«Мый кажне кечылан куанен илем»

«Мый кажне кечылан куанен илем»

Ардаш ялыште илыше, тылыште пашам ыштыше еҥ-влак нерген ме газетыштына ик гана веле огыл возенна. Нуно сар жапыште шкеныштым чаманыде, йӱдшӧ-кечыже пашам ыштеныт, сеҥымашым лишемдаш полшеныт. Сар жапысе йоча да самырык-влакын илышышт ик сынанрак лийын - изинекак кугыеҥ пашашке кычкалтыныт, шужен, кылмен иленыт. Ту жапыште илыше кажне еҥын пўрымашыже шочмо элнан пӱрымашыж дене икгайрак лийын. Но тыгодымак кажнын шке куанже, ойгыжо…

Сандене таче ме кажне еҥын илышыже нерген ойлышаш улына.

Оксинья Ивашкиновна Ардаш ялыште шочын-кушкын. Ешыште улшо кандаш икшыве гыч кудымшо лийын. Ачаже Ивашка Бабагишев икымше тўнямбал сарын участникше. Сарыште пленыш логалын, но садак мӧҥгӧ илыше пӧртылын. Колымшо ийла мемнан эллан эн неле жап шотлалтеш - шужымаш, чер, граждан сар… Ивашкан икымше ватыже Пексыле тиф дене колен, ныл

икшыве кодын - Ачук, Чачук, Иван да Кыльван. Шкетын илаш, икшыве-влакым ончаш, суртым кучаш пӧръеҥлан неле. Сандене

тудо ватыжын шўжарже Аксылем марлан налын. Нунынат ныл икшыве шочын - Камай, Оксинья, Ольга, Елена.

Оксинья Ивашкинан шарнымашыж почеш, тудо 8 ияш улмыж годым школыш шке каен. Кугуракше-влак воштылыныт, шўжарет-влак деч шылын куржат маныныт. «Ик могырым тиде чын лийын, - чон почын ойла Оксинья Ивашкиновна,- вет паша эре шуко лийын, изирак-влакым ончаш кўлын. Но тунеммат шуын».

4 классым тунем пытарен, 12 ияшак пашам ышташ тӱҥалын. Ешлан полшаш кўлын. Изаж ден акаже-влак колхозышто ыштеныт. Тиде жаплан ачан тазалыкше лушкен, вет тудо уже 67 ияш лийын. Кок ий Оксинья моло йоча-влак дене пырля презым кўтен, вара 2 ий поварын полышкалышыже лийын. Тушечын имне фермыш кусареныт. Ялыште чыла паша имне дене ышталтын, сандене колхозышто имне шуко лийын. Оксинья дене йолташ ӱдыржӧ кужу жап колхозышто конюхлан ыштеныт. Куралаш, ўдаш, шурным погаш, шияш ямдылалтме паша-влак кугыеҥлан гына огыл, йоча-влакланат логалын. Тиддеч посна нуно имньым онченыт, пукшеныт, эҥерыш йўкташ коштыныт. А телым эше ийым руэн, вакым ышташ пернен. Колхозышто моло пашат шуко лийын.

Сар тӱҥалме годым Оксиньялан 16 ий лийын. Илыш эше нелемын, вет пӧръеҥ-влак да самырык рвезе-влак фронтыш каеныт. Эр шошо гыч лум вочмешке пасушто пашам ыштеныт.

Вич теле почела Яман-Елгашке чодыра руаш коштыныт. Кок имне дене лу еҥ каен, пелен кочкышым налыныт. Баракыште иленыт, кок ярусан кровать-влак лийыныт. «Мый кокымшо ярусыш логалаш тыршенам, мыланем тушто утларак келшен, - шарналта ветеран. - Мый вич телыжымат тушко миенам. Ноябрьыште каенна, ик тылзе гыч мӧҥгӧ пӧртылынна: изишак каналташ, мончаш пураш, вургемым олмыкташ. Вара адак пашаш каенна. Теле гочлан иктаж кум гана тыге миенна. Кугу пушеҥге-влакым сӱмыркаленна, укшым руенна, чодырам колташ ямдыленна. Пеш неле лийын. А кочкаш - шкеат паледа…»

Кеч-могай тукымым налаш гынат, самырык жап кажныжлан эн оҥай, йомартле пагытлан шотлалтеш. «Кастене клубыш чумыргенда мо?» йодышлан Оксинья Ивашкиновна шыргыжалын вашештыш: «Конешне, клубыш коштынна, но мыйын шарнымаште, эре еҥ шагал лийын, южгунам 2-3 еҥ веле лектын. Рвезе-влак кушкын шуытат, вик фронтыш каят, гармонист лийын огыл. Но чон садак уремыш ӱжын, иктаҥаш-влак дене мутланыме, куштымо шуын. Южгунам клуб гыч вик пашаш каенна».

Сар пытымеке салтак-влак пєртылаш тӱҥалыныт. Тунам тудо ончыкылык пелашыжым вашлийын. Тудо пошкудо Тӧҥгак ял гыч

лийын - Иван Дигитаев. Кум ий Дальний Востокышто служитлен. Мӧҥгӧ пӧртылмеке, икмыняр жап гыч тудым уэш армийыш налыныт да япон границыш колтеныт. Иванын йӧршынлан пӧртылмекше, 1948 ийыште сӱаным ыштеныт. Иван музиканым сайын шоктен, тидыж денак, очыни, ўдыр чоным шкеж велыш савырен. Оксинья эре мураш йӧратен, шкежат изишак музиканым шоктен кертын. Самырык-влак Тӧҥак ялыште илаш тӱҥалыныт, колхозышто пашам ыштеныт. Иван тыгак колым кучаш, сонарыш

кошташ йӧратен. Дигитаевмыт 11 йочам ончен-куштеныт - 4 эрге да 5 ўдыр. Ынде кумытшо уке. Кызыт нылытын Санкт-Петербур-

гышто, коктын Бирскыште илат. 1 эргышт Тӧҥгакыште, ача-ава суртышто ила. Эн изи ўдырышт аважын шочмо Ардаш ялыштыже

ила. Оксинья Ивашкиновнан 20 уныкаже, 12 кугезе уныкаже да 1 кок гана кугезе уныкаже улыт. Оксинья Дигитаева «Мать-герои-

ня» чап лўмым налын. 1987 ийыште Иван Дигитаевич ош тўням коден каен.

Кызыт Оксинья Ивашкиновна изи ўдыржє да уныкаже дене шочмо ялыштыже ила. Пєрт шокшо, йоҥгыдо, икшывыж дене

уныкаже-влак авашт верч эре азапланат.

«Мемнан тукымлан шуко нелым чыташ пернен, сандене мыланем - тынар кужу ӱмырым илаш - кугу пиал. Кажне кечын илымемлан куанен шогем», - ойла Оксинья Ивашкиновна. О. Дигитаеван шочмо элым аралаш кайыше изаже-влакын пўрымашышт тўрлє лийын. Кыльван Кавказыште, Баку ола лишне кредалын, тушакынак колен. Иван изаже увер деч посна йомын. Варажым рашемын, тудо пленыш логалын. Сар деч вара Америкыш каен. 1975 ийыште гына шкеж нерген уверым пуэн - серыш-влакым, посылкым кол-

тылын. Иван парикмахер лийын. 85 ияш колен. Тудын илышыже - посна историй.

Камайын пўрымашыже нерген посна ойлыман. Оксинья Ивашкиновнан мутшо почеш, Камай изаже 1921 ийыште шочын, но пеш лушкыдо йоча лийын. Кола манын шоненыт, вигак возыктенат огытыл. 1923 ийыште гына регистрироватленыт. Сар деч ончыч

колхозышто весовщиклан пашам ыштен. 1942 ийыште тудланат сарыш каяш черет шуын, но лач кайышашыже годым ачаже колен

колтен. Ачам тойымаш, вара кугу поран Камайым ялеш коден. Поран изиш лыпланымеке, корно лийын огыл гынат, тудо йолын

Мишканыш каен. «Изам кайымеке, икмыняр жап гыч мемнан деке сельсовет гыч тольыч. Военкоматышке жапыштыже мийыдымылан Камайым армий деч шылаш тєча манын шоненыт, - шарналта Оксинья Ивашкиновна. - Тунам чылажат моткоч пеҥгыде лийын. Пиалеш изана ты жаплан корнышто лийын. Ме чыла умылтаренна».

Тиде ийыштак августышто Камай нелын сусырген, декабрьыште тазалыкшылан кєра запасыш колтеныт, но тудо госпиталь пелен кодын, хирургический отделенийыште полышкален. 1944 ийыште тудым уэш военный службыш налыныт. 1945 ий апрельыште Кляйн-Крауша (Германий) ял воктене тушман кугу вий дене мемнан-влак ваштареш атакыш тарванен. Тиде атакым чактарымаште лўддымылыкым ончыктымылан К. Ивашкиным «За отвагу» медаль дене наградитленыт.

Сар гыч пєртылмеке, Камай Корак ял гыч Меҥалче лӱман ӱдырым марлан налын. Нунын 3 ӱдырышт да 1 эргышт шочыныт.

Шкеже ончыч почтышто пашам ыштен, вара фермыш куснен. Ватыже колхозышто повар лийын ыштен, пашаеҥ-влаклан киндым

кӱэштын. Сарыште налме сусыржо шкеж нерген шижтаренак шоген. Капыште кодшо осколок верже гыч тарванен. Шуко ий эр-

тымеке, тудо шкеже лектын возын. Осколокшо парня вуй кугыт лийын.

Камай ден Меҥалчын икшывышт-влак кушкыныт, ешым чумыреныт. Ынде уныка-влак, а нунышт 16-ын улыт, шке икшывыштым куштат. Кова ден кочан 30 кугезе уныкашт уло.

Камай Ивашкинович илымыж годым «За отвагу» медальжым налын шуктен огыл. Тудо 1991 ийыште колен. Кужу жап кычалме деч вара, 2019 ийыште гына икшывыже-влак ачан медальжы- лан удостоверенийым кидышкышт налыныт. 74 ий эртымеке, Сеҥымаш кечын Камай Ивашкинын икшывыже-влаклан тудым торжественный обстановкышто кучыктеныт.

Татьяна ГОРДЕЕВА.