+19 °С
Дождь
Марий йӱла
31 Декабря 2020, 21:00
Апрель тылзе марлаже кузе лиеш
Ик ой почеш, апрель aperire (але aperio) шомак гыч лектын да марлаже «почаш» лиеш. Вет лач тиде тылзыште мланде почылтеш.Но римлян-влакын январь гыч июнь марте тылзе лўм-влак юмо-влаклан лўмлалтыныт. Сандене ятыр шымлызе апрель Венера (ИлышШочын Ава) лўмеш лўмлалтын манеш. Вет апрель (аprilis) шомак акрет грек-влакын Афродита (Aphros) юмыштын лўмжылан лишыл.Тылзе лўм этруск-влак дечат куснен кертын, нуно Венерам Апру (Apru) маныныт.Афродита лўм грек «апрос» (вўдшо‰) шомак гыч шочын маныт, икманаш, вўд дене кылдалтын. Тидын шотышто тудо карел ден финн-влакын Ильматарыштлан лишыл. Ильматар, Афродита семын, вўдшо‰ гыч шочын огыл гынат, кава гыч, лудо сыным налын, лачвўдышкє волен да тушто пыжашым оптен.
Апрель тылзе марлаже кузе лиеш
Ик ой почеш, апрель aperire (але aperio) шомак гыч лектын да марлаже «почаш» лиеш. Вет лач тиде тылзыште мланде почылтеш.
Но римлян-влакын январь гыч июнь марте тылзе лўм-влак юмо-влаклан лўмлалтыныт. Сандене ятыр шымлызе апрель Венера (Илыш
Шочын Ава) лўмеш лўмлалтын манеш. Вет апрель (аprilis) шомак акрет грек-влакын Афродита (Aphros) юмыштын лўмжылан лишыл.
Тылзе лўм этруск-влак дечат куснен кертын, нуно Венерам Апру (Apru) маныныт.
Афродита лўм грек «апрос» (вўдшо‰) шомак гыч шочын маныт, икманаш, вўд дене кылдалтын. Тидын шотышто тудо карел ден финн-влакын Ильматарыштлан лишыл. Ильматар, Афродита семын, вўдшо‰ гыч шочын огыл гынат, кава гыч, лудо сыным налын, лач
вўдышкє волен да тушто пыжашым оптен.
Но келгынрак шымлаш гын, Афродита ден этруск-влакын Апру юмышт Изи Азий гыч толыныт. Семит-влак тукым гыч улшо вавилонян-влак тиде юмым Иштар маныныт. Вавилонян (семит)-влакын акрет кугезышт Греций ден Италийышке 9 тўжем ий ончычак куснен каеныт. Нунын деч посна Грецийыште акрет египтян ден Кавказ калык-влак верланеныт. Очыни, тидланак кєра Иштар юмын лўмжє Афродиташ да Апруш савырнен.
Семит-влак (астрономий нерген шинчымашым шумер-влак дечын кўсынленыт) Венера (эрдене койшо) планетым Астар маныныт. Тудет пєръе‰ сынан лийын да марлаже Эр ™жара шўдыр (Эр Чолпан) лиеш. Кастене койшо Венерам - Кас ™жара шўдырым (Кас Чолпаным) – Астарт маныныт. Нуно марий Кугу Илыш Шочын Юмо ден Илыш Шочын Авалан лишыл улыт. Мо о‰ай: кугезына-влак Венерамак Юмынўдырлан да Юмынэргылан шотленыт, тюрк калык-влак Юл воктеке толмеке, тыгак Эр Суксо да Кас Суксо (тюрк-влак Эр сак да Кас сак маныныт) манаш тў‰алыныт. Молан манаш гын, ожно эр койшо Венера ден кас койшо Венерам кок тўрлє шўдыр манын шоненыт.
Кугезына-влак Венерам (™жара шўдырым) Илыш Шочын Аван кавасе ўдыр сынжылан шотленыт манына гынат, очыни, йо‰ылыш она
лий. Марий Юмынўдыр хант ден манси-влакын мифлашт гыч Шулдыран Калм персонажыштлан – кава ден мланде (Кава Юмо - Нум-Торум ден Мланде Ава – Калтась-эква) юмо-влак коклаште, тыгак юмо-влак ден айдеме-влак коклаште кылым кучышо юмыштлан лишыл. Ятыр мифыште тудо Нум-Торумын ўдыржє манылтеш. Марий Юмынўдырат (коклан Юмынэрге) Юмо ден айдеме-влак коклаште кылым ыштыше персонаж. Ятыр курым кугезына-влак моло тыгай персонажым пален огытыл, но тюрк калык-влак дене кыл
пе‰гыдеммеке, йўлашкына тиде сомылымак шуктышо суксо-влак пуреныт. Нунын тыгак шукчо маныт. Тиде шомакше «шукташ» мутлан
лишыл.
Вес могырчын Юмынўдыр финн ден карел-влакын Ильматар персонажыштлан лишыл. Ильматар (финла Ilmatar) шомакым марлаш
кусараш гын, Кавасе ўдыр лиеш. Но ожно «иль» шомак кавам (финла Ilma) веле огыл, тыгак илышым (финла elo) ончыктен, вет миф-влак почеш илыш лач кава гыч волен. Икманаш, Ильматарын лўмжым марлаш кусарет гын, Юмынўдыр лиеш, но мифым лудат гын – утларак Илыш Шочын Авалан лишыл. Но тыште єршаш уке: ме уже возышна – Илыш Шочын Ават, Юмынўдырат (тыгак - суксо-влак) Венера (™жара шўдыр) дене кылдалтыныт да ик юмынак посна сынже-влак улыт. Илыш Шочын Ава, конешне, почаншўдыр (комета) денат кылдалтын, но тиде - посна историй.
Тыште иктым веле ешараш кўлеш: ожно марий-влакат кава ден илышым «иль» але «иле» маныныт, тў‰ юмыштымат тыгак (ожсо
лўмжє Кугу Илыш Шочын Юмын лўмыштыжє аралалт кодын, Ильянат тудак улеш, ожно Илыш Шочыным кўчыкын Иле Он – Илыш Он маныныт) лўмденыт. А «кава» шомак йылмышкына, очыни, ятыр курым ожно индо-арий але индо-иранец-влак дечын пурен. Нине йылмылаште тиде шомак кавам але южым ончыкта. Татар йылмыштат «кава» (татарла «хава») мут уло да марлаже «юж» лиеш.
Но апрель деке пєртылына. Акрет руш календарьыште тиде тылзе березозол манылтын, руш калык тыгак снегогон, ручейник,
водолей, первоцвет манын. Лўм-влак шотышто чыла раш – нуно игече дене кылдалтыныт.
Марий-влак апрельым вўтшож тылызе, вўтшор тылзе, вўтшуэ тылзе, кайык толмо тылзе, шояк ага тылзе маныныт.
Вўтшож тылызе, вўтшор тылзе, вўтшуэ тылзе лўм-влак ты жапыште вўд йогаш тў‰алме дене кылдалтыныт. Шож ден шор мут-влак тыште, очыни, лавырам ончыктат. Мутлан, шожым лукташ – меж пиж але носки гыч лавыражым лукмым ончыкта. Шор – купан верым
але лавырам. Шуэ мутшо, очыни, шу мут гыч лектын да шошымсо – шулышо вўд лиеш. Шуэ тыгак шуаш (бродить) мут гыч лектын кертын.
Кайык толмо тылзе лўмым ты жапыште кайык-влак чо‰ештен толмылан кєра пуэныт.
Шояк ага тылзе лўм – игечын ты жапыште ондален кертмыжым ончыкта. Апрельыште коклан пеш шокшо лиеш гынат, тылеч вара садак йўштє але покшым лийыт. Сандене кугезына-влак апрельыште курал-ўдаш вашкен огытыл.
Апрель одыла кызь толэзь – куэ тылзе, юж толэзь – кўрт тылзе, быдьзым нунал толэзь – кугу кече (Кугече) тылзе, ош толэзь – ўшкыж
тылзе лиеш; эрзяла – шадалангонь ков – вўдшор тылзе, лов салама ков – лум шулымо тылзе; комила – лым силан тєлысь – лум шулымо тылзе, космоус (косьмысь) – мланде кошкымо тылзе; финла – huhtikuu – чодырам куклымо (да йўлатыме) тылзе; мансила – йань‰-поль – кугу кўрт тылзе; ненецла – неней ниизь ирий – пўчє-влак чын презылыме тылзе, варне ирий – корак (чо‰ештен толмо) тылзе; чувашла – ака уйахе – ага тылзе; саамла - вузь кунньтэм маанн – презе шочмо тылзе.
Эсен ЭЛАЙ.
