Калык календарь 11-17 март

Калык календарь

11 март – Кайык-влакым эскерыме кече.

Кайык-влак пыжашым кечывалвелне оптат гын, кеҥеж йӱштӧ лиеш, йӱдвелне оптат гын – шокшо. Ончыч толшо шошылан ӱшан уке, вараш толшо – ондала.

12 март – Теле кайыме кече – тиде кече гыч чын шошо толеш. Лум корно пудыргымо кече. Теле толмо кечын (22 ноябрьыште) лум корно шымарга, Теле кайыме кечын – пудырга.

Лум дене кужу корнышко кайыме годым корным колыштман – ӱшанле улмыжым рашемдыман. Шолап гыч вӱд чот йога гын, кужу корныш (лум корно дене) тарванаш лӱдыкшӧ, но мераҥым сонарлаш сай. Шертне кычке мучаш гыч пеледаш тӱҥалеш гын, ончычрак ӱдыман.

13 март – Вӱд чӱчымӧ кече. Тиде кече гыч шолап гыч вӱд чӱчаш тӱҥалеш – игече лывырта. Сурт кӧргысӧ юж яндар да эмле лийже манын, тиде кечын пӧртышкӧ пӱнчӧ укшым кондыман. Тиде кечын пӱнчӧ кычке да лӱс гыч шолтымо йӱыш поснак пайдале улеш.

Тиде кечын кече йыр кӧрж коеш гын, лектыш сай лиеш. Шолап гыч вӱд сайын чӱча гын, идалык сай лиеш. Ийсӱс-влак кужу улыт гын, йытын ума. Йӱр йӱреш гын, кеҥеж чевер лиеш. Пушеҥге йыр лум шулымо сер тура гын, шошо телым вашке сеҥа, тура огыл гын – кужун шуйна.

14 март – Шошым ӱжмӧ кече - тиде кечын шошым ӱжман да вашлийман. Мардеж Ава ден Мардеж Оным жаплыме кече – тиде кечын мардеж шӱшкен пуа.

Лум юзо вийым налме кече – тиде кечын шулышо лум юзо виян улеш. Шулышо лум вӱд ятыр черым эмлен кертеш. Шошым ӱжмӧ кечын мардеж кушеч пуа, шошым да кеҥежым утларакшым лач тушечын пуаш тӱҥалеш. Игече ояр гын, идалык сай лиеш, пылан гын – шӱлы-

кан. Шемгорак-влак тиде кече деч ончыч чоҥештен толыныт гын, кеҥеж ночко лиеш, а лум вашке шулен пыта. Игече ояр гын, кияр, курезе, шыдаҥ, уржа да шудо умат.

Игече йӱштӧ гын, шошо кок арнялан вараш толеш.

15 март – Мардежан кече. Тиде кечын чӱчкыдын виян мардеж-влак пуат. Памаш-влак шолмо кече. Тиде кечын памаш-влак у вий дене шолын лекташ тӱҥалыт.

Тиде кечын поран лиеш гын, шудо вашке ок шоч. Шошым ӱжмӧ кече ден Мардежан кече ояр лийыт гын, Йогор кече (вольыкым лукмо кече – 6 май) ден Шошо Миколо кечат (22 май) ояр лийыт.

16 март – Маска кынелме кече – ожно маска лач тиде кечын кынелмылан ӱшаненыт.

Кече Он ден Кече Авам жаплыме кече – тиде кечын Ош Кечым жаплыман да мландым ырыкташ йодман. Кече молан маска да кече дене кылдалтмылан ӧршаш уке – маска ожно кечын идалыкаш символжо лийын.

Кастене шичше кече пыл дене авыралтеш гын – эрласе кече пылан лиеш.

17 март – Шемгорак-влак толмо кече. 7 мартыште (Кайык-влак пӧртылаш тӱҥалме кечын) шемгорак-влак моткоч шуэн толыт,

нуно утларакшым лач тиде кечын пӧртылыт.

Тиде кечын толшо шемгорак-влак сурт гыч шӱкшондал ден ия-влакым (осал шӱлыш ден тӱрлӧ мужым – микроб-влакым) поктен колтат. Чын лияш гын, тиде кечын шўкшондалым (шӱкшӧ йондалым – Кудерт кува ден Кудерт кугызам - кугезе-влакын чоныштым) поктыман огыл, а поремдаш тыршыман.

Шемгорак-влак тиде кечылан чоҥештен толыт гын, шошо вашке толеш.