Мишкан район: историй 2

Мишкан район: историй

Промышленник В. Л. Балаевын шуко заводшо лийын. Тудын именийже Пӱрӧвӱд эҥер воктене верланен. Тудын шӱрашым да ложашым йоҥыштымо вӱд вакшше, ложашым йоҥыштымо кум вакшше, шӱрашым йоҥыштымо кок вакшше, обдировочный ик вакшше, кок вакш амбарже, ик йоҥыштымо пӧртшӧ, шурным коштымо ик сушилкыже лийыныт. 56000 пуд шўрашым, 40000 пуд ложашым ыштен луктын. Парышыже 127 процент лийын.

Е. В. Носковын Шаде Шогертеныште тегыт заводшо лийын.

Петропавловский почингаште А. З. Андреевын, Изи Накарякыште Т. Л. Кочергинын кулеткацкий заводышт, Сахаровкышто И. Н. Капустинын, Сафарыште изак-шоляк Капустинмытын поташной заводышт лийын.

Родыгиношто М. Дряхлев, Новотроицкыште Н. О. Каменев кермыч заводым кученыт.

Пазар площадь-влак лийыныт: икымше категориян Кугу Шадыште, нылымше категориян Новотроицкыште.

Мишкан волостьышто 36 бакалейный, кум мануфактурно-бакалейный, вином ужалыме ныл казенный лавке лийыныт.

Новотроицкий волостьышто 25 бакалейный, кум мануфактурно-бакалейный, кок мануфактурный, вином ужалыме вич казенный лавке, кум пазар площадке лийыныт.

Чорай волостьышто 24 бакалейный да вином ужалыме кум казенный лавке лийыныт.

Ял-влакын ышталтмышт

Чылан палат, башкир-влакын мландыштышт моло национальностян еҥ-влак припущенник семын вераҥыныт, южышт тӱрлӧ условий дене налме мландыш толыныт. Ту жапыште башкирский волость-влак икмыняр тюб гыч шогеныт. Припуск нерген да мландым ужалыме нерген пунчалым тюбын вотчинникше-влак гына шукырак йўк дене луктын кертыныт. Пеш шуко мландым Танып волостьын Кыруиларский тюб гыч башкир-влак кученыт. Эн ончычак тыште мландым Пӱрӧмучаш, Козаш ялысе черемис-тептяр-влак 1675 ийыште налыныт. Тидыжым ме нине ялла гыч ӱшан еҥ-влак Асфандияр Бахтияров ден Бекмурза Бекметовын 1858 ийыште кугыжа лўмеш мландым налме нерген договорын копийжым пуаш йодмашышт гыч палена. Нине башкир-влакын мландыштышт 1751 ий 15 майыште ваксола-влак, 1766 ийыште лепешкан-влак верланеныт. Атамбай Апаев, Бекмет Чаботаев, Атай Ижбахтин, Байназар Давлетбаев 1767 ий 18 майыште Ардаш яллан негызым пыштеныт да кажне сурт гыч идалыкыште ик теҥге дене оксам тӱлаш лийыныт. Исембет Исаев, Мамкей Исаков, Ишмурза Аматаев, Албек Мурсяков 1741 ий 28 январьыште Эшым ялым ыштеныт да кажне сурт гыч идалыклан 50 ыр дене оброкым тӱлаш лийыныт. Тӧлдӧ ялысе черемис-влак 1833 ий 18 декабрьыште Оренбургский казенный палатын указше почеш Тактакуль ял гыч куснен толыныт.

Чорай, Пӧкленде, Монар, Корак, Пекшек, Колбеково яллашке эн ончычак куснен толшо-влак мландым кугыжан лӱм дене 1686 ийыште налыныт, а Тӧргымтўр, Кугу Сукояз, Пӱнчер, Кӱшыл Сукояз ял-влак тиде ийыштак 14 январьыште шочыныт.

Измар яллан тӱҥалтышым пыштыше Изимари Изиланов 1651 ийыште Алексей Михайлович кугыжан пуымо мландеш пӧртым ыштен. Виче воктенсе олык-влакым Шамшадинский волостьысо башкир-влак 1735 ийыште ужаленыт. Тидыжым Уфимский провинциальный канцелярийын 1736 ий 26 июньысо пеҥгыдемдыме записьше ончыкта. Тынбай ялыште илыше Ирнаш Икташев 1799 ийыште уездный судышко вуйшиймашым возен. Тушто 1732 ийыште налме мландым Шамшадинский волостьысо башкир-влак да Ӧлей ялысе крестьян-влак налыт манын ончыктен. Тиде мланде Тынбай, Тӧргымтӱр, Соказа да Кужнур ял-влакын лийын.

Калык шагал, а мланде шуко лийын гынат, мланде йодыш эре ӱчашымашым луктын. Вет улшо мландын шочыктышо вийже писын пытен, сандене еҥ-влак вес верлашке кусненыт, а иктаж лу ий гыч уэш пӧртылыныт. Тидын нерген Кульчубай (индеш сурт), Кӱшыл Соказа (лу сурт), Изимарий (кум сурт), Токтар (ик сурт) яллаште илыше-влакын губернатор лӱмеш возымо йодмашыштышт Акудибаш, Такеево, Щелканово да Ивачево яллашке куснаш, а варажым куралме пасу вийым налмеке, уэш шке верышкышт пӧртылаш шонымышт нерген возеныт.

Куснен толшо-влак утыр шукемыныт. Памаш ялысе черемис-влак Дуван волостьысо башкир-влак деч мландым 1795 ийыште, Йылыш ден Арзамат ял-влак 1725 ийыште налыныт. Уял, Ирсай, Метръял, Кӱшыл да Ӱлыл Шогертен-влак, Сасканово, Нерге, У Памаш ял-влак 1713 ий 6 июльысо договор почеш Канниский волостьысо Канаева тюбысо башкир-влак деч налыныт.

Терпан Янбарисов 1733 ий 9 майыште Ельдяк волостьысо башкир-влак деч 50 ийлан мландым арендыш налын да Токтар ялым ыштен, а тӱҥгак-влак 1731 ийыште ялым ыштеныт. У Васильевка ялысе еҥ-влаклан 1819 ийыште башкир-влакын мландыштлан межеванийым ыштыме годым казна дача-влакын мландышт гыч ойырымо.

Мишкан районышто ик эн тошто яллан Памаш (Яндыганово) шотлалтеш. Тудо 1673 ийыште ышталтын. Тушко толшо икымше еҥ кӧ лийын, пале огыл. А Кульчубай ялыште илыше-влакын тиде мландыш толмышт да тудын дене пайдаланаш лийше нимогай документышт уке. Тудым йомдареныт, очыни.

(Умбакыже лиеш).