Калык календарь 13-19 май

Калык календарь 13-19 май

13 май – Сӧрасымаш-влакым эртарымым чарныме кече. Тиде кече гыч шошо ага паша пытымешке ожно сєрасен огытыл.

Кас умыр, а йӱд шӱдыран гын, кеҥеж чевер да лектышлан поян лиеш. Игече шокшо да леве йўр йўреш гын, шурно ума.

14 май – Шошо вийым налме кече.

Ӱдымӧ кече. Калык ой почеш, ӱдаш эн сай жап-влак – 6 май (Вольыкым пасушко лукмо кече - Йогор кече) деч вара арня да 14 май деч вара (но 15 майыште огыл) арня.

Икымше гана ўдаш лекме годым эр йӱдым лектын кайыман. Капкам лектын кайыме годым, умла гай куштылго да тул гай писе лияш, имне ончыко умлам да тул шолгымым шолыман. Аҥа ўмбаке мийымеке, урлыкашым урлык комдышко, «орва пуч гоч але шергаш гоч кунам чараматырын лектын кертеш, тунам иже мыйын шурно поянлыкем налын кертышт» манын, кум кормыжым йоктарыман. Вара урлык комдышко 5, 7, 9, 11 муным пыштен, муно гай тӱвыргӧ пырчан лийже манын, ӱдыман. Ӱдымӧ почеш тиде муным тырмалаш мийыше йоча-влак погышаш улыт. Погымо мунын иктыжым тӱрлӧ осал деч, неле йӱр да шолем деч, тул вӱд деч арале манын, кинде нер дене пырля мландышке - Мланде водыжлан чыкыман. Вара кодшо муныжым, йырге аҥаште улшо еҥ-влакым кычкырен конден, пырля кочман.

Тыгак Мардеж Он ден Мардеж Ава деч, Эрвел, Кечывалвел, Касвел мардеж-влак деч сай игечым йодаш уто огыл. Игече уда шога гын, лектыш уда да идалык неле лиеш. Игече сай гын, лектышат ума.

15 май – Шӱшпык кече. Калык ой почеш, тиде кечын шўшпык-влак мураш тӱҥалыт.

Шӱшпык йӱдвошт мура гын, игече ояр лиеш. Шӱшпык йӱкым куку йӱк деч ончыч колат гын, кеҥеж гоч пиалан лият. Шӱшпык-влак татун мурат гын, шошо мучаш чевер лиеш. Тиде кечын киярым ӱдаш йӧнан.

16 май – Шӧр артыме кече. Ужарге гыч шӱрым шолташ тӱҥалме кече. Тиде кече гыч ушкалын шӧржӧ арташ тӱҥалеш. Шӱрыш пышташ келшыше тӱрлӧ шудо кушкыл ужарга: нуж, шинчалан шудо, коншудо, седераншудо (серетан, шишлудо).

Ломбо пеледеш гын, вашке «ломбо йӱштӧ» толеш.

17 май – Юмынӱдырым жаплыме кече. Тиде кечын ӱдыр-влаклан Юмынӱдыр деч вий-ал ден пиалым йодман. Куэ парчам пунымо кече. Тудет семык марте огеш лывыжге гын, кӧн лӱмеш пуналтын, тудет пиалан лиеш.

Перке Юмо ден пакчасе кушкылым аралаш йодмо кече. Шӱкшудо шагалрак лийже манын, нужым але моло шӱкшудым вожге лукман, шелше кӧршӧкыш але моло тошто атыш пыштыман да йыраҥ покшеке шындыман. Тидым ыштет гын, шӱкшудо койын лывыжга да тӱрлӧ копшаҥге-влак шеҥгек ончыде шылын куржыт малдат.

Кеҥеж вийым налаш тӱҥалме кече.

18 май – Кияр ден ковыштам шындыме кече. Ковышта сайын кушшо манын, йыраҥ йыр нужым шындыман. Ковыштам ўдырамаш-влаклан гына шындыман, пӧръеҥ тиде пашашке ушна гын, лектыш уда лиеш.

19 май – Пурса ден Киярым ӱдымӧ кече. Пурсам 6 май гычак ӱдаш тӱҥалаш лиеш гынат, ты сомылым тиде кастене ышташ йӧнанрак. Тиде кече гыч эр еда лупс возаш тӱҥалеш. Лупсан шудышто чара йолын кошташ тыршыман.