Лӱдыкшӧ жап тӱҥалын

Лӱдыкшӧ жап тӱҥалын

Мишкан район энцефалит дене черланыме шотышто лӱдыкшӧ зонышко пура. Пудий-влак вес лӱдыкшӧ чер – пудий боррелиоз денат черландарен кертыт.

2018 ийыште Мишкан рӱдӧ районный больницышке пудий пижмылан 86 еҥ толын. Нунын кокла гыч 25 еҥже 14 ияш марте йоча лийын. 57 пудийым «Башкортостан Республикысе гигиена да эпидемологий рӱдер» ФБУЗ-ын Бирский межрайонный филиалжын бактериологический лабораторийыштыже текшырыме. Районыштына 2018 ийыште пудий энцефалитет да пудий

боррелиоз (Лайм чер) дене черланыше-влак лийын огытыл.

Пудий-влак апрель мучаш гыч июнь мучаш марте чолга улыт. Тыгак август-сентябрьыште чулымештыт – ты жапыште нуно ӧрчат.

Пудий-влак еҥым але вольык-янлыкым йолгорно тӱрыштӧ, вондерлаште, укшлаште, кужу шудышто вучен шинчат. Айдемым шижыт гын, ӱмбакыже тӧрштат, чара капыш, чара вуйыш логалыт гын, коваштым шӱтат да вӱрым йӱаш тӱҥалыт. Тидын годым айдеме нимом ок шиж – пудий корштымым пытарыше аярым колта. Тыге тудо ятыр кече, йӱын лӧчымешкыже, шып кечен кертеш.

Айдемылан пудийын вӱрым йӱмыжӧ лӱдыкшӧ огыл, но насекомыйын шӱвылвӱдыштыжӧ тӱрлӧ осал вирус-влак лийын кертыт. Эн лӱдыкшыжӧ – пудий энцефалит. Пудий шкеже тиде чер дене ок черлане, тудо черым веле шалата. Мутлан, ир янлык дечын айдеме деке кусара.

Тидын годым вирус айдемын организмышкыже икымше минутлаштак логалеш. Айдеме пудий энцефалит дене тыгак черле каза але ушкал шӧрым йӱмыж годым черланен кертеш. Тидын годым чер эше нелынрак эрта.

Икымше симптом-влак. Чер 7-14 (1 гыч 30 кече марте) кече гыч шижтара. Айдемын ондак температуржо кӱза (40 градус марте), вийже пыта, чогашылже-влак коржаш тӱҥалыт, шӱйжӧ ден шӱргыжӧ йошкаргат. Тыгак вуйжо коршта, укшынчыкта, кочмо шумыжо, омыжо йомеш. Тыгай симптом-влак улыт гын, юватылде медицина полышым йодман. Чер айдемын тазалыкшым палын лунчыртен да инвалидыш савырен кертеш.

Черланыдымашын мом ыштыман.

Шолтымо шӧрым гына йӱман. Чодыраш кайыме годым сайын чийыман: вуйым солык дене пидман але ӱпым авырыше упшым

упшалман – кужу шӱшан да капюшонан вургем келшен толеш. Шокш мучаш ден кидшарча коклаште рож лийшаш огыл. Шокш мучаште да куртко мучаште резинка лиеш гын, эше сайрак. Йолаш полукомбинезон сынан лийшаш, йолаш мучашым кем ӱмбаке лукман. Чодыраште кужу жап пашам ыштыме годым посна комбинезоным чийыман. Чодыра але пасу гыч пӧртылмеке, уло капым текшырыман. Вет пудийым могыр шижын ок керт. Ӱпымат шераш уто огыл – пудий пижмыж деч ончыч ик жап ӱпыштӧ коштеш.

Пудийым муында гын, виклан кап гычын лукташ кӱлеш. Мыняре вашке луктыда, тунаре сайрак. Тидым пинцет, шӱртӧ дене

ышташ лиеш. Тидын годым пудийым шагат умдо ваштареш пӱтырыман. Пудийым лаштыртыман огыл. Сусырыш дезинфицироватлыше кеч-могай вартышым йыгаш лиеш. Лукмо пудийым посна банкыш петырыман да «Башкортостан Республикысе гигиена да эпидемологий рўдер» ФБУЗ-ын Бирский межрайонный филиалжын бактериологический лабораторийышкыже намийыман. Раш адрес: Пӱрӧ ола, Калинин урем, 18. Пудийым 8.00 гыч 16.00 шагат марте намийыман, шуматкече ден пайрем кечылаште – 9.00 гыч 16.00 марте, кечывал каныш – 13.00 гыч 14.00 марте. Рушарня – каныш кече. Текшырымашын акше – 300 теҥге.

Пудий энцефалитет деч тугок иммунопрофилактика, пудий кӧргыштӧ инфекций муылтын гын, илыме верыште ЛПО-што ышталтеш. 14 ияш марте йоча-влаклан иммунопрофилактика вирус уло але укем шотыш налде, пудий пижме деч вара 72 шагат жапыште ышталтеш.

Г. ПОРТНОВА, врач-эпидемиолог.