Ик ешын историйже

Ик ешын историйже

Тудын йоча жапше сар жаплан логалын. Пўрымашыже ту жапыште шочшо да кушшо моло еҥын дечын кугун ок ойыртемалт. Нунылан сар да сар деч варасе ийлаште ятыр нелылыкым чыташ, ятыр лишыл еҥыштым але родо-шочшыштым йомдараш пернен. Неле саманыште илен лекташ чылаштланат ваш полшен илымаш, икте-весылан эҥертыш лиймаш полшен.

Анна Байгузиновна Яндыбаева (ӱдыр фамилийже – Байгузина) 1935 ий 23 майыште Пӱрӧмучаш ялыште шочын. Ешыште тудо нылымше икшыве лийын. Ачаже, Байгоза (1901 ийыште шочын), колхозышто апшат лийын ыштен, аваже, Салбика (1903), суртышто тыршен.

Сар тӱҥалме годым Анна 6 ияш гына лийын. Ик ий гыч тудын ачаже фронтыш каен, эше ик ий гыч 18 ийым темыше Илья (1925) изажланат повестка толын. Ту жаплан ешыште кодшо эн кугу икшыве 14 ияш лийын, молышт – 2, 4 да 7 ияш. Йоча-влаклан изинек аваштлан тӱрлӧ сомылым ышташ полшаш пернен, кугурак-влак тыгак изирак-влакым онченыт. Сар жапыште кушшо-влакын йоча жапышт лийын огыл, манаш лиеш. Нуно изинек, коклан кугыеҥ-влак дене иктєр, пашам ыштеныт: пасум сомыленыт, шудым, лектышым погеныт. Шошым чыланат пасушко кылме пареҥгым погаш лектыныт. Коклан йот пасушто погымо годым тыгай пареҥгым пошкудо ялыште илыше-влак погенат налын кертыныт. Мутлан, икана нуно «лектышым» Новотроицкий ял пасушто погеныт. Ик жап гыч тиде ялыште илыше-влак пасушко миеныт да пареҥгыштым поген налыныт. Но нунымат умылаш лиеш – нуно шкат тиде пареҥге дене иленыт. Туге гынат, калык чыла нелылыкым сеҥаш да кузат илен лекташ тыршен. Кертмыже семын фронтланат полшен.

Сар тӱҥалмеке, фронтышко ачаштын шольыжо-влакат каеныт: Пайзола (1908), Пашка (1916), Васька (1920) да Яшпай (1923).

Ачаштын Яшпай шольышт сар годым лейтенант лийын, возвод дене командоватлен. Сар деч вара сельсовет председатель лийын ыштен.

Сарыште Аннан аважын изаж ден шольыжо-влакат кредалыныт: Лаймыр (1899), Яншай (1909) да Каншай (1911). Яндемыр (1906) шольыжо гына фронтыш каен огыл - тудо сар деч ончычак сокыр лийын. Изак-шоляк-влак чыланат Андреевка ялыште иленыт. Сар деч вара Каншай шольыжо Нефтекамск олашке куснен каен.

Анна Байгузиновнан ешыжлан пиал шыргыжын – 1945 ий январьыште фронт гычын ачашт сусырген пєртылын. Тудо, ик кредалмаште сусыргымеке, ятыр жап Чита оласе госпитальыште киен. Тушто, пел йолыштыжо лу-влак чот тодышталтмылан кӧра, комиссоватленыт. Ачашт пєртылмеке, ешлан куштылгырак лийын. Анна ту жапыште 9 ияш лийын. Тудо ачажын пӧртылын тӧрзам пералтымыжым сайын шарна. Пералтымым да палыме йӱкым колмеке, чыланат вашлияш куржын лектыныт... Ачаштым тиде кечын Мишкан села гыч тер дене пошкудышт конден улмаш.

Аннан кугурак изаже тушман дене Прибалтикыште кредалын, пулеметчик лийын, кредалмаште ятыр фашистым пытарен. II да III степенян Чап орден, Отечественный сар орден, медаль-влак дене палемдалтын. Мӧҥгеш 1948 ийыште пєртылын. Тыгай пиал ту жапыште шагал еҥлан шыргыжын – ешышке ачаштат, изаштат пӧртылыныт.

1943 ийыште 8 ияш Анна икымше классыш тунемаш пурен. 1951 ийыште 7 классым пытарен. 1953 ийыште паспортым налын да августышто Уфа олашке каен, ЖБЗ заводыш пашаш пурен. Кастене посна курсышто медсестралан тунемын.

1955 ийыште Уфа олаштак Аймет Павловичлан марлан лектын. 1956 ийыште нунын Сергей эргышт шочын, ончыкыжым тудо военный врач, подполковник лийын.

Уфа олаште 18 №-ан у больницым почмеке, тушко пашаш пурен, медсестра лийын ыштен. Но еш илышыже пиаланжак лийын гыл – эргышт шочмо деч ончычак еш гыч пелашыже каен. 1959 ийыште Анна Байгузиновна кокымшо гана - шкенжын землякше Никита Яндыбаевлан марлан лектын. Тудет, авиационный институтын энергетический факультетыштыже тунеммеке (кас еда тунемын), инженер- энергетик лийын ыштен. Ик жап гыч ешлан Уфа олаште пачерым пуымо.

1997 ийыште пелашыже колымо деч вара (шӱмжӧ начар лийын), Анна Байгузиновна Эмма ӱдыржӧ да уныкаже-влак дене пырля ила. Кужу жап аптекыште пашам ыштен. Тӱрлӧ эм дефицит лийме жапыште ятыр еҥлан кӱлеш эмым муаш полшен. Пӱрӧмучаш гыч Уфашке тӱрлӧ сомыл дене мийыше-влак чӱчкыдын тудын деке малаш пуреныт. Анна Байгузиновна нуным чылаштымат алал кумылын вашлийын, кертмыж семын, полшаш тыршен.

Кызыт Анна Байгузиновна пенсийыште улеш, но паша деч посна ок шинче: телым тӱрлӧ кидпашам ышта, шошым, кеҥежым да шыжым дачыште тырша – киярым, помидорым, пареҥгым да тӱрлӧ емыжым кушта.

Тудын эргыже, Сергей Айметович, Уфа оласе ик поликлиникыште ышта. Тудо военный врач семын Монголийыште, Мурманскыште, Чечняште служитлен.

Анна Байгузиновнан Эмма ӱдыржат аважын корныж дене каен, тудо кужу жап аптекыште ыштен, кызыт пенсийыште улеш.

Анна Байгузиновнан кок уныкаже уло. Светлана уныкаже Турцийыште пашам ышта да ила, Аня уныкаже – Киевыште.

Юбилейже вашеш ме тудлан пеҥгыде тазалыкым да кужу ӱмырым тыланена. Тек тудо эше кужу жап алал кумылжо дене лишыл еҥже ден палымыже-влакым куандарен ила.

Виталий АЙМУРЗИН.