Калык календарь 1-7 октябрь

Калык календарь 1-7 октябрь

Кече арня мучко ™дыр тўшкашўдырыштє лиеш, тылзе иземеш.

1 октябрь – Турня-влак чо‰ештыме кече. Тиде кечын турня-влак шокшо элыш чо‰ештен каят гын, Мланде кылмыме кечылан (14 октябрь) йўштє толеш. Турня-влак чо‰ештен огыт кай гын, Печым печыме кече (2 ноябрь) марте йўштє ок тол.

Локамам погымо кече. Тиде кечын локамам погаш тў‰алман. Тылеч ончыч погымо локаман юзо вийже шагал лиеш. Нуж-корша‰ге кужу улеш гын, телым лум шуко лиеш. Шыже тў‰алтышлан куэ лышташ йоген пытен огыл гын, лум вараш возеш.

2 октябрь – Мўкшым ончымо кече. Тиде кече гыч мўкш омарта-влакым омартагудыш пуртыман. Тидым 9 кече жапыште ыштыман. Нине кечылаште, кеч изыш гынат, мўйым кочман. Вет октябрь тў‰алтыште пагар лушкыдемеш, а мўй тудлан – эн сай эм.

Тиде кечын мўкшызє-влаклан мўйым кўзаш полшышо юмо-влакым жаплыман. Теве нунын лўмышт: Мўкш Шочын, Мўкш Пуйыршо, Мўкш Перке, Мўкш Пиямбар, Мўкш Ава, Мўкш Сакче, Мўкш Саус, Шиште Корно Паластарыше, Мўкш Казначий, Саска Пуйыршо, Пу єрт, Мўкш

Переста, Мўкш Он. Кє тиде кечын нине юмо-влакым ушештара, вес ийлан моткоч сай мўй лектышым налеш.

Ты жап самырык-влаклан ончыкылык пелашым ойырен налаш келшышылан шотлалтеш. Сандене тудым арам йомдарыман огыл. Тиде кечын чонлан келшыше е‰ын шинчашкыже тўткын ончалман, тидым ыштет гын – тудат тыйым йєратен шында.

Мардеж кечывалвелчын пуа гын, вес ийлан кокияш ума. Мўкш-влак киерожым (мелыжрожым) сайын петырат гын, теле йўштє да луман лиеш.

3 октябрь – Мардеж кече. Тиде кечын Мардеж Он ден Мардеж авам жаплыман да мардеж кушеч пуымым эскерыман.

Вакшоза кече. Тиде кече вакшыште ыштыше-влакын кечыштлан шотлалтеш. Поснак – мардеж вакш оза-влакын. Вет Мардеж кечын эре виян мардеж пуа.

Вакш-влак дене тўрлє манеш-манеш кылдалтын. Вакшоза-влак юзо виянлан - тўрлє вий да екысуко-влак дене кылым кучен моштышылан шотлалтыныт. Калык ой почеш, вакш оза деке Вўд Он ден Мардеж Он унала коштыт, вўдўдыр-влак вакш орва гыч йогышо вўд йымалне вуйшытым мушкыт. Тошто вакш гын, поснак – вўд вакш, тўрлє екысуко-влакын пыжашыштлан шотлалтын. Амалже раш, вўд вакш мланде ден вўд коклаште верланен. А вўд вес тўнялан шотлалтеш, тудын дечын мландым сер серлага (арала). Вўд вакш тиде серлагышым пудырта – вўд ден мланде кокласе кўвар улеш. Сандене тушто тўрлє шырт-влак (чон-влак) верланат.

Мардеж йўдвелчын пуа гын, йўштє лиеш, кечывалвелчын пуа гын – леве, касвелчын – йўр йўреш, эрвелчын – ояр. Кож пўгыльмо ўлнє шукырак кушкеш гын, йўштє вашке толеш, кўшнє кушкеш гын – йўштє теле мучаште лиеш.

Игече леве шога да э‰ыремышвот шуко гын, шыже чевер лиеш да лум вашке ок воч. Кечывалвелчын пуышо мардеж сай лектышым сєра.

4 октябрь – Перке Юмым жаплыме кече. Рашрак лияш гын, Шурно Шочын, Шурно Пуйырышо, Шурно Перке, Шурно Пиямбар, Шурно Кава, Шурно Шукчо, Шурно Саус, Мланде Водыж, Мланде Ава, Мланде Шочын, Мланде Пуйыршо, Мланде Перке, Мланде Шырт, Мланде Пиямбар, Мланде Шукчо, Мланде Саус, Мланде Сыра Вочыш, Мланде Єрт, Мланде Переста, Покшым Кугыза, Покшым Кува, Ага Орман,

Ага Саус юмо-влакым жаплыман. Идым оза ден Агун озамат мондыман огыл. Тиде кечын агунышто шурным кыраш тў‰алман.

Тиде кечын игече могай, эше ныл арня тугай шога. Мардеж йўдвел-эрвелчын пуа да кече оярын онча гын, теле йўштє лиеш.

5 октябрь – Лышташ йогымо кече. Тиде кечын мардеж пуше‰гыла гыч пытартыш лышташ-влакым кўреш.

Мардеж талештме кече. Тиде кечын эре виян мардеж пуа. Тудо тўрлє черым конден кертеш. Мардеж лыпланыже манын, Мардеж Он ден Мардеж Авам жаплыман. Тиде кечын тошто выньыкым йўлаташ, кутко шуэм шалаташ, мардежым вурсаш, мландым тоя да воштыр дене кыраш ок лий.

Куэ лышташ йоген пытен огыл гын, лум вараш возеш. Кож ден пўнчыштє пўгыльмє шагал гын, теле леве лиеш.

6 октябрь – Шыже йўштє толмо кече. Тиде кече гыч шыже поснак йўштемеш. По‰го шагал да пўкш шуко гын, теле йўштє лиеш. Кайык-

комбо-влак йўкланен да кўшыч чо‰ештат гын, вашке йўштє толеш.

7 октябрь – Шўдырым шўдырымє кече. Тиде кече гыч ўдырамаш-влаклан шўдырым шўдыраш тў‰алман. Пєръе‰-влаклан агунышто тыршыман. Эн ончыч тўредме деч вара пєрт кєргышкє пуртен шогалтыме икымше кылта гыч тў‰алман.

Тиде кечын мужыра‰ше-влак ўмырышт мучко ваш келшен илаш тў‰алыт.

Ош по‰гым погымо кече. Тиде кечын пытартыш гана ош по‰гым погыман. Вет вес ий марте тыгай йєн ок лий. Тумышто тумлеге шуко гын, теле леве, а вес ий лектышлан поян лиеш. Тиде кечын кўдырчє кўдырта гын, теле леве лиеш да лум шагал лумеш. Кече ояр

гын, вашке игече вашталтеш. Ур ужгажым почшо гыч тў‰алын вашталта гын, теле йўштє лиеш, вуйжо гыч тў‰алын вашталта гын,

ночкырак лиеш да кужу жап шуйна.