Неле ийлам чытенна

Неле ийлам чытенна

Мый согыш тӱҥалме годым 1 ият 6 тылзаш лийынам. Чияш уке, ик тувыр дене пӧртыштӧ кияш логалын, а варарак, 4 ияш гыч, тӱгӧ модаш, куржталаш шӱм-чон ӱжын.

Ныл йочам чикташ авамлан неле лийын, кечыгут пашаште, паша деч вара сурт сомыл, икшывым пукшаш кӱлын. Ту пагытыште керосин, шырпе налаш окса лийын огыл. Авам тылзе волгыдо дене кӱнчылам шӱдырен, тул ынже пыте манын, возакеш шолгымым петыркален, эр марте саклаш тыршен. Южгунам пуэн ылыжта, возакеш олта, а еҥ-влак, вурня вуйышто тулым ужын, тул шолгымлан толеденыт, мемнан ок саклалт гын, меат тугак, кӧн уло, тудын деке миенна. А авайлан, межым шӱдырен, носки-влакым пидаш кӱлын, адакшым тунам теле ма, шошо ма, кеҥеж ма йыдал (йондал) дене коштылтын. Йолна шокшышто коштшо манын, авай меж дене (кутышыжлан шӱртӧ, а торешыжлан меж) ыштыраш чулкам урген: изайлан кєргеш меж, а ӱмбалже тыглай (простой) пасма дене костюмым ыштен. Мыланна мыжерым, кӱрыкым шке урген чиктен. Ме кертмына семын полшенна.

Сар жапыште, сар деч варат пеш нелын илалте, изинек модын коштын огынал, сар чыланнам вигак кугемден. Сӧй манаш гына, мый, конешне, ветеран омыл, авамат вдова ыш лий, кеч 32 ияш ныл икшыве дене тулыкеш кодын, сандене Сеҥымашлан 75 ий темме кечын шкемымат участниклан шотлем, пеш кочо лие сар пытыме марте илаш. Телым ваче дене пум нумалат. Тау У Эшым (Левицкий) ялемлан, йырым-йыр чодыра, тудо шукылан полшен. Коклан мераҥым кученна, тӱрлӧ йӧн дене илаш тыршенна. Кеҥежым шурно вуйым погенна, авай воктене тӱредынна, отылжым шудо олмеш соленна. Авай ушкалым, шорыкым ыш пытаре, йӧсӧ гынат, ончашак тыршыш. Тунам олыкым кид дене колхозлан соленыт, а калыклан огыл. Ме удыраш коштынна. Шорвондым нумал кертшыже удырен. Шортмо, шужымо пагыт-влакым тачысе кече гай шарнем: авай воктене пасушто сомылен коштылтын, тунам улыжат вич ийым гына темалтын. Кастене колхоз ик калак (совла) ложашым пуа. Тўредаш изи азан-влакат коштыныт, нуно азам помыскаш пыштен кондыштареныт, тыгай жап 1958 ий марте шуйныш. Вийышт ситыме семын шымакшан шоҥго кувава-влакат писте выньыкым пидыныт, нигӧ яра киен огыл. Арымым поген, тыгыде кӱлта-влакым ыштен, парлен сакаленыт. Тыгела теве Сеҥымаш кечыш шуылтын. Чыла тӱнямбал калыкын пырля кыртмен пижын тыршымыжлан кӧра.

Кочын шарнем ту жапым, кунам еҥ-влакын ачашт толаш тӱҥальыч, а ме вученна, кечын аркаш онченна, а ачана ыш пєртыл. Аркаште толшо еҥ коешат, авай ойла ыле: «Палын ончыза, ала ачада коеш». Уке, ыш кой. Авай пытартыш шӱлыш марте ачайым вучыш. Мардеж дене капка шолт шокта гынат, авана пелештен: «Тӧрзаш ончалза, ала ачада толеш». Авай ачамым ойлен, шоненак ты тӱня дене чеверласыш. Нигӧланат марлан ыш лек, алама койышыжат ыш лий, уло чонжым, вийжым мыланна (4 икшывылан) пуо. Тау, авай, вуем савем.

Антонида Игнаева (Петкина), Ардаш ял.