Калык календарь 14-20 январь 2019 ий

Калык календарь

14 январь – Васли кече, Сӧсна пайрем. Тошто У ий. Южо ялыште мӧчӧр-влакым тиде кечылан кӧра Васли кува да Васли кугыза маныт.

Ожно, конешне, Шорыкйол – Шочйолым вес йӧн дене рашемденыт. Но шўдыр-влакым эскерымым чарнымеке, нуным кузе лудмым мондымеке, марий-влак руш календарьым эскераш тўҥалыныт. Революций деч ончыч, Юлиан календарь почеш, ятыр вере Шорык- йолым лач тиде кече деч вара палемдаш тўҥалыныт. Григориан календарьыш куснымеке, кызытсе У ий (1 январь) гыч шотлаш тўҥалыныт. Амалже – калык эн кужу йўдым кузе рашемдымым монден да руш календарьлан ўшанаш тўҥалын.

Игече луман да йўштӧ гын, идалык лектышан лиеш. Кава шўдыран да яндар гын, пурса ден емыж умат, поран пургыжта гын, пўкш ума.

15 январь – Чыве кече. Тиде кечын чыве вўтам эрыктыман. Чыве-влак таза лийышт манын, кашта ўмбаке рожын шем кўм сакыман, шикш дене тўргыман.

Йўдым тылзе тўкӧ пўсӧ да яндар гын, мардеж лектеш, тўкыжӧ тукмак гын – йўштӧ лиеш, йӧршын тукмак гын – поран лектеш. Тиде кечын тазалык верч юлыман – юлымаш вашке шуеш.

16 январь – Ушкал кече. Тиде кечын вувер-влак вўташке пурен да ушкалым колымешкыже лўштен кертыт. Тыгай ынже лий манын, вўта оза деч вольыкым аралаш йодман да вўтам эрыктыман. Тиде кечын нимо денат моктанаш ок лий.

17 январь – Мўкш Ава ден Мўкш Перкем жаплыме кече. Тиде кечын кўлдымаш-влак ден моло осалым (чын лияш гын - йўштым) поктыман. Кўлдымаш-влак ден йўштӧ Вўд модмо кече (19 январь) марте гына озаланен кертыт, сандене пытартыш кечылаште моткоч осалланат.

Тиде кечын лум шуко гын, идалык мўйлан поян лиеш. Кава яндар да тылзе тичмаш гын, вўдшор вўдан лиеш. Игече йўштӧ гын, эше кужу жап йўштӧ лиеш.

18 январь – Вўд модмо кече водо. Тиде кечын лум юзо виянлан шотлалтеш, сандене тудым пӧртышкӧ пуртыман да тўрлӧ пашаште кучылтман.

Тиде кечын пелйўд годым памашке вўдлан мийыман – кондымо вўд юзо виян улеш да ятыр чер деч полша.

Мужедме кече.

Йўд кава яндар да шўдыран гын, шурно ума, лум лумеш гын – шемшыдаҥ, поран лектеш гын – мўкш еш арта. Кечывалвелчын мардеж виян пуа гын, кеҥеж кўдырчан лиеш. Кава шўдыран гын, тыгак шорык-влак ӧрчат.

19 январь – Вўд модмо кече. Вўд Ава ден Вўд Оным, Йомшеҥерым, Кугу Илыш Шочын Юмым, Кава Юмым жаплыман. Тиде кече марте юж (атмосфера) да вўд йўкшен толыт, ончыкыжым – эркын-эркын ыраш тўҥалыт.

Игече йўштӧ гын, кеҥеж кукшо лийын кертеш. Тўтыра ден лум сай лектышым сӧрат. Игече поранан гын, мўкш еш арта. Тылзе тичмаш гын, шошым вўд чот ташла. Кава шўдыран гын, пурса ден емыж умат.

20 январь – Пўрӧ йўмӧ кече. Тиде кечын, осал кайыже манын, изишак пўрым подылман, но утыж дене йўман огыл.