Калык календарь 29 апрель - 5 май

Калык календарь 29 апрель - 5 май

29 апрель – Тулшӱдыр чӱкталтме кече. Калык ой почеш, тиде кечын Тулшӱдыр чӱкталтеш. Тиде кече гыч мланде ӱмбачынат, йымачынат ыра, а лум ӱмбачынат, йымачынат шула. Тулшӱдырлан кугезына-влак, очыни, Антарес шӱдырым шотленыт. Кызыт тудет май мучаш гыч кояш тӱҥалеш, но ожно ончычрак кояш тӱҥалын, а кадем жапыште шошым кече ден йӱд иктӧр лийме жапыште ылыжын.

Пакча пашам ыштыме кече. Тиде кечын пакчаште тӱрлӧ пашам ыштыман да Мланде Ава деч кушкылым сайын кушташ, Покшым кува ден Покшым кугыза деч пакчасаскам аралаш йодман. Нєлпє пеледеш гын, шемшыдаҥым ӱдаш лекман.

30 апрель – Мӱкш Ава ден Мӱкш Оным, тыгак Мӱкш Шочын, Мӱкш Пӱрышӧ, Мӱкш Перке, Мӱкш Пиямбар, Мӱкш Сакче, Мӱкш Саус, Шыште Корно Палластарыше, Мӱкш Казначей, Саска Пӱрышӧ, Пу ӧрт, Мӧкш Переста юмо-влакым жаплыме кече. Кугезына-влак мўй перкым лач нунын дечын йодыныт.

1 май – Илыш Шочын Авам да Юмынӱдырым жаплыме кече. Тиде кечын Кугу Илыш Шочын Авам жаплыман да пакчасаскам сайын кушташ йодман. Тиде кечын йошкар реве ден кешырым шындаш тыршыман. Тылеч ончыч нєшмым вынем але памаш вӱд дене нӧртыман. Тылеч вара вынемыш але памашыш ший але вӱргене оксам шолыман. Тидын годым Йомшеҥер ден Вӱд Авам, Вичеӱдырым жаплыман. Вет лектыш могай лийшаш нунын дечат кугун шога. Южо вере ожно памашке шындышаш нӧшмым нєрташ кум эр почела коштыныт.

Тиде кечынат кастене эҥер да ерла серлаште тулым ылыжтыман, игече леве шога гын, вӱдеш пурыман, Илыш Шочын Авам, Вӱд Авам, Юмынӱдырым, Вичеӱдырым да Йомшеҥерым жаплыман, шошым кондымыштлан тауштыман. Тыгак тӱрлӧ мурым мурыман да семӱзгарым шоктыман.

Куку кужу жап мура гын, шокшо лиеш. Йӱр йӱреш гын, моторрак лияшлан, шӱргым мушман, ӱп сайын кушшо манын, вуйым нӧртыман. Тиде кечын нӧлпӧ, шертне, эҥыжвондо кычкым колтышаш улыт. Игече шокшо гын, майын кокымшо пелыже йӱштӧ лиеш, йӱштӧ гын – шокшо. Ломбо ужарген гын, пареҥгым шындаш лиеш. Йӱр йӱреш гын, уржа ума.

2 май – Илыш Шочын Авалан у вургемым чиктыме кече. Тиде кечын нур-олыкышко вынерым лукман да шалатен пыштыман, тушко мелнам, пӱтынь киндым але когыльым пыштыман. Калык ой почеш, тыге ыштет гын, йытын ден кыне умат. Тиде кечын тыгак чийыме вургемым пушеҥге укшеш сакыман але шаршудыш пыштыман. Тыге вургем гоч айдемын капышкыже ужар шудын да Ош Кечын вийышт пурат.

Чумыр ончалмаште, 25 апрель гыч 2 май марте Шошо Ильяным – Кугу Илыш шочын ден Илыш Шочын Аван шошымсо сыныштым жаплыман. 3 май гыч Мер Юмым, Кугыеҥым да кугезына-влак жаплыме жап тӱҥалеш.

Игече йӱран гын, июнь ояр да кукшо лиеш. Мераҥ-влак але мартеат ужгаштым вашталтен огытыл гын, йӱштӧ лиеш. Игече шокшо гын, май мучаште йӱштӧ лиеш. Пыл-влак каваште писын ийыт гын, лишыл кечылаште йӱр ок йӱр. Кайыклудо-влак пыжашыштым вӱд воктене оптат гын, кеҥеж кукшо лиеш, вӱд деч тораште гын – ночко. Кас ӱжара шӧртньӧ тӱсан да игече умыр гын, игече чевер лиеш.

3 май – Мер Юмым, Кугыеҥым да кугезына-влакым жаплыме кече. Тиде кече гыч еш кумалтыш-влакым эртараш сай жап. Кажне тукым посна Кереметыштыже (эрвел марий-влак Кереметым тукымым аралыше вийлан шотлат) кумалын кертеш. Тидым тошто тылзын ыштыман. Ош Кугу Юмылан (Кугу Илыш Шочынлан) у тылзе годым надырым пуыман. Сандене еш кумалтышым эртараш 6 майым вучыман.

Кож пӱгыльмӧ шуко гын, шурно ума, рож умымым пӱнчӧ пӱгыльмӧ рашемда. Мо ончычрак нӧлталалтеш - уржа але шудо, тудо ума.

4 май – Ломбым эскерыме кече.

Вувер-влак коштмо кече. Калык ой почеш, тиде кечын кас велчын вувер да моло екысуко, мужо-влак толыт да вольыклан эҥгекым ышташ тыршат. Айдемыланат тӱрлӧ осалым ыштен кертыт. Тыгай ынже лий манын, Мер Юмо, Кугыеҥ, Пиямбар, Йомшеҥер, Вичеӱдыр деч, тыгак Вольык Иьян деч серлагаш йодман. Осал ял воктеке толын ынже керт манын, ӱдыр-влаклан ломбо, олмапу але моло пушеҥге йыр пӧрдын куштыман да мурым мурыман. Тыге ыштет гын, ял йырым-йыр шинчаш койдымо пу, вӱргене да кӱртньӧ пече-влак дене печылалтеш да осал яр кӧргышкӧ пурен ок керт.

Ломбо пеледаш тӱҥалын гын, кеҥеж шокшо лиеш. Ломбо мыняр эр пеледеш, кеҥеж тунаре шокшо лиеш. Ломбышто пеледыш шуко гын, кеҥеж йӱран лиеш. Икымше кӱдырчӧ кугун кӱдырта гын, шурно ума.

5 май – Шоганым шындыме кече. Тиде кечын шоганым шындыман. Тиде кечынак олмапу, ваштар, локама кычкым колтышаш улыт. Вувер ден тӱрлӧ екысуко-влак тиде кечынат осалым ышташ тыршен коштыт. Сандене ӱдыр-влаклан адакат пушеҥге йыр пӧрдын модман. Калык ой почеш, тиде кечын вуверан да пӱчкедыш кува-влак чодыраште, иктаж аланыште погынат да, шудыш вынерым шарен, чара могырын мурен-куштат. Но тиде йӱла 2 майысе йӱлам ушештара. Тугеже чодыра аланыште вувер ден пӱчкедыш кува-влак огыл, а уста-влак ожсо йӱлам шуктат да пӱртӱс юмо – Илыш Шочын Ава ден Юмынӱдыр деч вийым йодыт. Сандене азам ыштен кертдыме ӱдырамаш-влак нунын деке ушнаш тыршеныт. Тылеч вара нунын икшывышт шочеш, малдат. Манеш-манешым колыштат гын, тыгай йӱла деч вара вуверан аза шочеш манше-влакат улыт. Но манеш-манешын капка меҥгыжат уке манеш... Икте раш – тиде кечын шкетын чодыраште кошташ лӱдыкшӧ. Шкет рвезе але пӧръеҥ-влак, вувер кува да тӱрлӧ екысуко-влак кидышке логалын, вуйыштым йомдарен кертыт маныт. Тиде тӱрыснек чын шомак... Чодыраште чара могыран мотор ӱдыр-влакым ужын, кажне рвезын, эсогыл ватан пӧръеҥынат, вуйжо йомеш...

Тылзе вашке нӧлтеш гын, эрдене кылмыкта. Тылзе тошто гын, ӱдаш вашкаш ок кӱл. Кӱдырчӧ кӱдырта гын, лектыш сай лиеш. Эр чевер да ояр гын, шошо ага пашам тӱҥалаш лиеш. Йӱдым кылмыкта гын, эше нылле эр йӱштӧ лиеш.