Калык календарь 23-29 июль

Калык календарь 23-29 июль

Кече арня мучко Рак тўшкашўдырыштє лиеш. 27 июль – тичмаш тылзе.

23 июль – Кўдырчым колыштмо кече. Тиде кечын Кўдырчє Юмо ден Волгенче Юмым жаплыман да кўдырчым колыштман. Тудет пич йўк дене кўдырта гын, изи йўр йўреш, шергылтарен кўдырта гын, кугу йўр лиеш.

Вўдлашка кече – тиде кечылан ер-влакым вўдлашка налеш.

24 июль – Шоктешўдырым (Лудо пыжашым) эскерыме кече. Тудет яндар коеш гын, уржа-сорла тургым сайын эрта. Шоктешўдырым эскерыман гын,

тугеже Илыш Шочын Ава, Юмын Авам да Юмынўдырым жаплыман. Кўдырчым тиде кечынат колыштман.

25 июль – Кугу лупс. Тиде кече гыч лупс кугун возаш тў‰алеш. Тиде кечын тўрлє эмшудым погыман. Шинчам эмлыше шудо-влак гын поснак виян лийыт.

Эр лупс дене чурийвылышым мушман – тудет тўрлє шинча чер деч эмла да шинчавочмым шєра. Тиде лупс шудым погышо-влаклан гына экшыкым ышта – солымым нєрта.

Эрдене лупс кугун возеш гын, игече ояр лиеш. Йєршын ок воч гын, йўр йўреш.

26 июль – Шурно Перкем жаплыме кече. Тиде кечын эрдене, тўредаш лекме деч ончыч, Шурно Перкем жаплыман.

Игече ояр гын, шыже ояр лиеш. Кугу йўр йўреш гын, лектышым погаш ударак лиеш.

27 июль – Йўр йўраш да по‰го кушкаш тў‰алме кече. Тиде кече гыч умбакыже йўр чўчкыдынрак йўреш да по‰го-влак кушкаш тў‰алыт. Шырт кече. Тиде кечын шырт-влакым (шырт - аш єрт – поро чон але шўлыш) - кугезе-влакым жаплыман. Тиде кечын кугураклан суртышто лияш тыршыман. Ожно марий-влак Керемет-влакым (южо вере Керемеч маныт) огыл, а Шырт-влакым жаплен иленыт. Кереметым марий-влак булгар-влак дечын кўсынленыт. Тиде тюрк шомак, марлаш кусараш гын, лач шырт лиеш. Мутлан, алтаец-влак шырт-влакым «кёрмёс» маныт, телеут-влак - «кюрмюш». Икманаш, арам огыл эрвел марий-влак Керемет кумалтышым лач тиде жапыште эртарат (тений 28 июль гыч 10 август марте эртарыман). Пошкырт кундемыште эн чот Султан тєра керемет жаплалтеш.

Лўмыштыжє чуваш-влакын тў‰ – «Султи-тура» («Тура-тала») юмыштын лўмжє раш коеш. Угарман кундемыште марий-влак Султан тєра семын Суртаным жаплат. Тыштат чуваш йўла дене кыл раш палдырна. Вет «Султи-тура» пелен тўрлє «суратакан-влак» - полышкалышыже-влак улыт. Мутлан, «Чун суратакан тура» – чоным пуышо юмо але тєра, «Сурт суратакан тура» – Сурт юмо але тєра. Икманаш, йўлаштына булгар влияний пеш кугу. Но Шырт-влакым жаплымаш мондалтын гынат, Кугураклан кумалмаш (мутлан, Чумбылатым уштымаш) мондалтын огыл, а тудет саде шыртетак – кугезын чонжо улеш, манаш лиеш. О‰ай: руш «чёрт» мут лач марий шырт шомак гыч шочын. Амалже тыгай: марий-влакын кугезыштын чонышт (шырт-влак) рушлан осал лийыныт, тидын годым нуным чур-влак («шырт» ден «чур» мут-влак коклашке ик вож раш шижылтеш, марий йылмыште «т» букваже ожно шуко чотым ончыктен кертын) араленыт. Тыгаяк сўретым марий да татар-влак коклаште ужына: татар-влакын поро «ийешт-влак» марийлан осал ияшке савырненыт.

28 июль – Ке‰еж рўдє. Тиде кечын кече моло кече деч ояррак волгалтара. Калык ой почеш, тиде кече ке‰ежын рўдыжлан шотлалтеш. Тугеже тиде кечын Кугу Илыш Шочын ден Илыш Шочын Авам жаплыман… Кугу пашам ыштыман огыл. Шурным тўредше-влаклан чўчкыдын тўрлє екысуко-влак – осал шўлыш-влак кончен кертыт. Кава шўтлымє кече. Тиде кечын чўчкыдын йўр йўрмылан кєра, кава шўтла маныт.

29 июль – Йўштє йўд. Тиде кече гыч йўдлан йўкшемдаш тў‰алеш. Шурным тўредаш лекме кече. Ик ой почеш, шурным 21 июньыштак тўредаш лекман, вес ой почеш – лач тиде кечын. Тиде кечын Кугу Илыш Шочын ден шурно перкем жаплыман. Тўредаш лекмеке, пасу тўрым тўредде кодыман (Кугу Илыш Шочын Юмын але Шурно перкен пондашыжлан шотлалтын), тиде пондашлан нигє логалын огыл, коклан, эсогыл, ўдырамаш-влак нуным

моторын пуненыт. Икымше кылтам кудышко намиен пыштыман. Тудо телым тўрлє чер деч эмлалташ полша. Тиде кече гыч кайык-влак шокшо элышке каяш шонаш тў‰алыт.

Игече тўтыран гын, по‰го ума.