Мӱй тамле, но мӱкш ончымо паша куштылго огыл

Мӱй тамле, но мӱкш ончымо паша куштылго огыл

Кызытсе жапыште мўкш-влак Бижбуляк, Мияке, Иглин, Стерлитамак, Ермекей, Илиш, Уфа районлаште шукын колат.

Мўкш колымашым кузе ончылгоч кораҥдымым, мўкш еш-влакым кузе аралаш кўлмым рашемдашлан ме ял озанлык отделын тўҥ специалистше Эва

Яшпаева дене мутланышна. Эва Анатольевна мыланна умылтарыш:

- Текшырымаш почеш мўкш-влак, тўҥ шотышто, рапс кушмо пасулашке копшаҥге ден шўк кушкыл-влак деч аралыше химический средства-влакым шавымылан кєра колат.

- Районыштына рапсым куштат? Куштат гын, аярым шават але уке?

- Тений Мишкан районышто икияшым 5911 гектарыште ўдымӧ, тушечын ўян культура-влакым – 794 гектарыште. Рапсым «Центральный МТС-ын Пўрӧ филиалыштыже, Ильтубаев А. М. КФХ-ште куштат. Кеҥеж мучкылан рапсышке аярым ик гана огыл шават. Тидлан кӧра Мишкан район МР администрацийын ял озанлык отделже ял озанлык пашам шуктышо организаций да мўкшым ончышо-влаклан верысе власть орган-влак дене пеҥгыде вашкылым кучаш да паша планышт дене палдарен шогаш кўшта.

- Тидын шотышто могай гынат посна правил-влак улыт але уке?

- Улыт. Ял озанлык министерство мўкш ончышо-влак ден ял озанлык пашам шуктышо-влаклан памяткым ямдылен. Тудын дене келшышын, мўкш отарым сельский поселений администрацийыште регистрироватлыман, мўкш отарын тыгак ветеринарно-санитарный паспортшо лийшаш, БР

кӧргыштӧ – Ф-4 форматан, республик деч ӧрдыжкӧ кайыме годым – Ф-1 форматан. Тыгак мланде участкым але чодыра участкым арендыш налме шотышто договорым ыштыман.

- Мўкш ончышо-влаклан, мўкш еш-влакым арален кодаш манын эше мом ыштыман?

- Ондак, пасушко аярым кунам шавымым палашлан верысе сельский поселений администрацийын, ветеринарный службын телефон номерыштым налман, варажым ял озанлык вуйлатыше, агрономический да ветеринарный служба-влаклан, верысе администрацийлан рапс кушмо пасу деч

тораште огыл мўкш отар верланыме нерген палдарыман.

- Мўкш ончышылан аярым шавыме нерген ончылгоч увертареныт гын, тудо мом ыштышаш?

- Пасушко аярым шавыме нерген увер пурымеке, мўкш ончышылан омарта-влакым лўдыкшыдымє верышке наҥгайыман (5-7 км торашке) але жаплан

(жапше могай аярым шавыме деч шога), мўкш лектын кертдымашын, изоляцийым ыштыман - омарта рожым петырыман. Игече йўштемда але южышто юалге арта гын, тиде жапым 1-2 кечылан кужемдыман. Кушкылышто аяр пытышаш жап эртымеке, мўкш лекме рожым ик-кок омарташте гына почман. 2-3 шагат жапыште нимогай экшык ок шижылт гын, чыла омартамат почаш лиеш.

Изоляцийым ыштыме икымше йӧн. Пестицидым шавыме деч ик кече ончыч омарта ўмбач шокшо леведыш налылтеш да куштылгырак пышталтеш, омарта ўмбак ешартыш пачаш, яра магазин-влак ешаралтыт. Мўкшлан йўаш вўд лийже манын але омарта леведыш йымалсе вынер нєрталтеш, але

вўд шыштыш пышталтеш. Ик омарталан ик суткалан 1,5 литр наре вўд кўлеш.

Изоляцийым ыштыме кокымшо йӧн: мўкш ешлаште мўйым погышо мўкш-влак ойыралтыт. Аярым шавыме деч 1-2 кече ончыч омарта-влак отар кєргыштак вес верышке кусаралтыт, ярсыше верлашке, ава мўкшан (клеткашке чыкыман) пакетный яшлык-влак вераҥдалтыт. Мўкш-влак погынымеке, ава мўкш клетка гыч луктылтеш, а пакет але омарта-влак 2-3 кечылан юалге верышке шогалталтыт. Тўҥ еш ден мўкшан пакет-влаклан 0,5 – 1 кг мўян-шикаран руаш але 0,5-2 л шикаран сироп пуалтеш. Тўҥ еш-влак илыме омарта-влак иземдалтыт да шокшемдалтыт.

Аяр дечын ик кечылан гына аралаш кўлеш гын, тыге ыштыман: эрдене эрок мўкш еш-влак- лан вўдым пыштыман, мўкш лекме рожым олым але шудо дене петырыман, тудым кечыгут нӧртен шогыман. Тидым ыштет гын, омарта гыч пеш шагал мўкш лектеш. Пестицид-влак йоҥылыш мўкш отарышке логылыныт гын, омарта-влакым шовынан вўд дене мушман.

- Мўкш лач аяр деч колымым кузе пеҥгыдемдыман?

- Мўкш ончышо-влак мўкш еш-влак колымо нерген юватылде районысо ветеринарный службышко увертарышаш улыт. Тылеч вара колышо мўкш-влакым, погымо мўйым, отар воктене кушшо кушкылым экспертизылан намийыман. Тидым, экшык тўҥалмеке, икымше кок сутка жапыште ыштыман.

Пробым жапыштыже колташ йӧн ок лий гын, холодильникыште але нєрепыште аралыман, но 5-7 сутка деч кужурак жап огыл.

- Те уже ойлышта, ял озанлык пашаеҥ, администраций да мўкш ончышо-влак коклаште пеҥгыде кыл лийшаш. Тугеже чылажат мланде пашаеҥ-влакын аярым шавымым жапыштыже палдарыме дечын шога?

- Чын. Пестицидым шаваш палемдалтын гын, пасу деч 5-7 километр марте верланыше мўкш отар оза-влаклан тидын нерген виклан палдарыман.

Аярым шавыме нерген уверым СМИ (радио, газет, электронный да моло йєн-влак) полшымо дене шараш лиеш. Но тидым шавыме деч кум кече ончыч але эше ончычрак ыштыман. Тидын годым пестицидын могай классан улмыжым рашемден ойлыман але возыман.

Россий Федерацийын пестицид-влак дене пайдаланыме шотышто законжым пудыртышо-влак мутым пеҥгыдын кучаш тўҥалыт.

Фирдаус КАДИКОВА мутланен.