Мишкан районысо здравоохраненийын историйже

Мишкан районысо здравоохраненийын историйже

Кызытсе жапыште Мишкан районышто ик кечыште 250 еҥым приниматлен кертше поликлиника, 40 еҥлан кечывал стационар, 95 еҥлан тыглай стационар улыт. Чорай ялысе врачебный амбулаторий кечеш 50 еҥым приниматлен кертеш, тушто 13 еҥлан кечывал стационар уло. Кемий ялысе врачебный амбулаторий кечеш 30 еҥым приниматлен кертшашлык. Районыштына тыгак 32 фельдшерско- акушерский пункт уло.

Мишкан рӱдӧ районный больница икмыняр зданий гыч шога. Тушто поликлиника, тӱрлӧ отделений корпус да моло зданий-влак верланеныт. Больницыште жаплан келшен толшо эмлыме да черым рашемдыше оборудований уло. Нунын дене сай специалист-влак пашам ыштат. Яллаште илыше калык деке, кудыштлан Мишкан рӱдӧ районный больницыш толын каяш неле, выездной бригада-влак миен коштыт. Нуно тӱрлӧ полышым ончыктат: тазалыкым тергат, черым рашемдат, консультацийым эртарат.

Конешне, ситыдымашат шуко. Эн кугужо – врач-влак ситыдымаш. Медицинский университетым пытарыше-влакым Мишкан рўдє больницыш идалык еда ӱжын, целевой направлений-влакым пуен шогена гынат, врач-влакым ситарен она керт, выпускник-влак мемнан деке толаш огыт вашке. Но, шӱдӧ ий ончычсо жап дене таҥастараш гын, колымшо курымышто районыштына медицина палын вияҥын. Тидым рашемдашлан рӱдӧ районный больницын историйжым шарналтена.

Ятыр ий - Кугу Октябрь революций деч ончыч кундемыштына, а тунам тӱрлӧ волость-влак лийыныт, медицина йӧршын лунчырго лийын. Калык ту жапыште, тӱҥ шотышто, эмлалташ тӱрлӧ эмлызе да кӧраза-влак деке коштын. Ситыдымашым совет жапыште кораҥдаш тӱҥалме. Но революций деч вара сӱретым виклан вашталтен кертме огыл.

1930-шо ийла тӱҥалтыш марте Мишкан селаште ик фельдшер пункт гына лийын. Тудет кызытсе Ленин уремыште верланен (кызыт тиде олмышто Ч. Айнуллинан пӧртшӧ шога). Фельдшер пашам Макаров фамилиян еҥ шуктен, Мишина шедра (оспа) дечын прививкым ыштен, Позолотина аптекарь лийын. Чорай ял ден Новотроицкий селаште 10 еҥ дене эмлаш келыштарыме больница-влак лийыныт. Нине больницылаште фельдшер ден медшӱжар-влак ыштеныт.

1931 ийыште рӱдӧ районный больницым чоҥаш тӱҥалме. Ты жапыштак амбулаторийлан негызым пыштыме. 1932 ийыште районышкына Молодцов фамилиян врач толын. 1933 ийыште амбулаторийым чоҥен пытарыме. Кызыт тиде зданийыште «Келшымаш» («Дружба») газет редакций верланен. Больницат ик жап лач тиде зданийыште лийын. Больница ден амбулаторийым чоҥаш Михайловка ял воктенсе «Сахарный» курыкышто шогышо черкым ронченыт. Зданий-влак лач тиде черке кермыч дене чоҥалтыныт. Кермычым тушеч имне да ӱшкыж дене шупшыктеныт.

1934 ийыште Мишканыш акушер-гинеколог Ясновская ден венеролог Воронцова толыныт.

1935 ий 25 августышто 25 койкан районный больница почылтын. Тудет хирургический отделений шукерте огыл верланыме олмышто улмаш. Больницым почмашке БАССР-ын наркомздравше Г. Геллерман толын.

1936 ийыште больницым фельдшер Шушаков вуйлатен, амбулаторийым – Крутов.

1937 ийыште больницым Хитрова вуйлаташ тӱҥалын. Ту жапыште больницын ик ужашыже гына пашам ыштен. 1938 ий гыч 1941 ий марте, фронтыш кайымешкыже, больницым Асанбаев вуйлатен. Тудын ватыжат (ӱдыр фамилийже Невзорова) врач лийын. Ты жапыште амбулаторий Октябрьский уремыш – кок пачеран пєрт олмыш куснен. Больницыште 50 еҥлан вер лийын, 4 врач пашам ыштен. Районыштына сар деч ончыч 13 фельдшер да фельдшер-акушер пункт, 36 трахомотозный пункт почылтыныт.

1942-1945 ийлаште больницым врач-влак Васильева, Ибрагимова, Гриневич вуйлатеныт. Больница зданий уда да оҥа леведышан лийын. Тудым икмыняр коҥгаш олтен ырыктеныт. Пуым санитарке-влак пӱчкын, шелыныт. Вӱдым нунак вўдвара дене нумалыныт. Больницаште электричество лийын огыл, йӱдым керосин лампе-влак дене волгалтареныт. Тылеч посна больницын шке озанлыкше лийын. Тушто ушкал, ӱшкыж, шорык-влакым ашненыт. Нунымат санитарке-влак онченыт. Чумыр вий дене вольыклан шудым соленыт, погеныт, ӱшкыжым кычкен шупшыктеныт. Тыгак пареҥгым да моло тӱрлӧ пакчасаскам шынденыт, уреныт, луктыныт... Чыла тиде кочкышым черле-влак- лан пукшеныт.

1947-1948 ийлаште Кемий ГЭС-ым чоҥаш тӱҥалме. Пӱям чоҥымашке чӱчкыдын медицина пашаеҥ ден санитарке-влакат ўжылтыныт. Тылеч посна медшӱжар-влакын посна участкышт лийын: Мишкан селаште, Уялыште, У Памашыште, Унурышто, Люмперыште, Марий- Олыкышто. Дежурство деч вара нуно шкаланышт пеҥгыдемдыме ялышке каеныт да черле-влак деке пуреныт, прививкым ыштеныт. Тидлан посна тӱлам тӱлымӧ огыл, сурт еда коштмашат тӱҥ пашаштлан шотлалтын. 1948 ийыште больница ўшкыжшым имньылан вашталтен, тылеч ончыч шке имньыже йєршын лийын огыл. Икымше машинам – «Москвичым» больницылан 1954 ийыште гына пуымо. Ту жапыште больницым врач-хирург Ф. Гильманов вуйлатен.

1962 ий марте эмлыме-профилактический учреждений-влакым районысо здравоохранений отдел-влак вуйлатеныт. Ондак нине отделым вуйлатыше ятыр еҥжын – Столяровын, Астраханцеван, Минильбаеван – медицинский образованийышт лийын огыл. 1945 ий гыч отделым фельдшер-влак Ширинкин, Мухина, В. Алексеев вуйлатеныт, 1948 гыч 1951 ий марте – врач-хирург Ф. Гильманов, 1951 гыч 1956 ий марте – врач-хирург М. Камалов. Пытартышыже Мишкан районышто пашам ыштымыж деч вара аспирантурышто тунемын да 30 ий наре Башкирийысе здравоохранений министр лийын.

Сар деч ончыч да сар деч варасе жапыште ятыр еҥ трахома дене черле лийын. Трахома – заразный шинча чер. Коммунист партий орган-влак медик-влак ончылно куштылго огыл задачым шынденыт – тиде черым пытараш. Районный больницын шинча отделенийже негызеш трахоматозный медшӱжар-влак пунктым почмо. Тушто нуным трахома дене кучедалаш туныктымо. Тылеч вара кажне ялыште (а ял кугу лийын гын, иктым веле огыл) трахоматозный пункт-влакым почмо. Район мучко чылаже 93 тыгай пункт почылтын. 1968 ийыште трахомым сеҥыме. Тиде пашам районысо тӱҥ врач Р. Халимов вуйлатыме дене шуктымо.

1962 ийыште здравоохранений отдел-влак петыралтыныт, калыкым эмлыме пашам тӱҥ врач-влак шке вуйлаташ тӱҥалыныт. Районысо икымше тӱҥ врачлан Рашит Гатич Халимовым шогалтыме. Тудо тиде пашам 1962 гыч 1971 ий марте шуктен. Ты жапыште районысо эмлыме-профилактический учреждений-влакын базышт палын пеҥгыдемын. Калыкым эмлыме пашат саемын. Больницым да амбулаторийым ырыкташ посна котельный-влакым, машина-влакым шындаш гараж-влакым, пищеблокым чоҥымо. Чорай участковый больницым 50 еҥым эмлаш келыштарыме. Тыгак Кемий участковый больницым почмо, районысо амбулаторий пелен шӧр кухня да вашке полыш отделений почылтыныт. 1964 ийыште йоча сад семын чоҥымо зданийыште противотуберкулезный санаторий почылтын. Мишкан ден Пӱрӧ район-влак ойырлымеке, зданийым амбулаторийыш савыреныт. Туштак больницын администрацийже да стоматологический кабинет-влак верланеныт.

1971 гыч 1980 ий марте больницын тӱҥ врачше пашам И. Сарватдинов, Р. Гайнетдинов, Р. Галимьянов, Р. Абдуллин, Ф. Агзамов, А. Шангареев, Ф. Баталов шуктеныт.

1989 ийыште кум пачашан зданийым чоҥен пытарыме. Тушто азам ыштыме, йоча, неврологический, терапевтический отделений-влак, лабораторий, физиотерапевтический да рентген кабинет-влак вераҥыныт.

Ф. Баталов тӱҥ врач лийын ыштыме жапыште ик сменаште 150 еҥым приниматлен кертше кок пачашан амбулаторий зданий пашам ышташ тӱҥалын. Ты жапыште кугу верым медицина пашаеҥ-влаклан пачерым чоҥымылан ойырымо. Кок ий жапыште кок пачеран кум да ик пачеран кок пӧртым чоҥымо.

1990 ий январьыште районысо тӱҥ врачлан А. Ижбулдиным шогалтыме. Тудо 1961 гыч 1970 ий марте Мишкан больницаште тӱҥ врачын заместительже да хирург лийын ыштен. Тудо тӱҥ врач улмо жапыште фельдшерский пункт-влакын чотышт 46 марте артен. Медицина пашаеҥ-влаклан эше икмыняр пачерым, санитарный машина-влаклан посна гаражым, склад-влакым чоҥымо. 1997 гыч 2003 ий марте тӱҥ врач пашам Ю. Андреев шуктен. Ты жапыште больницын котельныйышкыже газым пуртымо.

2003 ий гыч 2006 ий марте А. Шангареев тӱҥ врач лийын. 2006 гыч 2010 ий марте - И. Абзалтдинов.

2006 ий деч вара «Тазалык» национальный проект полшымо дене больницыш чумыр шотышто 9269949, 72 теҥгеаш оборудований-влакым кондымо.

2010 ий гыч 2014 марте больницым Нерге ялын шочшыжо Ю. Аликов вуйлатен. Ты жапыште поликлиникым, терапевтический корпусым олмыктымо да 60 веран хирургический отделенийым чоҥаш тӱҥалме.

2015 ийыште рӱдӧ районный больницым уэшын Ильдар Жанович Абзалтдинов вуйлаташ тӱҥалын. Ты жапыште, 2015 ийыште, у хирургический корпус пашам ышташ тӱҥалын, стоматологический отделенийымат тушкак кусарыме.

Мишкан рӱдӧ районный больницыште Башкортостан Республикын заслуженный врачше лӱмым нумалше кок еҥ пашам ыштен: А. Ишкузина ден П. Ушаков. Кызыт тыгай лӱмым нумалше И. Муртазина ышта. Кок еҥ - Н. Садовников ден Н. Максютова - БР здравоохраненийын заслуженный пашаеҥже лӱмым нумалеш, кок еҥ – И. Хабиров, А. Гильманшина - РФ здравоохраненийын отличникше лӱмым. М. Хусаинова, М. Алексеев, Ю. Мишин, А. Саитзянов, З. Малмыгина, О. Семенов, Н. Яхина, С. Минилбаева, Ф. Аллаярова, Р. Амиров, Л. Вялова, Н. Ямаева, Р. Яметова, Э. Хабирова, М. Мишина БР здравоохраненийын отличникше улыт.

Татьяна ГОРДЕЕВА.