Калык календарь 18 - 24июнь

Калык календарь

Кече 19 июнь марте Презе тўшкашўдырыштє лиеш, 20 июньышто Йыгыр тўшкашўдырышкє кусна. Тылзе кушкеш.

18 июнь – Омышудо кече. Мардежым эскерыме кече. Тиде кечын ужмо омо шукталтеш. Мардежым эскерыме кече семынак, мардежым эскерыман. Тиде кечын эн кўчык – Пєрткайык йўд-влак тў‰алыт. Нуно 26 июнь (Шемшыда‰ кече) марте шуйнат. Кечывалвел мардеж пуа гын, икияш ума, йўдвел-касвел мардеж пуа гын – ке‰еж ночко лиеш, эрвел мардеж пуа гын – тўрлє чер шарла.

19 июнь – Кўсє тў‰алтыш. Тиде кечын Кўсє Юмо лўмеш (пўртўс юмо) пайрем тў‰алеш. Ты жапыште шордо сынан Кўсє Юмым - пўртўс юмым (тудым кызыт Кугу Илыш Шочын манына) жаплыман, тудын дене пырля кавасе кугезына Кугые‰ым (Мер Юмым) да моло кугезына-влакым уштыман. Ожсо марий Кўсє пайремын кугезе-влакым уштымо дене кылдалтше ужашыжым кызытсе Семык вашталтен. Кўсє – кугезына-влакын мланде пашам ышташ тў‰алме деч ончычсо пайремыштак. Сомылымо кече. Тиде кечын пасум сомылаш тў‰алман. Вўдўдыр пайрем. Ты жапыште вўд гыч вўдўдыр-влак лектыт да сер воктене куштат. Нунын дечын поснак марлан лекдыме ўдыр ден изи

йоча-влаклан шекланыман. Нуно эртыше е‰ым пырля кушташ ўжыт да колымешкыже куштыктен кертыт. Вўдўдыр-влакым тыгак корнывожышто, пеледше олык ден аланлаште да шўгарла воктене ужаш лиеш. Но вўдўдыр-влакым олыкла ден аланлаште юлышо ўдырымаш да ўдыр-влак дене пулаштараш лиеш. Вет ты жапыште нуно лектыш сай лийже манын юлат – Вўд Ава ден Йомше‰ер деч шурным сайын кушташ йодыт. Икшыван ўдырамаш-влак памаш воктене кушшо пуше‰ге парчашке икшывыштын тошто вургемыштым сакен кодат. Тидым ыштет гын, нуно таза-эсен лийыт манылдат.

Тичмаш тылзе годым шўкшудым кўрман огыл – пайдаже ок лий, уэшын писын кушкеш.

20 июнь – Юмо Серлагыш кече. Тиде кечын вўдыштє лўдде йўштылаш лиеш. Молан манаш гын, вўд воктене, сорлам кучен, Юмо Серлагыш шинча. Серлагыш – Мер Юмын (Кугые‰ын) вес лўмжє. Икманаш, тиде кечын Мер Юмо мемнам чыла осал дечат поснак тўткын серлага – арала. Осал вўдўдыр айдеме деке лишемеш гын, сорлаж дене виклан тудын ўпшым пўчкеш. А вўдўдырын уло вийже – ўпыштыжє. Лектышан кече. Игече ояр гын, уржа ума. Йўр йўреш гын, лектыш ударак лиеш.

21 июнь – Кўдырчє-Волгенче Юмо шочмо кече. Южо вере Кўдырчє Юмо ден Волгенче Юмым изак-шоляклан шотлат. Тиде кече гыч кўдырчан йўр-влак чўчкыдын йўрыт. Лупсым эскерыме кече. Шошын пытартыш кечыже.

Кўдырчє эрдене кўдырта гын, шудым шўкта. Кугун кўдырта гын, игече кужу жаплан пужла. Лупс сайын возеш гын, йытын ума, моло лектышат сай лиеш.

22 июнь – Кўсє. Тиде кече гыч астрономический ке‰еж тў‰алеш. Шудым солаш тў‰алме кече – тиде кече гыч шудым солаш тў‰алаш лиеш. Кишке кече. Кишке – йўштын да телын символжо. Арам огыл тиде кечым ожно «Кишке кече» маныныт – вет ты жап гычын кече

кўчыкемаш тў‰алеш. Чын лияш гын, кече 25 июнь гыч кўчыкемеш. Астрономий вонча Кишке кечылан лач тиде кече шотлалтшаш.

23 июнь – Пўртўс палым эскерыме кече. Тиде кечын игече кенета жаплан келшыдымын вашталтеш гын, кугу вашталтыш лиеш. Калык ой почеш, тиде кечын мландўмбалне тўрлє єрт ден шўлыш-влак коштыт. Тидлан єршаш уке – теле-шошо, шошо-ке‰еж, ке‰еж-шыже, шыже-теле кыдалне (солнцестояний ден равноденствий-влак) кок тўня коклаште омса почылтеш да мемнан деке кугезына-влакын чонышт унала

толыт. Мончаш пурымо але йўштылмє кече. Тиде кечын мончаш пурыман але вўдыштє йўштылман. Тиде йўдым поснак эмле да пайдале вожым, шудым але кладтым кычалман. Но, калык ой почеш, нуным чара могырын кычалше е‰ веле муын кертеш.

24 июнь – Пўрышє коштмо кече. Тиде кечын шудо ден лышташ-влакым кўраш ок лий. Вет, калык ой почеш, пасула ден олыклаште Пўрышє Юмо коштеш да е‰-влаклан пўрымашым шалата. Кє пўртўсым локта – кугу э‰гекыш логалеш. Вес ой почеш, мланде мучко Пўрышє огыл, а Кўсє Юмо коштеш да кушкыл ден чонаным эскера. Поро е‰-влаклан порым ышта, - осал е‰-влакым – шекландара.