Землякна-влак Кугу Отечественный сарыште

Землякна-влак Кугу Отечественный сарыште

1941 ий гыч 1945 ий марте элна кугу текшырымашым чытен лектын

Нине ийласе сар СССР-ын пеҥгыдылыкшым, вийжым, а совет калыкын ик оян, кеч-могай тушманлан карум пуаш ямде улмыжым рашемден. Тиде сєй эн шуко илышым налын, эн шуко вӱр ден шинчавӱдым йоктарен, калык-влаклан эн шуко ойгым конден да эл озанлыкым эн чот шалатен. Мишкан районат Сеҥымаш верч шерге акым тўлен.

Районна гыч Кугу Отечественный сарыш 10886 еҥ каен, сеҥымаш дене 4843 еҥ пӧртылын. Но пєртылшӧ-влакат чыланат таза-эсен лийын огытыл. А мыняр нелылыкым нунылан чыташ пернен? Шучко сар нерген шарнымаш нунын шӱм-чоныштышт ӱмырышт мучкылан кодын. Окопышто нӧрен, кылмен шинчымым, фашист пуля-влак йўрла йогымым, неле кредалмаш-влакым, кушто ятыр йолташышт, палымышт вуйыштым пыштеныт, нуно нигунам монден огытыл да огыт мондо.

Нацист Германийым сеҥымылан тений 75 ий темын. Тиде шагал огыл. Тачысе кечылан тушманым сеҥыше-влак моткоч шагалын кодыныт. Нунын олмеш у, сар жапысе илышым палыдыме тукым кушкын. Тидлан кєра самырык-влакым, у сарым ончылгоч кораҥдаш манын, ту жап дене палдарен шогыман.

1942 ий. Немыч-влакын тӱҥ вийышт Воронеж ден Ростов-на-Дону ола-влак коклашке керылтын пурен. Тушман обороным кӱрлеш гын, Москва олам кечывалвел могырчын авалтен налын кертеш ыле. Но совет салтак-влак пеҥгыдын шогеныт да Воронеж олам илаш-колаш араленыт. Тидлан кӧра немыч-влак Кавказ да Юл эҥерын ӱлыл ужашыжым кид йымакышт налаш шонен пыштеныт. Тылеч ончыч нуно Крымым налыныт, варажым Йўдвел Кавказым, Майкоп олам. А Паулюс вуйлатыме 6-шо армий Сталинградым налаш шонен пыштен. Наступленийышт 1943 ий июль, августышто виян лийын.

Тыге Сталинград верч кредалмаш тӱҥалын. Тиде кредалмаш Кугу Отечественный сарыште ик эн шучко кредалмашыже лийын. Снаряд, бомба-влак йымалне да тулышто пеш шуко салтак ден тыглай еҥ колен. Сталинград верч мемнан землякна Карам Фархутдинович Хайретдиноват кредалын.

К. Хайретдинов 1923 ий 6 октябрьыште Чекмагуш районысо У Балтач ялыште шочын. Фронтыш 1942 ийыште логалын, 13-шо бригадын стрелокшо лийын.

Сталинградыште кредалмаш пеш шокшо улмаш. Кажне лаке окоп олмеш лийын, кажне пєрт – крепость олмеш. Йырым ваш шаланыше кермыч ора-влак киеныт, кредалмаш коклан кажне тыгай ора верч ылыжын. Тушман кугу вий дене наступатлен гынат, мемнан салтакна-влак пеҥгыдын, илаш-колаш шогеныт.

Каваште лым лийде немыч самолет-влак пӧрдыныт да бомбым кышкеныт. Нуно кӱшкӧ эрдене эрок нєлтыныт да кече шичмешке чоҥештылыныт. Кугу бомбардировка деч вара тушман танк-влакым колтен, но ола кӧргыштӧ нунылан орадыланаш эрыкым пуымо огыл. Икманаш, Стаинградыште кредалмаш ик татланат чарнен огыл, ик вере пуля-влак лӱйкалыме да снаряд-влак пудештме йӱк лыпланен гын, вес вере мӧҥгешла ылыжын. Кредалмаш чарныде икмыняр тылзе шуйнен. Тудым чыташ моткоч неле лийын. Но Карам Фархутдинович, моло совет салтак-влак дене пырля, чыла чытен. Ик кредалмаште, 1942 ий 31 августышто тудо нелын сусырген – немыч пуля оҥжым шӱтен. Но госпитальыш (3276 №-ан) 14 сентябрьыште гына логалын, тидын нерген 588 №-ан документыште возымо. Свидетельство удан аралалтын кодын, но сусыржо нерген лудаш лиеш. Ты жапыште тудлан, тушман дене лўдде кредалмыжлан, младший сержант званийым пуымо. Эмлалтмекыже, салтакым посна курсышко тунемаш колтеныт. Тушто К. Хайретдинов 1943 ий январь марте тунемын. Курс деч вара Ленинградым аралымашке колтеныт. Тушто комсомол радамышке пуртеныт.

Тиде событийым тудын ӱмыржӧ мучкылан шарнымашеш кодын. Карам Фархутдинович служитлыме отделений командный пункт деч шым километр тораште лийын. Комсомолыш пураш тудым тушко ӱжыныт. Салтак корнышко йӱд лиймеке тарванен да командный пунктыш то нушкын, то куржын каен – йырым-ваш чарныде лӱйкаленыт. Комсомолыш пурымеке, мӧҥгешат тыгак, илыше кодмыжлан куанен пӧртылын. Но куан дене пєлалташ нигє дене улмаш – землянкыште тудым 13 колышо йолташыже вучен. Йўдым немыч-влак шолып толын пуреныт да чылаштымат пуштеден коденыт улмаш. Карам Хайретдинов тыге колымаш дечын утлен кодын, но тиде утаралтмаш тудлан кугу ойгым конден. Салтаклан кечыгут колышо 13 йолташыже воктене шинчаш пернен – частьышке увертараш йӧн лийын огыл – кечывалым чарныде лӱйкаленыт, а телефоным фашист-влак пудыртен коденыт.

Шочмо элна землякнан подвигше-влакым кӱкшын аклен. Тудо ятыр гана тўрлє награда дене палемдалтын, но эн чот шергылан Сталинградым, Ленинградым утарымылан медаль-влакым, Йошкар шўдыр орденым шотлен.

Гаделхан Тимерханович Тимерханов 1923 ий 20 мартыште Бабай ялыште шочын.

- 6 ияшем годым ешна Байкаш ялышке кусныш, - ойла ветеран. - Тунам ялыште 40 кудо лийын. Чаманаш кодеш, кызыт тиде ял уке. Ялысе колхоз «У илыш» лӱмым нумалын. Ешна шуко икшыван ыле. Мый дечем посна эше шым йоча кушкын. Ачана, Тимерхан, плотник лийын ыштен, авана – шала пашаеҥ. Валихан изам шочын инвалид ыле, но колхозышто моло еҥ семынак пашам ыштен. Икманаш, моло дечын уданрак огыл иленна.

Изиш кугеммеке, мыят колхозышто ышташ тӱҥальым. Мыланна пел нормым гына пуэныт, но пашадарымат кок гана шагалрак тўленыт. Уржа-сорла жапыште ачана идымыште пашам ыштен, мый тудлан эре полшенам – имне-влакым вӱден кондыштаренам.

Школышто сайын тунемаш йӧн лийын огыл. Ондак 4 классым пытаренам, варажым Мишкан селаште мӱкш ончышылан тунемынам. 1940 ийыште ешышкына икымше ойго толын – авана колен.

Мишкан калык сар тӱҥалме нерген уверым кузе вашлийме нерген шуко возымо. Мый кӱчыкын ешарем. Ойго нимучашдыме ыле. Пӧръеҥ-влакым, чылаштымат манаш лиеш, виклан фронтыш наҥгайышт. Их жап гыч похоронка-влак толаш тӱҥальыч. Ялыште кодшо-влаклан паша кум гана артен. Сар тӱҥалме годым мый эше самырык ыльым. Повестка мылам 1942 ий февральыште гына тольо. Ял гычын шкетын каенам. Мый фронтышко кайымеке, ачамым паша армийыш наҥгаеныт. Тудо Благзаводышто ыштен, тиде ола гыч Уфа марте электролинийым шупшын. Повестка толмеке лўдыкшє лийын але уке? Уке. Тыге шоненам: чыланат фронтышто тушман дене кредалыт, тушто шкетын ом лий, Юмо полша.

Уфаште мемнам кум кече комплектоватленыт. Варажым Озаҥ олашке колтеныт. Вич тылзе тушто тунемынна, варажым мемнам Москва ола воктеке колтышт, тушечын – Сталинград ола воктеке. Мемнан тушко миен шумо жапыште окруженийыш 22 немыч дивизий логалын. Мый посна пулеметно-артиллерийский батальонышто служитлышым, станковый пулемет расчетын кокымшо номерже ыльым. Чыланат келшен служитленна. Батальоныштына тӱрлӧ калык служитлен гынат, изак-шоляк-влак гай лийынна. Опытан салтак-влак самырык-влакым эре туныктен шогеныт, чыла шотыштат полшеныт. Мый ротышто эн самырык ыльым, сандене шукынжо мыйым эргышт семын ужыныт. Шукын тушман дене уже кредалше сибиряк ыльыч. Чыланат мыйым, Гаделхан манаш неле лийынат, Гриша маныныт, мый тореш лийын омыл.

...Гаделханлан икымше кредалмашыжак пытартыш лийын. 1943 ий 18 январьыште тушман дене кредалмаш ылыжын. Частьшылан Красный пахарь ялым налаш приказым пуымо. Эрдене эрок чыланат наступленийыш каеныт. Гаделхан лийме расчет ял деч тораште огыл верланен да тушманым лӱйкалаш тӱҥалын, но нунын декат пулемет очередь логалын. Ондак расчет командир сусырген, варажым Гаделхан – пуля тудын шола кидышкыже логалын.

Рота командир салтаклан приказым пуэн – корем пундашке волаш да сусыр-влакым погышо машинашке шинчаш. Сталинград воктене фриц-влакым тудын деч посна кырен шалатеныт. Гаделхан сусыргымыж деч вара тўрлє госпитальыште эмлалтын. Мучашлан Саратов оласе госпитальыште киен. Тушечын комиссоватленыт. Суртышкыжо 2 майыште пєртылын, Уфа гыч ялышкыже шумеш йолын толын.

А шочмо ялыштыже тудым неле илыш вучен: пуат шагал лийын, кочкашат ситен огыл. Рвезылан пашам шокшым кергалтен ышташ пернен. Ачаже ту жапыште эше паша фронтышто лийын.

Гаделхан Тимерхановичлан ялыштыже ятыр пашам ышташ пернен, бригадират, колхоз председателят лийын. Но 1956 ийыште мӱкшым ончаш тӱҥалын – эн ончыч ойырен налме пашашкыже пєртылын. Мӱкш отарыште 33 ий ыштен.

Сталинград кредалмашын эше ик участникше – Александр Михайлович Антипин. Тудо армийыш 1938 ийыште каен. Дальний Востокышто погранзаставыште служитлен. Служба деч вара туштак кодаш шонен пыштен да военный заводышто пашам ышташ тӱҥалын. Ик жап гыч тудым Владивостокыш машинистлан тунемаш колтеныт, сар тӱҥалме нерген лач тушто пален налын. Кок тылзе гыч повесткым налын да фронтыш каен. Нуно кӱртньыгорно дене 14 кече каеныт, пырля имне-влакым наҥгаеныт. Чарныме годым нуным вагон гыч луктыныт да изиш кондыштареныт – имньылан кечеш мыняр-гынат кошташ кӱлын. Тыге Сталинград ола воктеке миен шуыныт да виклан кредалмашке логалыныт. Сталинград верч кредалмаште Александр Михайлович сусырген – пуля кидышкыже логалын. Тылеч вара тудо ныл тылзе Томск оласе госпитальыште киен.

Умбакыже Кугу Отечественный сарын участницыже Полина Аптыкаевна Аптыкаева дене палдарынем. Теве мом воза тудо сар жап нерген: «1941 ийыште мый 10 классым тунем пытарышым, 21 июньышто ме выпускной касым эртаренна, 22 июньышто Сабантуй ыле.

Тиде кечын моткоч чевер игече шоген: кече шыман ончен, леве лийын, юалге юж пуэн... Ме, самырык-влак, илышлан куанен коштынна! Мый таҥасымаш-влакым онченам. Кумылем моткоч нєлтын, кенета кугу ойго толеш манын шоненат омыл. Кенета имнешке кудал тольо да кычкырале: «Война, война тӱҥалын! Гитлер Совет Союзыш керылтын пурен!». Чыланат кернак шорташ тӱҥальыч да ик тат гыч Сабантуй олыкышто нигӧ ыш код. Нине мут-влак мыйын шўм-чонешем курымешлан неле нумалтыш семын кодыныт. Ик жап гыч мемнан классым погеныт да каласенат: «Тунемаш ода кае, туныктышо-влак дене пырля тӱҥалтыш класс-влак дене пашам ышташ тӱҥалыда. Тыге мый Пўнчер ялысе тӱҥалтыш школыш направленийым нальым да 1-ше классым туныкташ тӱҥальым.

1 апрельыште военкоматыш повесткым нальым. Комиссийыш мийышым да службылан келшен толмым рашемдышым. Варажым посна собеседованийым эртенам, тушто РККА-ште служитлаш келшем але уке йодыныт. Мый, конешне, тореш лийын кертын омыл, сайын умыленам: шочмо элнам аралымаш – тиде суапле да кўлешан паша. Эше мый Чапаевский дивизийыште кредалше боецын, Мишкан районысо икымше - Андреевка ялысе колхозым организоватлыше Аплекай Аптыкаевич Аптыкаевын ӱдыржӧ лийынам. Ачам коммунизм верч колен. Тидлан кєра мыят шочмо элнам аралаш каяш кумылаҥынам. Тыге авамым кок икшыве дене коден каенам. Тудо мылам ит кай манын огыл. Фронтыш каяш повестка 1 майыште толын. 2 майыште мыланна, коло ӱдырлан, Пӱрӧ олашке каяш кӱштеныт, а тушечын пароход дене – Уфашке. Уфа гыч эшелоннам виклан Сталинградыш колтеныт, тушечын чыланнамат грузовик-влак дене Калмыкийыш наҥгаеныт.

А ынде фронтысо илыш дене палдарынем.

Мемнан 4 ўдырамаш рота гыч шогышо 44-ше посна батальоным Ростов-на Дону ола воктеке колтеныт. Мемнам ончыч 7 пӧръеҥ гыч шогышо наблюдательный пунктлаште вераҥденыт. Пӧръеҥ-влакым передовойыш кусареныт.

Тыге мемнан 7 еҥ гыч шогышо отделенийна служитлаш тӱҥалын. Ме каваште мо лиймым эскеренна да информацийым телефон дене штабыш пуэнна. Икманаш, немыч самолет-влак могай направлений дене чоҥештымым рашемденна да увертаренна. Ту жаплан немыч самолет-влак нерген чыла, манаш лиеш, пален налынна. Нуным ӱжмеке, виклан рашемден кертынна: могай истре- битель але бомбардировщик чоҥешта. Связьым НП деч шке шупшынна. Тудо кӱрылтын гын, йӱд ма, кечывал ма, кӱрлмӧ верым рашемдаш да ушаш каенна.

Тиде Южный фронт лийын. Немыч уло вийже дене наступатлаш тӱҥалмеке, мыланна чакнаш пернен. Калмык ирпасу дене йолын ошкылынна, тидын годым пеленна сай кочышат, йӱаш вӱдат лийын огыл. Воктенна улшо сухарим гына кочкынна, йӱаш вынем гыч йӱынна – вӱдым 30-40 метр келгыт гыч лукташ пернен. Ятыр еҥ малярий дене черланыш, туге гынат ошкылаш кӱлын. Пеш неле ыле.

Тылеч вара мемнан батальоным Сталинград йыр вераҥденыт. Ме туштат кавам эскеренна».

Сталинград верч эше ик землякна – Шамиль Рязапович Сабирзянов кредалын.

Тудын илышыже ту жапысе моло еҥын илышыж дечын кугун ойыртемалтын огыл. 1941 ийыште рвезылан 18 ий темын. Тудо 1923 ий 23 январьыште Бурай районысо Тошто Карагуш ялыште шочын. Ачаж ден аваже 1938 ийыште Мишкан селашке куснен толыныт. Рвезе тыште 9 классым тунем пытарен. 1942 ийыште тудым армийыш налыныт, Благовещенск оласе южно-уральский пулеметный училищыш тунемаш колтеныт. Курсант-влак тушто 1942 ий июль гыч 1943 ий январь марте тунемыныт. Телым, сержант званийым пуымеке, Шамиль Сабирзяновым Сталинградский фронтыш колтеныт. Тудо гвардейский стрелковый дивизийыш станковый пулеметчиклан шогалталтын. 1943 ий майыште немыч пуля Ш. Сабирзяновын шӱйышкыжӧ логалын. Эмлалтмеке, тудо уэшын стройышко пӧртылын, И. Конев вуйлатыме Степной фронтыш логалын да немыч-влак дене Курский дугаште кредалын.

Ик кредалмаште тудо уэшын сусырген (осколок шола эрдышкыже логалын). 1943 ий август гыч 1944 ий март марте госпитальлаште эмлалтын.

Шучко тушман дене лӱдде кредалше-влак коклаште эше ик землякна – Николай Кириллович Мошкин лийын.

Тудын шарнымашыже икмыняр ий ончыч районный газетыште возалтын ыле:

«- 1943 ийыште мый фронтыш, пехотный частьыш логальым. Икымше кредалмашем Москва ола воктене эртен. Конешне, моткоч лӱдыкшӧ лийын. Но кажне салтак лӱдмашыжым сорлыклен да кӧргӧ чоныштыжо кучен.

- Николай Кириллович, неле огыл гын, кузе сусыргымыда дене палдарыза.

- Салтак сарыште чӱчкыдын сусырга, мый ятыр тыгай случайым ужынам. Кӧн кидше кӱрылтын, кӧн – йолжо. А мылам атакыш кайыме годым разрывной пуля логалын. Тиде Псков областьысе Неволь ола воктене лийын. Икмыняр тылзе Пермь областьысе госпитальыште киенам. Варажым медсестра полшымо дене Мишканыш толынам, верысе больницаште Сеҥымаш кече марте киенам. Кугу пайремым костыльыште шоген палемдаш пернен».

А теве сарын да пашан ветеранже Николай Кильдубаевич Кильдубаевын шарнымашыже:

- Сар тӱҥалме годым мый шым классым пытаренам ыле. Фронтыш каяш жапем 1944 ийыште шуын. Хутор да Шаде Шогертен ял гыч армийыш визытын каенна. Пел ий Уфа олаште тунемынна, а мартыште мемнам эшелоныш шынденыт да Касвел европыш наҥгаеныт. Ме Берлиныште кредалаш пиал шыргыжмылан моткоч куаненна. Но кредалаш йӧршын вес – Япон сарыште пӱралтын улмаш. Куйбышев ола деке шумеке, мемнам элын кечывал могыркыжо – Дальний Востокыш савырен колтеныт. Мый Приморский крайыш, стрелковый дивизийыш, минерный подразделенийыш логальым. Мемнам тушто япон мина-влакым лукташ туныктеныт, противопехотныйымат, противотанковыйымат.

Сар ылыжмеке мемнам чӱчкыдын япон смертник-влак лӱйкаленыт. Икана чоҥештен толшо мина мландеш тойымо минышкак логалын. Кок мина иканаште пудешталтмеке, ятыр йолташем колен, ик осколкыжо мыйын оҥышкат – шӱм воктеке толын керылтын. Мылам варажым госпитальыште ойлышт – тудет шўм деке миллиметрлан гына шуын огыл улмаш. Вашке сар пытен, а мый эше кок тылзе госпитальыште эмлалтынам. Эмлалтмеке, интендантский службыш логалынам, ургаш тунемынам да 1951 ий май марте служитленам.

Сеҥымаш верч пале надырым туныктышо-влакат пыштеныт. Мишкан районышто РСФСР-ын икымше заслуженный туныктышыжо Александр Дмитриевич Дмитриев дене палдарыме шуэш.

Тудо 1907 ийыште Янаул районысо Тошто Орья ялыште шочын. Вич ияшыж годым ачаж ден аваже трагически коленыт. Тудым чӱчӱжӧ ончен куштен. 14 ийым темымеке, 1921 ий гыч, йоча пӧртыштӧ илен. Математикым изинек йӧратен, тидлан кӧра туныктышо лияш кумылаҥын. 1924 гыч 1928 ий марте Пўрє оласе педагогический техникумышто тунемын, тудым пытарымеке, Мишкан районысо Арзамат ялысе школыш туныкташ толын. Тудым тӱҥалтыш школ директорлан шогалтеныт.

1932 гыч 1937 ий марте Мишкан тичмаш огыл кыдалаш школышто математикым туныктен. 1937 гыч 1939 ий марте Уфа оласе башкирский учительский институтышто тунемын. 1939 гыч 1941 ий марте Мишкан кыдалаш школышто туныктен. Фронтыш 1941 ийыште каен. Мӧҥгеш 1945 ийыште сержант званий дене пӧртылын.

Михаил Михайлович Михайлов 1924 ий 1 сентябрьыште Йылыш ялыште тыглай кресаньык ешыште шочын. Ешыштыже ик икшывыже гына лийын. 1932 ийыште Йылыш тӱҥалтыш школыш тунемаш пурен да 1936 ий марте тунемын.

1942 ий 14 августышто рвезым армийыш налыныт да Благовещенск оласе южноуральский пулеметный училищыш офицер школыш тунемаш колтеныт. 1943 ий февральыште фронтыш логалын. 15 февраль гыч 2-шо Украинский фронтышто служитлен, Харьков олам утарымашын участникше улеш, станковый пулеметчик лийын, тушманым «Максим» пулемет дене лўйкален. 1943 ий 10 мартыште нелын сусырген – мина осколок тудын вуйышкыжо керылтын. Ик жап госпитальыште эмлалтын. Эмлалтмеке, стройышко пєртылын да Курский дугаште тушман дене кредалын. 1943 ий 29 августышто эше ик гана нелын сусырген – пуля шола кынервуйышкыжо логалын. Сусыргымыж деч вара келге тылыште – Тамбов олаште эмлалтын, варажым Чкалов областьысе Бузулук оласе госпитальыште киен. 1943 ий 15 ноябрьыште уэшын стройыш пєртылын.

1944 ийыште тудын служитлыме 284-ше стрелковый полк Касвел Украиным, Молдавийым, Румынийым, Венгрийым, Чехословакийым утарымаште кредалын. 1944 ий ноябрь гыч егерь лийын служитлен, полевой артиллерийский склад гыч (164 №-ан ПАС) 2-шо Украинский фронтысо 40-ше армийын штабышкыже секретный документ-влакым шупшыктен. Сар пытымым Чехословакийыште вашлийын. Сар деч вара ик жап элын чекшым оролен. Мучашлан Дальний Востокыш колталтын, тушто 1947 ий 12 март марте служитлен. Мӧҥгеш 1947 ий 5 апрельыште пӧртылын. Клуб вуйлатыше да сельсовет секретарь лийын ыштен. 1950 ий гыч Йылыш ялысе шымияш школышто пашам ышташ – физкультур ден математикым туныкташ тӱҥалын. 1966 ийыште Уфа оласе дошкольный педагогический училищыш тунемаш пурен да тудым 1969 ийыште пытарен. Йылыш школышто 1983 ий марте ыштен. Тиде ийыште пенсийыш лектын. 3 группан инвалид улеш. Отечественный сар орден, «За победу над Германией» медаль, «За боевые заслуги» кок медаль дене палемдалтын. Тыгак 8 юбилейный медальже уло.

Кугу Отечественный сарын эше ик участникше – Закий Набиуллинович Набиуллин. Тудо армийыш 1940 ийыштак каен. 1941 ий июльышто Северо-западный фронтыш логалын, артиллерийский полкышто служитлен. Шучко тушман дене тудлан сар тӱҥалтыште кредалаш пернен, а ты жапыште нуно моткоч виян лийыныт - пеш писын наступатленыт да элнан ятыр кумдыкшым авалтен налыныт. Икманаш, тунам тушманым чараш пеш неле лийын, мемнан войскана-влак пеш шуко еҥым йомдареныт да кредалын шеҥгек чакненыт.

1942 ийыште Закий Набиуллинович Сталинград верч кредалын. Нуно ола уремыште немыч танк-влакым чарен кертыныт. Туге гынат немыч-влак йошкар салтак-влакым йӱдшӧ-кечыже лӱйкаленыт да бомбитленыт. Пудешталтме йӱк ик татланат чарнен огыл. Закий Набиуллин шкат артиллерист лийын, нунат тушманлан снарядым чаманен огытыл, залп ваштареш залпым пуэныт. Снаряд-влак мландым чыла вереат комарен пытареныт, но мемнан салтакна-влак пеҥгыдын шогеныт да тушманлан Юл эҥер вес могырко вончаш йӧным пуэн огытыл.

Закий Набиуллинович немыч гарнизон-влак верланыме ял-влакым утарымым сайын шарна. Тунам нуным – ныл артиллеристым «За отвагу» медаль дене палемдыме, а орудий командирым – Йошкар шӱдыр орден дене.

Ола ден ял-влакым утарымеке, совет салтак-влак тушманын шучко койышыжым раш ужыныт – нуно ятыр еҥым орландарен пуштыныт, ятыр ялым йӱлатен коденыт. Тидлан кєра тушманым эше чотырак кырыме шуын. Ик илем верч кредалмаште Набиуллин служитлыме рачсет икмыняр немыч танкым пудештарен, тидлан кєра артиллерист-влакым чылаштымат Йошкар шӱдыр орден дене палемдыме.

1944 ий кеҥежым тудын служитлыме артиллерийский полк Белоруссийым утарымаште кредалын. Мемнан салтакна-влак ту жапыште Совет Союз чек тораште огыл улмым сайын умыленыт да тушманым эшеат чот кыреныт. Ик селам утарыме годым Набиуллин служитлыме расчет тушманын ятыр оружийже ден боеприпасым солалтен налын. Тидлан кєра З. Набиуллиным III степенян Чап орден дене палемдыме.

1944 ий 14 октябрьыште Закий Набиуллин Ржев ола воктене сусырген – осколок тудын пурла вачышкыже логалын. Сусыргымеке, ик жап госпитальыште эмлалтын. Госпиталь деч вара тудым уэшын передовойыш колтен огытыл. 1945 ий тӱҥалтыште шочмо кундемышкыже пӧртылын.

Ме нине да тушман дене Кугу Отечественный сарыште кредалше моло еҥ-влакым да нунын подвигыштым нигунам мондышаш огынал.

А. СЕМЕНОВ (2004 ийысе архивный материал гыч).