Шырпе олмеш «Катюша» куэвоҥго

Шырпе олмеш «Катюша» куэвоҥго

Мый икана Ониса шӱжарем деке унала миенам ылят, тушто ик оҥай пӱртӱс палым кольым. Тушко Валя паваят миен ыле, тудо шкеже Шабан ял гыч улеш, а Кемийыште ила. Ойласен шинчышыла, мут гыч мут лектеш, манеш-манешым ойлат. Валя павай мыланем тыге мане:

-Палет ӱдырем, куэвоҥго (чага) гыч кузе тулым ыштат?

- Уке, ом пале.

- Ну, тунам колышт. Тиде сар жапыште лийын. Пайтара ял деч мӱндыр огыл, мотор вер-шӧрыштє Шабан ял верланен, тушто 36 кудо лийын. Кузе калык яллаште илен, туштат тугак иленыт. Сар тӱҥалме кечын Шабан ялыште коремыште шудым погеныт. Шудо погымаште пӱтынь ял калык лийын. Рвезыракышт тиде кечын Мишканыш Сабюантуй пайремыш каеныт. Касвелеш олыкышко имне дене бригадир толын да сар тӱҥалме нерген увертарен, тунамак самырык пєръеҥ-влаклан сарыш каяш повестка-влакым конден. Шортмаш, кычкырлымаш тӱҥалын…

Повесткым налше пєръеҥ-влак мӧҥгышкышт пурен веле лектыныт, нуным вигак сарыш наҥгаеныт. Ялыште шоҥгырак да рвезе, йоча да ӱдырамаш-влак веле кодыныт.

Сар тӱҥалме ийын шоҥгырак-влак тыге ойлат ыле:тений чодыраште тумо лышташым шукш кочкын пытарен, пӧръеҥ-влаклан неле ий лиеш. Сар лийшаш нерген пален огытыл, но пӱртҥс пале гоч эҥгек лийшашым шижыныт. Тумо кошка гын, пєръеҥ пыта (тумым пӧръеҥ дене таҥастареныт).

Сар жапыште мӱндыр яллаште илыш эшеат нелырак лийын, но фронтлан чылан полшаш тыршеныт. 1941-1943 ийлаште шырпе лийын огыл. Шабаныште илыше еҥ-влак куэвоҥго гыч чакма кӱм ыштеныт. Куэвоҥгым погеныт, ӱмбал могыр (могай кугытшо деч шоген) комжым налын шоленыт, кӧргыжым лашка кҥжгыт падыштен, вҥдыш пыштеныт, подеш шолтеныт, ӱмбакыже ломыжым опталыныт, шолтен, вӱдшым кышкалыныт, кодшыжым луктын, кечеш коштеныт. Вара тиде пеҥгыде кӱм икте-весышт дене йыген, тул сескемым луктыныт да чыраш пижыктеныт. Тыге тулым ыштена ыле, - манеш Валя павай. - Эше сарыш посылка дене колтена ыле, тушто иктаж кӱртнеш йыгалтет да тулым ылыжтет манын ойленыт. Салтак-влак тиде кӱлан «Катюша» лӱмым пуэныт, вет тудо пеш вашке тулым луктын.

Тиде оҥай пӱртӱс палым ончыч Шабаныште илыше Александров Валентин каласкален. Тудо 7 апрельыште 78 ийым темен. Ачаже сарыш каен (Валентин 10 ияш кодын), а аважым огеш шарне. Нуно Салима кокай дене коктын илат. Икшывышт уке. Социальный пашаеҥ ончаш коштеш. Шабан ялже пеш ямле лийын, ял воктеч изеҥер йоген,эҥер серыште ломбо кушкын. Мый каникул еда изам дене Акмурзин Аптай кочай деке унала коштына ыле, тудат сарыш миен пєртылын (куваванан изаже лийын).

М. ГАРЕЕВА , Нерге ял.