Калык календарь 10-16 декабрь

Калык календарь

10 декабрь – Шордо тӱкӧ вочмо кече. Тиде кечын шордын (пӱчын) тӱкыжӧ возеш.

Кол-влак шылме кече. Кол-влак тиде кечын келге верлашке шылыт да шып кият, сандене эҥерыш огыт пиж.

Пӱртӱсым эскерыме кече. Тиде кечын шӱдыр-влакым лудман, кайык-влакым эскерыман, пыл-влакым эсаплыман да мардежым колыштман – чылажат игече могай лийшашым рашемдаш полша. Эрдене эрок, йӱдвел мардеж пуа гын, тудын ваштареш лектын шогалман. Тыге ыштет гын, йўдвел мардеж уло чер ден удам налын кая.

Ӱжара нугыжодо-йошкарге гын, игече мардежан лиеш. Чодыра гӱжла гын, игече лывырта. Декабрьыште кучымо нужгол мӧртнян лиеш гын, апрель йӱран лиеш.

11 декабрь – Купшўльє (кайык) кече. Тиде кайык тўрлє йўкым луктын кертеш – товар йўк деч айдеме йўк марте.

Тиде кечын купшўльє окна воктеке чоҥештен толын кычкыра гын, сайлан. Купшўльє толын гын, уремыш лекман да почешыже ошкылман. Калык ой почеш, тиде кайыкын шулдырыштыжо изи воштончыш уло. Тушко ончалын, ончыкылыкым ужаш лиеш. Купшўльє ок тол гын, вынемым колыштман. Йўк шокта гын, парыш лийшаш, йўк ок шокто гын, парыш ок лий.

12 декабрь – Телым рашемдыше кече. Тиде кече могай лиеш, декабрь тугай лиеш.

Теле маска коваштым чиен коштмо кече. Тиде кечын Теле маска коваштым чия да ял гыч ялыш коштеш – пєрт вуй-влакым перкала, ўдырамаш-влакым эрок кынелта, ко‰гаш олташ да кышалым шолташ кўшта. Кышалым кочмо деч ончыч Чодыра Оным таушташ мондыман огыл.

Эрдене кече йошкарген нєлтеш гын, декабрь ояр лиеш. Пургыж пургыжта гын, 19 декабрь - Теле Миколо (Юмын Он) кече марте уда игече шога. 12 декабрь гыч 13 декабрьыш ўжара йошкарге гын, чатлама йўштє толеш.

Тиде кечын пєрт вуй гыч лумым ўштман, кольмо дене куаш ок лий.

13 декабрь – Вўд колыштмо кече. Тиде кечын вынемыште веле огыл, тыгак э‰ер ден ерлаште вўдым колыштман. Йўк шокта гын, поран лектеш але чатлама йўштє лиеш. Вўд шып гын, теле сай лиеш. Теле сай лийже манын, йўкланыше вўдым суртышко коштал кондыман да лыпландараш посна атыш пыштыман.

Эмлызе-влакын кечышт. Тиде кечын эмлызе-влакым жаплыман, эмлыше-влакым тауштыман.

Тиде кечын лум лумеш гын, эше 110 кече кия. Игече ояр гын, ке‰ежым лектыш сай лиеш. Тул ко‰гаште чот йўла гын, йўштє толеш.

14 декабрь – Йоча-влакым туныктымо кече. Тиде кечын йоча-влакым у пашалан туныкташ йєнан. Йўдвел мардеж пуа гын, вашке чатлама йўштє толеш. Каваште шўдыр-влак чўчкен йўлат гын, пургыж лектеш. Пий со‰гыра йўк дене опта гын – лум лумеш.

15 декабрь – Саташтарыше-влакым поктымо да сай омым йодмо кече. Саташтарыше-влакым чыве вўташ пурен поктыман. Йоча-влак йўдым саташен малат гын, нуным чыве вўташке пуртыман да кум гана вўд дене чывылтыман, йоча изи гын, мушкашат лиеш. Мушмо годым чыве-влак дечын саташтарыше-влакым поктен колташ йодман. Тылеч вара икшывылан у вургемым чиктыман.

Тиде кечын лум сайын лумеш гын, ке‰ежым шудо сайын кушкеш.

16 декабрь – Шып кече. Тиде кечын тўрлє кўлдымаш ден екысуко-влак йўкым шолыштын кертыт, сандене кугун да шуко мутланыман огыл. Сонарзе-влак тиде кечын ур ден урымдо-влакым эскерат да теле могай лийшашым рашемдат.

Колымаш шем ушкал сыным налын коштмо йўд. Тиде йўдым тўня-влак кокласе омса йык почылтеш да ош тўняшке жаплан тўрлє шўлыш ден шырт, єрт-влак толыт. Тидлан кєра уремышке кугу амал деч посна лекман огыл – пелйўд гыч кум шагат эр марте кўлдымаш ден екысуко-влак орадыланат. Поснак уремыште коштшо шем ушкал деч шекланыман – тиде колымаш коштеш. Тўня-влак кокласе омса 21 декабрь марте утыр чотырак почылтеш.

22 гыч 25 декабрь марте комдык почылт шога. Тиде кечын окна йымалне єрш чогыматылеш гын, левыкта. Шўдыр-влак чўчкен йўлат гын, поран ден пургыж лиеш.