Калык календарь 6-12 август

Калык календарь 6-12 август

Кече 7 август марте Рак тўшкашўдырыштє лиеш, 8 августышто Лев тўшкашўдырышкє кусна. 11 августышто у тылзе шочеш.

6 август – Кўдырчан-волгенчан кече – тиде кечын чўчкыдын кўдырчан-волгенчан йўр лиеш, сандене пасу пашаш лекман огыл (ожно волгенче шурно каваным йўлата манын лўдыныт). Шурно шумо кече – тиде кечылан чыла шурнат шуэш. Ломбичкым погымо кече.

7 – Йўштє эр – тиде кече гыч эрдене йўштє лиеш. Телым рашемдыше кече. Покшым кува ден Покшым кугызам жаплыме кече.

Кечывал марте игече могай, декабрь тугай лиеш, кечывал деч вара могай – декабрь деч вара тугай. Игече шокшо да ояр гын, теле йўштє лиеш, йўр йўреш гын – луман да поранан. Покшым возеш гын, моткоч йўштє телым вучыман. Йўд юалге да йўштє лиеш гын, теле вашке толеш да йўштє лиеш. Кутко-влак шуэштым кугемдат - йўштє телылан. Тиде кечылан эр шындыме паре‰ге шуэш.

8 август – Олмам погымо кече. Тиде кечылан эр шушо урлык олма кўеш.

9 август – Эм шудым погымо кече. Тиде кечын эм шудым погыман, тидын годым Кугу Илыш Шочын ден Илыш Шочын Ава деч тазалыкым йодман.

Тиде кечынат чўчкыдын кўдырчан йўр йўреш, сандене пасу пашам ыштыман огыл (ожно волгенче шурно каваным йўлата манын лўдыныт).

10 август – Тул пайрем. Тул Ава ден Тул Оным жаплыме кече. Апшат-влакын пайремышт.

Тулым марий калык, моло калык семынак, ожсек поснак жаплен илен. Ожно «Тул вий» лўман посна кумалтышымат эртареныт. Тиде йўла Марий Эл Яран районышто але мартеат эртаралтеш. Тыгай кумалтыш кок кече эрта. Икымше кечын кугурак-влак посна пєртыштє погынен кумалыт. Тылеч вара отышко каят да шым тулотылан пуым ямдылат. Кумалтыште шым Юмылан кумалыт: Тў‰ Юмылан, кугу Юмылан, Кугу Пўрышылан, Кудло Пўрышылан, Тўня Пўрышылан, Эрге Пўрышылан да Георгий Победоносецлан (Мер Юмылан). Но шым тулотым олтымаш акрет жапыште астрономий дене кылдалтын лийын. Акрет Египетысе «Кече волгыдо деке лекме нерген лудыш-влак» (египтянла - «Рау ну пэрэт эм хэру», йо‰ылыш лўмым пуымылан кєра, «Книга мертвых» семын палыме) книгаште Юмын 14 сынже уло манын возымо: Кече (Кече Он ден Кече Ава), Тылзе (Тылзе Он ден Тылзе Ава), Меркурий (Кутылго шўдыр), Венера (марий йўлаште - Кугу Илыш Шочын ден Илыш Шочын Ава), Марс (Сар Юмо, Мер Юмо, ўдырамаш сынже марий йўлаште раш огыл), Юпитер (Юмын Он ден Юмын Ава; Кава Юмо; Пылгом; Кўдырчє-Волгенче Юмо) да Сатурн (Агавайрем Юмо, ўдырамаш сынже раш огыл, но тиде юмылан Покшым кува ден Покшым кугызат лишыл улыт). Икманаш ожно Юмын сынже-влаклан кечым, тылзым да шинчалан койшо вич планетым шотленыт. Но Меркурий ден Венерам эре пулаштареныт. Икымшыже улмо нерген чыланат паленат огытыл, а Венерам поснак кок шўдырлан шотленыт – кугезына-влак Эр ўжара шўдыр да Кас ўжара шўдыр, але Эр Чолпан да Кас Чолпан, тыгак Эр Суксо да Кас Суксо маныныт.

Тыште иктым веле ешараш кўлеш: марий йўлам шкенжым гына посна шымлаш ок лий, чыла калыкынат ожсо йўлаже - акрет йўла ик вож гычын лектын, сандене тудын тў‰жым умылашлан ятыр йўлам шымлыман да иктешлыман. Тыге веле ме йўланам мучаш марте умылена да ончыко каена.

11 август – Покшым кече. Тиде кечын чўчкыдын покшым возеш да кылмыкта. Тидлан кєра Покшым кува ден Покшым кугыза деч покшым олмеш пайдале тўтырам колташ йодман.

Тўтыра лиеш гын, шож ден шўльє умат. Шушо шўльє кокымшо гана ужарга гын, шыже йўран лиеш. Тиде кечын кылмыкта гын, сентябрь мучко эрдене йўштє лиеш.

12 август – Вий кече. Тиде кечын шочшо-влак моткоч виян лийыт. Кокияшым ўдаш сай кече – уржам тиде кечын ўдет гын, тудо виян кушкеш. Лопшудо юзо вийым налме кече – сандене шудыжым лач тиде кечын погыман (кажне вондо гыч кум лышташ дене) да ко‰гамбалне коштыман. Тиде шудо пулвуй да моло йыжы‰ корштымо деч полша – Мўкш Ильян (14 август), Саска Ильян (19 август) да Кинде Ильян (29 август) кечылаште пыштыман. Калык ой почеш, тиде кечын вувер ден локтызо-влак шєр йўын колат – телылан лыпланат. Икманаш, нунын вийышт лушка.

Вий кечын игече мардежан да йўр йўреш гын, игече кужу жап йўран лиеш. Игече пич да шы‰а-влак моткоч чот пурыштыт гын, йўр йўреш. Игече пылан да йўштє гын, йўр ок лий.