Калык календарь 3-9 сентябрь

Калык календарь

Кече арня мучко Лев тўшкашўдырыштє лиеш. 9 сентябрьыште у тылзе шочеш.

3 сентябрь – Йытыным тўредме кече. Тиде кечын йытыным тўредаш лекман.

Олмам погымо кече.

Йытын тўредме кечын кава яндар да кече ояр гын, эше ныл арня тыгай чевер кече шога.

Тиде кечын нарциссым шындыман. Тыгак шинчаланшудым ўдаш тў‰алман (1 октябрь марте ўдаш лиеш).

4 сентябрь – Идымым оролымо кече. Калык ой почеш, тиде кечын идымышке таргылтыш толеш да кылта-влакым ик вер гыч вес верышке кышка. Сандене оза-влаклан, таргылтыш осалым ынже ыште манын, кечыгут да йўдвошт идымым оролыман. Тидын годым вургемым савырен чийыман, вуеш шовычым (солыкым) пўтырыман, а кидыш тулвондым кучыман. Тулвондо дене идым йыр корен лекман да шып шинчыман. Тыге ыштет гын, таргылтыш идымыш пурен ок керт.

Тошто марий-влак ойлымо почеш, таргылтышыш лўмдыде тойымо аза-влак савырнат. Вет йочалан лўмым от пу гын, тудо айдеме тукым коклашке ок логал, вес тўняште янлык коклаштат шке вержым ок му. Тидлан кєра чонжо чодыра ден ял коклаште коштеш.

Кызыт таргылтыш чодырасе илышым эскерыше шўлышланат шотлалтеш. Но ожно чодырасе илышым Чодыра Он (Чодыра оза, Кожла Он) ден Чодыра Ава (Кожла Ава) эскерымылан ўшаненыт. Эрзя-влак нуным, марий-влак семынак, Вирь-атя да Вирь-ава маныт. Вирь мут, марлаш кусараш гын, чодыра лиеш. Илен толын, Чодыра Он ден Таргылтыш иктыш ушненыт, манын кертына. Но нуным ойырыман да пулаштарыман огыл. Таргылтыш єрт-влак радамыш пурышо шўлыш улеш гын, Чодыра Он – Кўсє Юмын (Пўртўс Юмын, Кугу Илыш Шочын Юмын) вес, рашрак лияш гын, посна лўмжє.

5 сентябрь – Пєчыж кече. Тиде кечылан куплаште пєчыж кўеш.

Пєчыжын вес лўмжє-влак – вияшпєчыж, изивєчыж, шерывєчыж да пўнчывєчыж.

Турня-влакым эскерыме кече. Нуно шокшо элыш чо‰ештен каят гын, теле вашке толеш. Турня кашта ўлычын чо‰ешта гын, телым кугу йўштє ок лий. Турня-влак писын да шып чо‰ештат гын, вашке игече пужла.

Покшым вочмо кече. Тиде кечын Покшым кува ден Покшым кугыза пєчыж кочкаш толыт.

Тиде кечын уржам ўдаш ойєрє – лектыш уда лиеш.

6 сентябрь – Тымык кече. Тиде кечын Мардеж Он ден Мардеж Ава деч, йытын нєшмє ынже шалане манын, тымык игечым йодман.

Йўр йўреш гын, шыже кукшо лиеш да вес ийлан лектыш куандара.

7 сентябрь – Лышташ велме кече. Тиде кечын лышташ кугун велаш тў‰алеш.

По‰гым погымо кече. Тиде кечылан кожлаште по‰го ятыр лиеш, сандене тудым погаш лекман. Тыгак по‰го гыч тўрлє кочкышым ыштен кочман.

Кожлаште по‰го шуко гын, телым кужу жап йўштє лиеш.

Шўльым тўредме кече. Ик ой почеш, шўльым тиде кечын тўредаш тў‰алман. Вес ой почеш – 8 сентябрьыште. Шўльым могай кечын тўредаш лекшашым арня кечым ончен рашемдыман. Мутлан, марий-влак шуматкечын (кукшо кечын) нимогай кугу пашам огыт тў‰ал. Кушкыжмо ден вўргечат у пашам тў‰алаш келшен огыт тол.

8 сентябрь – Шўльым тўредме кече. Тиде кечын шўльым тўредаш тў‰алман да шўльє гыч ыштыме тўрлє сийым кочман.

Эр йўштє лиеш гын, теле эр толеш да йўштє лиеш. Тиде кечылан куэ ден тумо лышташ-влак велын огыт пыте гын, теле йўштє лиеш.

9 сентябрь - Полан погымо кече. Тиде кечын поланым погыман да тушечын ыштыме тўрлє кочкышым кочман. Ик полан орлайым пєрт леведыш йымалан сакыман.

Полан шуко гын, теле йӱштӧ лиеш. Чодыраште полан шуко гын, шыже йўран лиеш.