Калык календарь 30 июль - 5 август

Кече арня мучко Рак тўшкашўдырыштє лиеш. Тылзе тоштемеш.

30 июль – Шурнысавыш кече. Кукшо волгенче шурным шуара да шудым рўда‰да. Калык ой почеш, тиде кечын Вўд Онын ик ўдыржє шочын. Но тудет, ачаже пелен илен шерже теммеке, мландышке шылын куржын. Тидлан кєра Вўд Он тиде кечын моткоч шыдешка да кавам волгалтара.

Шыже могай лийшашым эскерыме кече.

30, 31 июль да 1 август могай лийыт, шыже тугай лиеш.

31 июль – Мончаш пурымо кече. Тиде кечын у выньык дене мончаш пурыман. По‰го ден емыжым погымо кече.

1 август – Нєрє кече. Нєрє кечын нєрта гын, шыже ночко лиеш. Тиде кече гыч шыже паша тў‰алеш. Пормо-влак тиде кечын пытартыш гана пурыт.

Нєрє кечын йўр йўреш гын, вес ийлан уржа ума. Шопке гыч мамыкше йога гын, шопкево‰гым погаш каяш лиеш.

2 август – Ильян кече (Ке‰еж Ильян). Кече шыже могырко савырна – эн кўчык йўд ден шыжым кече ден йўд иктєр лийме пагыт-влак кокласе кече, астрономический ке‰ежын рўдыжє. Тиде кече деч вара э‰ер ден ерлаште йўштылаш ок лий. Ир янлык ден кайык-влакын эрыкыште йомартле пайремым пайремлат, тидлан кєра нунын корнышкышт логалаш лўдыкшє. Сандене тиде кечын пасу пашам ыштыман огыл. Ожно тиде кечын кўтўмат кўтен огытыл. Ильян кече деч вара шы‰а-влак пурыштмыштым чарнат. Омарта-влак ончымо, мўйым кўзаш тў‰алме кече.

Ильян – Кугу Илыш Шочын Юмо, Илыш Он (Кўсє Юмо манашат лиеш). Тудо уло чонанлан оза улеш, чондымо материй гыч илышым ыштен да чоным пуэн шога. Пўрышым (индо-арий-влакын шнуй книгаштышт - «Ригведыште» – Пуруша, «Пур» шомакше пєръе‰ым ончыкта, шнуй книга почеш, уло сандалык тудын капше гыч шочын) уло сандалыкын (чонан да чондымо) юмыжо улеш гын, Ильян (Иль шомак акрет марий йылмыште илыш ден кавам ончыктен) – уло чонанын, Мер Юмо (ожныжым Юмо, вес лўмжє - Кугые‰) – айдеме тукымын. О‰ай, но тў‰ юмо-влакын лўмышт снскритлат (акрет индо-арий-влакын йылмышт) марлат икгайрак йо‰га. Пуруша – Пўрышє, Митра-Ями (парфян-влак Митрам «Михр» маныныт, бактриец-влак – «Миуро», марий «мер» да руш «мир» шомак-влакат тиде юмын лўмжє гыч шочыныт) – Мер Юмо. Ригведысе Варуна гына марий йўлаште Ильян але Илыш Шочын улеш. Но тиде тыгак лийшаш, вет ме финн-угор улына (рашрак лияш гы, финн-угор-влак шкеныштым саам, суоми, коми манше тиште-влак да шкеныштым арий, марий манше тиште-влак ушнымеке шочыныт, тидымак шкенам «шемер» манме шомак пе‰гыдемда – шем + ар але мар), а ильян – финн-угор юмо. Финн да карел йылмылаште «иль» кава лиеш. Тыште «Калевала» гыч Ильматар ден Ильмариненым шарналташ уто огыл. марлаш кусараш гын, нуно каван але юмын эргыж ден ўдыржє лийыт. Но марийлан эн лишыл эрзя калыкын Пурьгине-паз юмыштым шотыш налына гын, йўлана индо-арий-влакын йўлаштлан эше лишылрак лиеш. Марла «кава», «йўр» да моло шомак-влак санскрит мут-влаклан лишыл улмашат кугезына-влак коклаште ожсо келге кыл лийме нерген ойла.

Конешне марий йўла ден кызытсе Сирий олмышто илыше угаритян-влакын йўлашт денат икгайлык уло (тў‰ юмышт Илу лийын, Илун йєратыме эргыже – Йамму), но тидын нерген эше нигє шымлен огыл, манаш лиеш.

Ильян кече йўрым конда. Тиде кечын Ке‰еж ден Теле кучедалыт. Ильян кече марте пыл-влак мардеж почеш ийыт, Ильян кече деч вара – мардеж ваштареш.

3 август – Тып кече. Тиде кечын идымыште арулыкым пуртыман. Но тиде пашам тып ыштыман. Олмам погаш тў‰алме кече.

4 август – Кугу лупс. Кўдырчє кече. Тиде кечын вочшо лупс, 7 июнь – Мўй лупс вочмо кечын вочшо лупс семынак, игече, тўрлє грибок-влак шарлымылан кєра шикаранрак таман лиеш да чўчкыдын лектышым локтен кертеш. Ке‰еж мучасе лупс вольыкымат черландарен кертеш. Тыгай лупс йытыным куштышо-влаклан кугу э‰гекым ыштен кертеш – вынер чашт ошо ок лий. Пасушто тиде кечынат пашам ыштыман огыл – волгенче перен кертеш. Тиде кечын чодыраште тўрлє емыжым – йошкаршоптырым да шемшоптырым погыман.

5 август - Уржа-сорла кече. 3 кече каныме деч вара уэшын, эрдене эрок, уржа-сорла пашаш лекман да кас марте тўредман. Тидлан кєра тиде кечым тыгак Малыдыме кече маныт. Полан ден э‰ыжым погымо кече.