Калык календарь 5-11 ноябрь

Калык календарь 5-11 ноябрь

Кече арня мучко Виса тўшкашўдырыштє лиеш. 7 ноябрьыште у тылзе шочеш.

5 ноябрь - Мўкш Ава ден Мўкш Оным жаплыме кече. Тиде кечын мўй перкем муышо юмо-влакым жаплыман да мўйым кочман. Йоча-влаклан, вес ийлан мўй шуко лийже манын, мўкшла вызгыман.

Мландым пукшымо кече. Тиде кечын Мланде Ава ден Мланде Водыжым жаплыман – пасушко лектын, мландышке, кайык-влак кочкышт манын, киндым каткален шолыман. Нуно толын чў‰гаш тў‰алыт гын, вес ийлан шурно ума.

Шыжым пытартыш ужатымаш - кокымшо лум вочмо кече. Тиде лум ок шуло гын, теле леве лиеш да вес ийлан лектыш ума.

Тиде кечын шолем лиеш гын, Теле толмо кечын (22 ноябрь) теле толеш.

6 ноябрь - Изике кече. Тиде кече гыч ўдыр-влаклан, иктаж суртышто погынен, кид пашам ышташ тў‰алман. Ожно тиде пашам изике волгыдо дене ыштеныт, сандене кидпашам ышташ тў‰алме кече Изике кече манылтеш. Пашам ыштен нойымеке, мурым мурыман, куштыман да туштым туштыман. Тыгак йомакым ойлаш кўлеш.

Изике тул сескемалтын да йєрен-йєрен йўла гын, леве лиеш, чоштыртатен йўла гын – йўштє. Корак-влак тўшка дене чумыргат гын, кугу поран лиеш.

7 ноябрь – Кава шортмо кече. Тиде кечын кава шортеш – йўр йўреш але лум лумеш. Калык ой почеш, тиде пўртўс але Кўсє Юмо чевер жап эртымылан ойганен шортеш.

Кугезе-влакым уштымо кече. Тиде кечын кугезе-влакым уштыман. Марий-влакын, Х. Паасоненын возымыжо почеш, нине кечылаште, ноябрьыште, «сєс» лўман йўлашт лийын. Йўла вўредышлан лишыл. Но колышылан шорыкым огыл, а имньым пуэныт. Кугезе-влакым уштет да жаплет гын, нуно чыла шотыштат полшен шогаш тў‰алыт.

Тулык ден йорло-влаклан полшымо кече. Тиде кечын нунылан кертме семын полшыман.

8 ноябрь – Сыра йўмє кече. Тиде кечын сырам (пивым) йўман, но кевыт гыч налмым огыл, а шке шолтымым. Калык ой почеш, тиде кечын пєрткайыкат чашкер коклаште сырам шолта.

Кугезе-влакым жаплыме кече. Тиде кечынат кугезе-влакым уштыман, поснак сарыште колышо-влакым жаплыман.

Сыра йўмє кечын лум лумеш гын, шошо вараш толеш да йўштє лиеш.

9 ноябрь – Сомылым шып ыштыме кече. Тиде кечын тўрлє юмылан сєрымо пашам ыштыман (мутлан, кумалтышлан солыкым тўрлаш, тувырым ургаш, совлам ышташ лиеш), но тидын годым ик мутымат пелештыман огыл. Тыге ыштет гын, суапан лият.

Юзо верыш мийыме кече. Тиде кечын тыгак иктаж юзо верышке миен толман. Памаш воктеке миен, Йомше‰ерлан, Вўд Онлан, Вўд Авалан пелешташ лиеш, чодыраш миен – Чодыра Он ден Чодыра Авалан. Тиште але еш кумалтыш декат, улыт гын, миен толаш лиеш. Но тидын годым иктым шарныман: пуше‰ге парчашке йытын, вынер але порсын тасмам гына пидаш лиеш. Моло тасма келшен ок тол.

Сомылым шып ыштыме кечын комбо вўдыштє кужу жап иеш гын, теле вашке ок тол. Пуше‰ге парчаш пєрш возеш гын, йўштє лиеш. Эр тўтыран гын, лывырта. Лум ночко мландыш возеш гын, шошо эр толеш.

10 ноябрь – Илыш Шочын Ава кече. Тиде кечын Илыш Шочын Авам жаплыман, тудын дене пырля ўдырамаш сынан моло юмымат. Вет нуно чыла, манаш лиеш, тиде юмын посна сынже улыт. Илыш Шочын Аван кечыжлан кугарня шотлалтеш. Арам огыл тудо Венералан лўмлалтын. Эрзя-влак кугарням ожно «Нороваваньчи» («Норовава чи») маныныт, марлаш кусараш гын, «Норовава чи» Нур Ава кече але Пакча Ава кече лиеш. Тидлан кєра кугарнян ўдарамаш-влаклан шўдырым шўдыраш, вургемым, кўварым мушкаш, ко‰гасе шикшкорным эрыкташ ок лий. Ожно ко‰гаш олташат тоштын огытыл. Илыш Шочын Ава дене пырля тыгак сурт возакым аралыше Кудерт кувамат жаплыман. Калык ой почеш, тудо эре шўдырым шўдыра. Кє шєртньє але ший шўдыржым шўдырымє йўкым колеш, пиалан да суапан лиеш. Илыш Шочын Ава вўд воктене Вўд Ава семын конча. Коклан самырык рвезе-влак деке кастене тудын ўдыржє лектеш. Но Вўд Аван ўдыржє эрдене уэшын памашыш савырна. Марлан лекдыме ўдыр-влаклан тиде кечын Илыш Шочын Ава деч сай качым йодман.

Йытыным тулаш тў‰алме кече. Тыде кече гыч йытыным тулаш тў‰алман.

Тиде кечын вўд дене кылдалт- ше пашам ышташ ок лий, но иктаж е‰ черланен гын, мє‰гешла, вўд воктеке мийыман.

11 ноябрь – Кўтўчє кече. Тиде кечын кўтўчє-влакым жаплыман. Нунылан суртышкышт, вольык єрчыжє манын, тўрлє сийым намийыман.

Шорык кече. Тиде кече деч вара шорыкым тўредман огыл – йўштє толеш.

Йоча-влаклан, вольык таза лийже манын, шорык-влак нерген туштым туштыман.