Калык календарь 29 октябрь - 4 ноябрь

Кече 29 октябрь марте ™дыр тўшкашўдырыштє лиеш, 30 октябрьыште Виса тўшкашўдырыш кусна. Тылзе тоштемеш.

29 октябрь – Капка орол кече. Калык ой почеш, кажне оралтым капка орол але капка орол-влак аралат. Оралте ден урем кокла (тыгак пєрт ден пєртончыл, пєртончыл ден оралте да моло кокла-влак) кок сандалык коклалан шотлалтыт, сандене тушто айдемым тўрлє осал вучен кертеш. Тидлан кєра капкаште але капка ме‰гыште, вуйжо уло гын, вуйыштыжо посна серлагышым вера‰дыман. Мутлан, калык ой почеш, Моско олан (Маска Ава олан) капкаштыже серлагыш семын маска коваште кечен. Серлагыш семын иктаж пўсє арверым вера‰даш лиеш: сорлам, шорвондо пўйым, савам, пудам але имым. Пече рож воктене серлагыш семын иман кушкыл-влакым шындыман.

Вургемым почкымо кече. Тиде кечын, уремыш луктын, теле вургемым почкыман.

Капка орол кечын шўдыр-влак да тылзе яндар улыт гын, игече сай лиеш, вудака улыт гын – йўр йўреш але лум лумеш. Кече пыл-влак коклаште иеш гын, игече пужла. Кайык-влак шокшо элыш тиде кече марте чо‰ештен каен огытыл гын, теле леве лиеш. Комбо пел йолжо дене шога гын, кылмыкта. Йўдвел мардеж пуа гын, йўр ок йўр. Корак эре нерже ден мардеж ваштареш шинча. Мландым тўтыра авалта гын, лывырта.

30 октябрь – Орва кудалтыме кече. Тиде кечын оравам орва шўдыр гыч лукман да поген шогалтыман. Тылеч ончыч тудым пєрдыктен ончыман. Орава-влак огыт кочыртате гын, вес ийлан лектыш сай лиеш.

31 октябрь – Шоган кече. Тиде кечын, эм лийже манын, шоганым кочман.

Еш суапым йодмо кече. Тиде кечын Кудыводыж, Мер Юмо, Шочын Ава да Шочын Ача деч еш суапым йодман.

Кол кучымо кече. Тиде йўдым, пушыш шинчын, э‰ерлаште корсака (острога) дене колым кучыман. Но йогынлан тореш кийыше коллан логалман огыл. Йогынлан тореш кийыше нужгол семын айдемылан Йомше‰ер (Кўсє Юмын вўдысє сынже, Вўд Онланат шотлаш лиеш) конча. А перкелык лач тудын дечын кугун шога.Руш йомакыште Емеля лач нужгол сынан Йомшенгерым куча. Вяйнямёйнен тиде нужголын вуйжо гыч икымше кюслем - кантелем ыштен.

Тылзе вудака гын, йўр ден лумым вучыман.

1 ноябрь – Шыжым ужатыме да телым вашлийме кече. Телым вашлийме годым чыве шылым кочман.

Вўта озам жаплыме кече. Тидым от ыште гын, Вўта оза тўрлє экшыкым ыштен кертеш. А вет вольыкын тазалыкше тудын дечын кугун шога. Вўта оза имне-ушкалым, шорыкым сайын эскерыже манын, вўташке мўян пучышым шындыман да олымыш уржа кинде шултышым пыштыман. Коклан Вўта озалан вольыкын тўсшє ок келше. Тиде рашемеш гын, тудым ужален, вес тўсаным налман.

Шурма‰ше кече. Кумшо ой почеш (моло ой почеш 28 сентябрьыште але 14 октябрьыште палемдыман), Шурма‰ше кечым тиде кечын палемдыман. Вет Шурма‰ше кече сынан Самайн пайрем (Хэллоуин) лач тиде кечын палемдалтеш.

Тиде кече йўштє да лум лумеш гын, шошо вараш толеш да йўштє лиеш, леве гын – леве. Игече лавыран гын, кылмыктымешке эше ныл арня эрта. Лум вочмо деч ончыч мланде кылмен гын, лектыш сай лиеш.

2 ноябрь – Печым олмыктымо кече. Тиде кечын печым олмыктыман.

Пире толмо кече. Тиде кечын илем-влак воктеке пире-влак толыт.

Пирыш савырныме кече. Уста-влак тиде кечын пирышке савырнат да пасула мучко кудалыштыт. Саам-влакын онае‰ышт-влак (нойд-влак) пирыш кеч-могай е‰ым савырен кертыт улмаш. Тыгай е‰, конешне, айдеме сынанак кодеш, но пире гай виян да писе лиеш. Нойд-влак тыгай пашам кочкаш уке жапыште ыштеныт. Тыге жаплан пирыш савырныше е‰-влак пире семын тўрлє кочкышым муын да шошо марте илен лектын кертыныт. Сар годым немыч-влак икмыняр саам нойдым кученыт да юзо пашалан туныкташ йодыныт. Нуно тореш лийыныт, ятыр орландарымым чытеныт, но шинчымашышт дене пєлалтын огытыл – орланенак коленыт. Тиде кечын шочшо е‰ым Пире Ава арала.

Пире-влак ял воктене урмыжыт гын, теле йўштє да ке‰еж лектышлан уда лиеш. Пєрш возеш гын, мардеж ок лий.

3 ноябрь – Кырпак лум кече. Кырпак лум утларакшым лач тиде кечын возеш.

Кырпак лум кечын лум ночко мландыш возеш гын, вес ийлан лектыш сай лиеш. Йўдым вочшо лум пуше‰ге парчаште кодеш гын, мландыштат ок шуло. Игече ояр да умыр гын, вашке кылмыкта.

4 ноябрь - ™дырамаш серлагыш кече. Тиде кечын ўдырамаш-влаклан Илыш Шочын Ава ден Юмын Авам жаплыман да суапан еш илышым йодман. ™дыр-влаклан – сай качым. Качышт уке гын, эрдене эрок кынелман да куэрлашке кайыман. Тушто пєрша‰ше лышташым муман да воштончышыш ончымыла ончалман.

Пєртйымалым кєрдмє кече. Пєртйымалне пакчасаска сайын аралалтше манын, лўмегож шикш кєрден лекман.

™дырамаш серлагыш кече могай, теле тугай. Йўр йўреш гын, вашке теле толеш. Тиде кечын мужыра‰ше-влак пиалан лийыт.