Калык календарь 24-31 декабрь

Калык календарь 24-31 декабрь

Кече арня мучко Пикшызе тўшкашўдырыштӧ лиеш. Тылзе иземеш.

24 декабрь – Вувер-влак чо‰ештылме кече. Тиде кечын вувер да локтызо-влак пасу ден уремла мучко чо‰ештыл коштыт, ўштервоштырышт дене ўштын пургыжтат. Сандене уремышке амал деч посна лекман огыл да малаш ончычрак вочман. Вувер-влак деч утлаш манын, тулым ылыжтыман да кечым вашкерак нєлташ йодман. Вес ой почеш, тиде Йўштє, кече кужемаш тў‰алмым шижын, орадылана да пєртышко кылмыкташ пураш тырша. Кеч-мо гынат, осал ынже пуро манын, лондемышке, пўсыж дене омсашкыла, товарым пыштыман. Черле е‰-влаклан тиде кечын корнывожыш шогалман да мардеж дене ломыжым шалатен колтыман – мардеж черыштым налын кая. Каче-влаклан йєратыме ўдырыштым савыраш йєнан кече. Тидым ышташ кастене уремыш лекман да шикш ваштареш шогалын юлыман.

Кастене корак-влак, верым муде, чо‰ештылыт гын, поран лектеш. Ур-влак ик рожышко тўшка дене чумыргат гын, йўштє лиеш.

Шўдыр ончен (астрономический) у ий водо. Ожсо йўла почеш, Шорыкйол, Шочьйол але Шортйол пура – тиде йўд деч вара кече, пычкемыш дене кучедалмаште се‰ымеке, кужемаш тў‰алеш.

25 декабрь – Кече савырнымаш. Кече кужемаш тў‰алеш, а игече – йўштемда (19 январь – Вўд модмо кече марте). Маска вынемыштыже савырнен возеш.

Мер Юмо шочмо кече. Акрет жапыште тыгак Кўсє Юмо але Кугу Илыш Шочын шочмо кечылан шотлалтын. Мер мутшо йылмышкына индо- арий-влак деч пурен, марлаш кусараш гын, «келшымаш» лиеш. Мер Юмо – марий калыкын кугезыже да икымше кугыжаже, тудак Кугые‰ улеш. Шўдыр ончен, У ий тў‰алеш. Марий У ий.

Тиде кечын пашам ыштыман огыл. Мардежым эскерыман: тўрлє могырчын пуа гын, идалык лектышан лиеш. Юлымо кече. Тиде эрдене озавате омса са‰га йыкышке сорлам керылшаш, а сурт оза – лондем йыкышке товарым (21 февраль - Сорла кече марте кечышаш улыт). Нине тарман-влак суртым осал деч аралат. Сад-пакчаште пуше‰ге-влакым рўзыман. Эрдене нєлтшє кечым вашлийман, кастене Кече Юмо ден Мер Юмо-влак лўмеш тулым олтыман.

Пєрткайык-влак пуным погат гын, чатлама йўштє лиеш. Мардеж кушечынла пуа, 22 март (Турий-влакым вашлийме кече) марте утларакшым тушечынла пуаш тў‰алеш.

26 декабрь – Игечым эскерыме кече. Тиде кече гыч 12 кече игечым эскерыман, кажне кече посна тылзылан игечым рашемда. Тиде кечын вувер-влак (але пургыж ден мардеж-влак) погынат да кечым кузе йўкшыкштараш ка‰ашат. Уда мутым ойлаш ок лий – вувер кава гыч вуйышко волен возын кертеш. Оралтыште выньык ден ўштервоштырым кодыман огыл – вувер-влак шолышт каят да уремым пургыжтат.

27 декабрь – Кўлдымаш-влак пєрт йыр пєрдмє кече. Калык ой почеш, тиде кечын тўрлє осал шўлыш, екысуко да кўлдымаш-влак пєрт йыр пєрдыт да е‰-влакым лўдыкташ тыршат. Но сай сурт оза-влакым тудо садак лўдыктен ок керт. Тиде кече февраль могай лийшашым рашемда.

Игече йўштє шога гын, кече шокшо лиеш. Игече мардежан да лум лумеш гын, лектыш сай лиеш. Игече кече мучкылан икмыняр гана вашталтеш гын, телым лывырта.

28 декабрь – Кечыйолым ырыктыме кече. Тиде кечын Кече Ава мландышке икшывыже-влакым колта. Но нунышт эше виянжак огытыл, сандене кечыйолым ырыкташ манын, эрдене оралтышке шокшо шолгымым лукман да лумыш кудалтыман.

Тиде кечын игече могай, март тугай лиеш. Пєрш возеш гын, шўльє ума. Пасушто лум шыма гын, лектыш уда лиеш.

29 декабрь – Пєрш ден лумым эскерыме кече.

Тиде кечын игече могай, апрель тугай лиеш. Эрдене йўштє гын, Вўд модмо кече (19 январь) марте йўштє лиеш. Пєрш возын гын, лывырта. Лум пече воктенак кия гын, лектыш уда лиеш, коклаштышт вер кодын гын – сай лиеш.

30 декабрь – Тул Ава ден Тул Водыжым жаплыме кече. Тулым ко‰гаште виянрак олтыман да Тул Ава ден Тул Водыжлан шолыман – шошым вашкерак кондаш йодман.

Тиде кечын игече могай, май тугай лиеш. Пєрш возеш гын, игече леве лиеш. Поран лектеш гын, ке‰ежым мўкш еш арта.

31 декабрь – Вольык Иляным жаплыме кече. Тиде кечын Вольык Илян деч юто ден вольыкым саклаш да аралаш йодман, шылым шолтыман. Уремыште тулым олтен мужедме кече. Тулотышко лумым шолымеке, тудо писын йєра гын, игече чевер шогаш тў‰алеш, кужу жап э‰ын кия гын, поранан да йўштє лиеш.

Тиде кечын игече могай, июнь тугай лиеш.