Калык календарь 31 декабрь - 6 январь

Калык календарь 31 декабрь - 6 январь

Кече арня мучко Пикшызе тўшкашўдырыштӧ лиеш. 6 январьыште у тылзе шочеш. 3 январь - мланде кече деке эн чот лишемме жап (перигелий).

31 декабрь – Вольык Ильяным жаплыме кече. Тиде кечын Вольык Ильян деч юто ден вольыкым саклаш да аралаш йодман, шылым шолтыман. Уремыште тулым олтен мужедме кече. Тулотышко лумым шолымеке, тудо писын йєра гын, игече чевер шогаш тў‰алеш, кужу жап э‰ын кия гын, поранан да йўштє лиеш.

Тиде кечын игече могай, июнь тугай лиеш.

1 январь – Онар патырым жаплыме кече. Тыгак моло патырымат жаплыман. Руш-влак тиде кечын Илья Муромецым жаплат. Но Илья Муромецым чын руш патырлан шотлаш неле. Тудо Мурома ола воктенсе Карачарово селаште шочын. Мурома чылт марий шомак - «мары» да «маа» мут-влак гыч шога, кызытсе йылмыш кусараш гын, марий мланде лиеш. Карачарово шомак «кара чирмыш» шомаклан лишыл, булгар-влак касвел марий-влакым лач тыге маныныт. Шем («кара») тўс дене касвелым ончыктеныт. Карачарово села ожно Москва воктенат лийын. Туштат акрет марий-влак иленыт манын кертына. Кеч-мо гынат, кугезына-влак касвел кундемыште илыме нерген легенде-влак калык коклаште кумдан шарленыт. Нуным шотыш налде ок лий.

Былинылаште Илья патырым тыгак Илья Моровлин, Муравленин, Муровец, Муромлян маныт. Тыштат тудын марий, мурома але меря улмыжо раш коеш. Тудым тыгак Илья-зме- еборец маныт. Кишкым се‰ыше Илья - Перун - патыр-влаклан полшышо Кўдырчє Юмо.

Тиде кечын игече могай, июль тугай лиеш. Лум шуко да пуше‰геш эрдене пєрш возеш гын, лектыш сай лиеш. Шўдыр-влак чолган йўлат гын, емыж шуко лиеш. Тылзе ояр гын, пурса ден яшмыкпурса умат. Мардеж виян гын – пўкш.

2 январь – Кудыводыжым жаплыме кече. Тиде кечын Кудыводыж деч суртым аралаш йодман.

Олмапум рўзымє кече. Тудым ынже кылме манын рўзыман.

Тиде кечын игече могай, август тугай лиеш. Пуше‰геш пєрш возеш - кава канде – игече ояр лиеш.

3 январь – Вўта ден агуным тергыме, вўта озам, агун озам жаплыме кече.

Кышалым кочмо кече. Тиде кечын кышалым шолтыман, тудын дене вўта оза ден агун озам пукшаш мондыман огыл.

Тиде кечын игече могай, сентябрь тугай лиеш.

4 январь – Тўрым тўрлымє кече. Тиде кечын ўдыр ден ўдырамаш-влаклан тўрым тўрлыман.

Кугу Илыш Шочын Юмым, Кугые‰ым да кугезе-влакым жаплыме кече.

Тиде кечын игече могай, октябрь тугай лиеш. Пыл-влак мардеж ваштареш ийыт гын, лум лумеш.

5 январь – Вольык ден ютым ончымо, вўтам эрыктыме, вўта озам жаплыме кече. Тиде кечын вынерым куаш ок йєрє.

Тиде кечын игече могай, ноябрь тугай лиеш. Мардеж пуа гын, лектыш сай лиеш. Игече ояр гын, шурно ден пакчасаска умат. Кава шўдыран гын, модо ума, пєрш возеш да мланде чот кылмен гын – шурно.

6 январь – Кугу Илыш Шочын ден Кугые‰ым жаплыме кече. Нунын дене пырля тыгак Пиямбарым, Вольык Ильяным, Йомше‰ерым – пєръе‰ сынан юмо-влакым жаплыман.

Пєръе‰ кече.

Тиде кечын игече могай, декабрь тугай лиеш. Кава шўдыран гын, вольык єрча, емыж ума. Пєрш возеш гын – шурно.