Икманаш, тиде кечын Йӱштӧ йӧршын сеҥалтеш да Ош Кече вийым налеш. Тидлан кӧра тиде кечынат нурышто тулым ылыжтыман. Тиде кече, тылзе тошто гынат, тыгак Агавайрем – Изи лышташ кумалтышым эртараш келшен толеш.

Шыҥа шуко гын, лектыш сай лиеш. Уржам йӱран годым ӱдет гын, пасу шӱкан лиеш. Вӱдшор пытен гын, эр ӱдымӧ икияшым ӱдаш тӱҥалаш лиеш. Вараш ӱдымӧ икияшым полан пеледмеке ӱдыман. Кас ӱжара нарынче тӱсан гын, лишыл кечылаште йӱр ок йӱр. Шӱдыр-влак йыр ош да шем кӧрж-влак койыт гын, вашке йўр йўреш. Пыл-влак ӱлнӧ ийыт да тӱрышт шемалге гын, вашке таул мардеж лектеш да кӱдырчан йӱр йӱреш.

8 май – Йӱрым йодмо кече. Тиде кечын Мардеж Он ден Мардеж Ава, Йомшеҥер деч, идалык кукшо ынже лий манын, йӱрым йодман.

Мурызо кайык-влакым вашлийме кече. Ожно мурызо кайык-влак лач тиде кечын толмылан ӱшаненыт.

Майыште кум сай йўр йўреш гын, лектыш кум ийлан сита. Игече ояр гын, икияш ума. Пакчаште тыгыде кайык шуко гын, пакчасаска-влак умат. Шонанпыл кугу гын, игече сай лиеш, изи гын – уда. Шопке кӧржым колта гын, шӱльӧ ума. Йӱштӧ йӱр чӱчкыдын йӱреш гын, мӱй ок лий. Йӱр йӱрмӧ годым кайык-влак мураш тӱҥалыт гын, игече тӧрлана. Олмапу тиде кече марте пеледын огыл гын, олма шагал лиеш.

9 май – Пурса ден пареҥгым шындыме кече.

10 май – Пасум куралаш лекме кече. Мланде Авам, Мланде Водыжым жаплыме кече. Тиде кечын пасум куралаш лекташ сай. Но тидын деч ончыч Мланде Авам жаплыман – сай лектышым пуаш йодман.

11 май – Черле-влаклан эмле вӱдым йӱктымӧ кече. Рашрак лияш гын, куэ вӱдым але моло ужар кушкыл гыч – нуж, изватешудо, йолшудо гыч ямдылыме эмым йӱктымӧ кече.

Йӱд кава шӱдыран гын, лектыш сай лиеш. Эр ӱжара яндар гын, кеҥежат ояр лиеш.

12 май – Тӱрлӧ мужо-влакым шӧрен колтымо кече.