Кол кучымаш

Кол кучымаш

Шошо – могай мотор жап. Чыла пӱртӱс помыжалтеш, сылнешетеш. Лум шула, коремлаште вӱд шыргыктен йога. Шошо вӱдым ончаш волшемла изи годсо жап ушышкем толын пурыш…

Тиде пагыт 1945-1952 ийла годсо. Тунам илыш пеш неле, кочкаш чӱдӧ ыле, сандене тӱрлӧ йӧн дене илаш тыршалтын. Юмылан тау, пӱртӱс тунам шке поянлыкшым чаманенак огыл, ситышынак пуэн, чылажат лыҥ лийын.

Шошым, ага (май) тылзыште, ломбо пеледме годым, ме эҥер воктеке кол кучаш коштынна. Тидлан телымак ямдылалтынна. Мушым шӱдырен, авам вынерым куэн, кугу мешакым ямдылен. Изам шартне воштыр дене мешакын аҥжым «урга», куптыштеш. Тудо тиде мешакым вӱдыш пурен шогалын куча, а кугурак акамлан кол покташ шумбым ыштен пуа. Нӧлпым вожшыге луктеш да ойла: «Айват шумбитле, сер воктенат, тушан кол-влак шылын ынышт код, шинчыше келгырак вӱдым тӱкале».

Вот акам изамын ойлымыж семын шумбитла, изам мешакшым нӧлтал онча – у-у шуко кол пурен! Вара серыш лектеш, вич-куд метр тораш мешакшым почкалта, ястара. Аниса акам колым ведраш поген опта, а мый, нуно ведра гыч ынышт тӧрштӧ манын, оҥа дене (ушаҥа дене) петырем, чот кучем (тунам мылам тиде пеш кугу пашала чучын), теве тыге иканаште пел ведра лият. Адак кучена, тыге кок ведра лиймешке коштына. Кок акам ведра-влакым алмаш нумалыт, а мый почешышт толам. Тунам мый 5-6 ияш лийынам. Мемнам пӧрт ончылно куаныше чуриян авана вучен шога: «Тендам вучем, умбачынак вуйдам ужым да коҥгаш олтышым, кӧршӧкым ямдылышым». Меат куаненна, вӱдна кудывечыштак, вынемна уло. Акам-влак мушкын эрыктат, авам кєршєкыш опта, леведеш. Коҥга лиймеке, удыра. «Высмылла, перкем пу, тамлын кӱйыктӧ», - манын, кӧршӧк дене колым коҥгаш шында. Икмыняр жап гыч (тунам шагатна лийын огыл) кол ўпш шарла. Авай кӧршӧкым луктеш, чылан ӱстел йыр шинчына, кол чыла эзылен, тамлын кӱйын. Кӱмыж-влакеш волта, эн ончыч авай высмылта, вара изайлан, акам-влаклан, мылам волта. Тиде кол ӱпшет уремыш шарлен вет. Теве ик пошкудо, теве весе толыт. «Колда артыш ала, ме ложаш дене алмаштена»,- маныт. Авай тыге ик ведра колым шалата. 4-5 кўмыж ложаш погына. Авам куанен ойла: «Икшывем-влак, йӧра те улыда, таза, кужу ӱмыран лийза»,- малдалеш.

Тыге ме ломбо саска жапыште 2-3 кечылан пєрык кол кучаш коштынна. Тыгай йӧн дене ложашымат аныклен, ситарен иленна

Антонида Игнаева (Петкина), Ардаш ял.