Тошто фотосӱрет мом шарныкта?

Тошто фотосӱрет мом шарныкта?

Ончылнем тошто, сар жапысе фотосӱрет. Тиде фотом ыштымылан 78 ий. Фотосӱретыште ме Йошкар Армийын ныл салтакшым ужына. Нунылан иктаж 30 - 35 ий. Ончалтышышт ик точкыш виктаралтын, чурийышт волгыдо, кӧргӧ куан дене почылтшо. Вик коеш, нуно кугу нелылыкым сеҥен лектыныт да фотосӱретым ыштыме жаплан таза-эсен улмыштлан куаненыт. Шочмо суртышкышт уверым кужу жап пуэн кертын огытылат, тўшкан войзалтын, ешыштым куандараш фотом ыштыктеныт.

Пурлаште мыйын ужалыме ачам Салиев Шамыкай, пурла кидше дене йолташыжын вачыш эҥертен, пеле шыргыжалын шога…

Шамыкай 1906 ийыште Пӱрӧмучаш ялыште шочын. 1930 ийыште Йылыш ӱдырым марлан налын, ешым поген. Вара ача-ава сурт гыч посна лектын. Нунын пӧртышт мыйын шочмо сурт ваштареш лийын. Самырык ешыште икте почеш весе икшыве-влак шочыныт: Айгалче (1932 ий), Алеш (1935 ий), Марфа (1938 ий).

Еш оза Пушкин лўмеш колхозышто имньым ончен, эше уста плотник лийын. Ласкан илышаш да пашам ыштышашым кенета тӱҥалше шучко сар лугыч ыштен. Шамыкай кум ияш Марфа ӱдыржым ӧндалын, тӧр олымбаке шогалтен да «мыйын толмеш кугу, патыр лий» манын, изи тупшо гыч вӱчкалтен, шочмо элым шучко тушман деч аралаш каен.

1941 ий сентябрь тылзыште немыч-влак деке пленыш логалеш. Пленный-влакым ик тӱшкаш чумырен, строй дене касвел могырыш наҥгаят. Кочкашышт пычырик веле пуат. Корно воктенсе шӱкшак кышкыме верлаште ала иктаж-мом кочкаш муына манын, южо пленныйже корно гыч кораҥын, шӱкшакым пургедаш тӱҥалын. Нуным конвоир-влак верешыштак лӱйкален коденыт. Йӱдлан шуркалыше чеп дене печылен налме вереш петыреныт. Фотосӱретыште улшо ныл салтак, чыланат мемнан кундем гыч лийыныт манын шонаш амал уло, куржаш шонен пыштеныт. Йӱдым шуркалыше воштыр йымачын рожым кӱнчен, чодырашкыла куржыныт. Чодыраште ятыр жап перныл коштыныт, вара партизан-влак деке логалыныт. Отрядыште нуным чот текшыреныт, кӧ пала, ала немыч-влак шке агентыштым колтеныт. Текшырымашым эртымеке, нуным отрядеш коденыт. Теле вашеш партизан отряд фронт гоч вончен Йошкар Армийыш ушнен. Тиде Брянск ола кундемыште лийын. Тыге ныл йолташ уэш Йошкар Армий радамыш ушнен, тушман дене умбакыже кредалыныт.

Ныл йолташ эре икте-весыштлан полшен, вашла эҥертен иленыт, тушман ваштареш кредалмаште икте-весыштын илышыштым арален кодаш полшеныт.

Салиев Шамыкай фашист-влакым сеҥымешке фронтышто лийын, вара япон сарыш логалын. Мӧҥгӧ 1946 ий 5 декабрьыште пєртылын. Еш эше ешаралтын: 1947 ийыште Илюш эргышт, 1955 ийыште Анюта ӱдырышт шочыныт.

Уэш фотосӱретым ончалына. Шамыкайын ойлымыж почеш, нылытынат мемнан кундем гыч лийыныт. Сар деч вара ала-кудыж дене вашлийын, пеҥгыде кылым кученыт. Вашла унала коштыныт, пленыште лиймыштым шарналтеныт, ойган мурым муреныт. Кугу сар тул вошт эртен, илыше кодмыштлан юмылан тауштеныт.

Моло салтак-влакын шочшышт тиде возымым, фотосӱретым ужын ала ачаштым, кочаштым, кугезе кочаштым палат да пӱрымашышт нерген возен колтат. Ала иктажшын тыгаяк фотосӱрет аралалтеш? Вет 2020 ий - Кугу Сеҥымашлан 75 ий темме идалык. Лач тыгай салтак-влак тиде сеҥымашым конденыт. Сандене самырык тукым тидым палышаш да нигунам мондышаш огыл.

Почеш мут семын ешарен кодена. Салиев Шамыкайын кугезе Айберде кочаже кугыжан армийыште салтак лийын. 1877-1878 ийлаште турк-влак дене кредалмаште сусырген, мӧҥгӧ пӧртылын. Сарыште талын кредалмыжлан мландым налаш льготым пуэныт. Шочмо кундемыш пӧртылмеке, Акберде кок ий тиде льгота дене пайдаланаш тӧра-влак деке коштын. Мланде деч посна оксамат тӱлышаш лийыныт. Тийышле льготым тӱрыснек налын кертын. Пӱрӧвӱд воктене мландым налын, эҥерыште вакшым шынден, пӱям чоҥен. Кызыт тиде пӱян ужашыже, изирак кӱкшака уло. Тудо ончычсо гаяк вияш улеш. Вакш пӱян шола сержым вакш олык маныт, пурла серыште верланыше олыкым Мратбай идым маныт.

С. БАХИТОВ.