Калык календарь 17-23 декабрь

17 декабрь - Ӱдырамаш кече – кас ден йўд волгыдемме кече, тидлан кєра кече кужеммыла чучеш. Тиде кечын Йўштє кугыза шўлышыж дене окналаште тўрым тўрлен коштеш. Уремышке йўдым амал деч посна лекман огыл – Йўштє кугыза саташтарен да кылмыктен кертеш.

Кас ўжара йошкарге гын, игече ояр лиеш. Игече леве шога гын, йытын сайын кушкеш.

18 декабрь – Йўштє вийым налме кече. Йўштє кугыза кычкыралеш гын, лум лумеш, йолжо дене тошкалеш гын, чодыра гўжла. Тиде кечын чодыра ден пасушко кошташ тыршыман огыл – Йўштє кугыза саташтарен да кылмыктен кертеш. Тыгак ыштыме паша ушнен ок тол. Имне оза-влаклан вурседылаш ок лий – э‰гек лиеш.

Ур-влак пуше‰ге гыч мландыш волат гын, лывырта. Єрш мура гын, лум лумеш, пургыж лектеш. Тиде кечын сєрасаш мийыше-влак пиалан лийыт.

19 декабрь – Теле Миколо кече. Миколо Юмо ик могырчын марий Юмын Он, Кугу Илыш Шочын, Илыш Шочын Ача, Кўсє Юмылан лишыл. Рашрак лияш гын, нине – ик юмынак тўрлє лўмжє-влак. Вес могырчын – Мер Юмылан, Кугые‰лан але Мер Кугые‰лан. Сандене тиде кечын Кугу Илыш шочын ден Мер Юмым жаплыман. Тиде кечын йолташ-влак да та‰ дене кылым пе‰гыдемдаш тыршыман. Миколо Юмым южо вере чимарий-влакат лач тиде лўм дене жаплат, сандене калык календарьыште лўмжым она вашталте. Англичан йылмыш кусараш гын, Миколо шнуй, але юзо Миколо - Санта Клаус лиеш. Миколо Юмо тыгак колышо-влакын чоныштым э‰ер гоч вес тўняшке луктеш. Тидын шотышто Теле Миколо айдеме-влаклан нужгол семын кончышо Йомше‰ерлан (Кугу Илыш шочын Юмын посна сынже) да Йамази кува ден Йамази кугызалан лишыл улеш. Йомакысе Емеля юзо нужголым - Йомше‰ерым, очыни, лач тиде кечын кучен.

Тиде кечын пєрш возеш гын, лектыш сай лиеш. Корным лум авырен кая гын, теле гоч авыраш тў‰алеш. Тиде кечылан лум мыняре возеш, шудат тунарак кушкеш.

20 декабрь – Тувырым ургымо да тўрлымє кече. Тиде кечын тувырым ургаш да тўрлаш тў‰алман.

Лум ночко да неле гын, ке‰еж йўран лиеш, кылме да куштылго гын – кукшо. Кечым пыл-влак авырат гын, вашке поран лиеш.

21 декабрь – Теле Кўсє. Тиде кечын Кече дене кылдалтше Кўсє Юмым жаплыман. Тудет пычкемышым се‰ен кертше манын, кастене сортам ылыжтыман. Вет тиде йўд эн кужу улеш. Йўдым тўня-влак коклаште омса комдык почылтеш да мемнан деке унала, мєчор лийын, кугезына-влак толыт. Нуно сурт еда коштыт. Кє нуным пагала да тамлын сийла – суапым пуат, кє суртышкыжо ок пурто але удан вашлиеш – осалым ыштат. Тўня-влак кокласе омса 25 декабрь марте комдык почылтын шога. Тылеч вара эркын петыралташ тў‰алеш да Вўд модмо кече (19 январь) деч вара йєршын петыралтеш.

Шўдырым шкет шўдырымє да ургымо-тўрлымє кече. Тиде кечын ўдыр ден ўдырамаш-влаклан шкет шўдырен але урген-тўрлен шинчыман. 21 декабрьыште тўрлымє тўр юзо виян улеш да тиде тўран вургемым чийышым тўрлє э‰гек деч арала.

Игече умыр да йўштє гын, теле леве да луман лиеш. Киса да моло кайык-влак шылаш верым кычалыт гын, пургыж лектеш. Поран тў‰алеш гын, ке‰еж йўран лиеш. Киса-влак эрок чогыматат гын, йўдлан кылмыкта.

22 декабрь – Пире кече. Тиде кечын пире-влак ўрышкє чумыргат да Вўд модмо кече (19 январь) марте огыт ойырло. Ты жапыште нуно поснак лўдыкшє улыт.

Акрет жапыште пирым чыла калыкат жаплен илен. Ик могырчын тудо сай улеш: марий мифлаште ия ден шўкшондал-влакым кочкеш, герман мифлаште Один юмын пелен эре кок пире коштеш. Вес могырчын пире (але пий) вес тўня дене кылдалтын. Мутлан, акыр саман Рагнарёк годым скандинав-влакын Тюр юмышт Гарм лўман пий дене кредалшаш, а Один – Фенрир лўман пире дене. Тиде кечын Пиямбар дечын серлагышым йодман, вет вольык ден айдемым пире-влак дечын лач тиде юмо арален шога.

Тиде кечын мўшкыран ўдырамаш-влаклан нимогай пашам ышташ ок лий.

Мўкш ончышо-влакын кечышт. Мўкш ончышо-влаклан тиде кечын Мўкш Ава деч мўй перкем йодман. Рашрак лияш гын, мўкш ончымо паша дене кылдалтше чыла юмымат жаплыман. Теве нунын лўмышт: Мўкш Шочын, Мўкш Пуйыршо, Мўкш Перке, Мўкш Пиямбар, Мўкш Ава, Мўкш Сакче, Мўкш Саус, Шиште Корно Паластарыше, Мўкш Казначий, Саска Пуйыршо, Пу єрт, Мўкш Переста, Мўкш Он.

Игече сай шога гын, 31 декабрьыштат (Вольык Ильяным жаплыме кече) сай лиеш. Пуше‰геш пєрш возеш гын, 31 январь пылан, а лектыш сай лиеш.

23 декабрь – Кече кужемме кече. Тиде кечын кече кужемаш – шинчажым почаш тырша, но, вийым ик кечылан веле налын кертеш - вес кечылан уэшын кўчыкемеш. Туге гынат шинчажым жаплан чотрак почеш, сандене тиде кечын Юмо деч шинча черым эмлаш, сай ден удам ужын мошташ да ойыраш туныкташ йодман.

Тиде кече уда омо-влакым кончыктарыше пелйўд ия-влакым юлен поктен колташ сай жап.

Кече ояр гын, вашке йўштє толеш. Шўдыр-влак чолган йўлат гын, йўштє лиеш. Каваште ош пыл-влак ийыт гын, вашке кылмыкта. Шогертен-влак пєрт воктене чо‰ештылыт да шылаш верым кычалыт гын, вашке пургыж тў‰алеш.