+19 °С
Дождь
Сеҥымашлан 75 ий
31 Декабря 2020, 21:00
«Шкеже ыш пӧртыл, шарналташ мурыжо гына кодо»
1941 ий 22 июньышто нигунам уждымо шучко сар тӱҥалын. Шочмо элым аралаш 17 ияш рвезе гыч 60 ияш шоҥгыеҥ марте каеныт. Нуно чыланат волгыдо ончыкылыклан ӱшаненыт. Сарыш кайыше еҥлан йӧратыме таҥже, ватыже, ешыже, икшывыже-влак да ял калык дене ойырлаш логалын. Сарыш ужатышыланат, кайышыланат тиде неле жап лийын.
«Шкеже ыш пӧртыл, шарналташ мурыжо гына кодо»
1941 ий 22 июньышто нигунам уждымо шучко сар тӱҥалын. Шочмо элым аралаш 17 ияш рвезе гыч 60 ияш шоҥгыеҥ марте каеныт. Нуно чыланат волгыдо ончыкылыклан ӱшаненыт. Сарыш кайыше еҥлан йӧратыме таҥже, ватыже, ешыже, икшывыже-влак да ял калык дене ойырлаш логалын. Сарыш ужатышыланат, кайышыланат тиде неле жап лийын.
Теве У Памаш ялыште Микайла Ямаев сарыш кайымыж годым тыге шортын-шортын мурен:
Йўр йўреш гын, шудо кушкеш,
Кече онча - мӧр кӱэш.
Ала-кушан йот мландеш
Ужар вуй арам лиеш.
Инак воктен заҥгар саска
Арам лийын тошкалеш.
Ужар вуйна, ужар капна
Кушакын арам лиеш.
«Шкеже ыш пӧртыл, шарналташ мурыжо гына кодо» - манеш ыле Таня шӱжарже.
Нерге ялын Пексыле кокай Саймет таҥжым 5 ий вучен. Тудын сарыш кайымыж годым чодыраш имне дене пулан миен улмаш, ужатен колтен кертын огыл. «Саметым сагынен, тыге мурен коштам ыле», - манеш.
Ай, кӱ корно, кӱ корно,
Тудыжо йоллан йӧсӧ.
Кайымыж годым ужатен шым керт,
Тудыжо чонлан йӧсӧ.
Кайыш ынде кайышашыже,
Тор имньыжым кушкыжын,
Коштеш ынде коштмаштыже,
Сагынен да саргаен.
У Памаш ялыште музиканче ятыр лийын. Сарыш кайымышт годым нуно, чеверласен, тыгай муро-влакым муреныт:
Шудым солымо олыкна,
Тӱред коштмо пасуна.
Шочшына-влак шортын кодыт
Шочмо-кушмо ялешна.
Олмам налына кызыт,
Чайыш пыштена кызыт.
Сарже кужу огеш лий гын,
Уэш ужына кызыт.
Сайын илыза, йолташ-влак,
Сайын кодса, шочшем-влак.
Кӧргӧ чондам сагындарышт,
Мыйын такмакем-влак.
Кастене ӱдырамаш, кова-влак фронтыш колташ носким, пижым пидмышт годым муралтен шинченыт:
Кайышашыже кайыш ынде
Кугу чойн корно дене.
Кугу вӱд гоч, шем чодыра гоч
Ойласена язу ден.
Пактек воктен арамаште
Ломбыгичкым погена.
Толат гынат, уке гынат,
Толмешкетак вучена.
Шинельжым чияле ынде,
Кунам кудашеш вара?
Сарышкыже кайыш ынде,
Кунам пӧртылеш вара?
Белорецк олаште илыше Айма Саляева тыге мурен илен:
Ужар пасун ӱмбачынже
Куржын колтымем шуэш.
Кузе илат, кушто коштыт,
Тидым палыме шуэш.
Тушманым сеҥымеке, салтак-влак мӧҥгӧ пєртылаш тӱҥалыныт. Калык нуным куанен, шортын вашлийын:
Кече лектеш йошкарген,
Кугу ер йыр савырнен.
Ме илена, ме кушкына,
Совет властьлан ӱшанен.
Эр кынелын лекмем годым,
Юмым налаш шым мондо.
Кушто гына шым лий гынат,
Шочшем, тендам шым мондо.
Теве толеш грузовик,
Темен конда салтакым.
Темен кондымо машина дене,
Толын шуо ачаем (изаем, йолташем).
Меат шонен огынал ыле,
Пел кидын вӱдлан волаш.
Меат шонен огынал ыле,
Седыге шкетын кодаш.
М. ГАРЕЕВА, Нерге ял.
